Кіріспе
Англиялық пэр Генри Сирил Пейджет, 5-ші Англси маркизі (16 маусым 1875 – 14 наурыз 1905), 1880 жылға дейін Пейджет лорды, 1880 мен 1898 жылдар аралығында Уксбридж графы, және "Топпи" деген лақап атымен белгілі болған британдық пэр. Ол өмірінің қысқа мерзімінде мұрасын жомарт әлеуметтік өмірге ысыраптап, зор қарыздар жинаған. Отбасының "қара қойы" саналған ол "биші маркиз" деп аталды, ал Лои Фуллерден алған "Көбелек биі" үшін, онда кең көлемді, мөлдір ақ жібектен тігілген көйлек қанаттар сияқты желбіреген. Викарий Гиббс 1910 жылы "The Complete Peerage" еңбегінде былай деп жазды: "Ол, сэр Томас Браун айтқандай, ең жақсы мүмкіндіктері бар адам ең ақымақтық пен ысырапшылық арқылы 'адамзатқа пайдасы жоқ нәрсені жоғалтып, қайта келмейтін өмірді бекер өткізіп, теріс нәтижеге ұшырауы мүмкін' деген шындықты қайғылы және қажетсіз бейнелеу үшін ғана өмір сүргендей көрінеді."
Henry Cyril Paget, 5th Marquess of Anglesey (16 June 1875 – 14 March 1905), styled Lord Paget until 1880 and Earl of Uxbridge between 1880 and 1898, and nicknamed "Toppy", was a British peer who was notable during his short life for squandering his inheritance on a lavish social life and accumulating massive debts. Regarded as the "black sheep" of the family, he was dubbed "the dancing marquess" and for his Butterfly Dancing, taken from Loie Fuller, where a voluminous robe of transparent white silk would be waved like wings. Vicary Gibbs, writing in The Complete Peerage in 1910, commented that he "seems only to have existed for the purpose of giving a melancholy and unneeded illustration of the truth that a man with the finest prospects, may, by the wildest folly and extravagance, as Sir Thomas Browne says, 'foully miscarry in the advantage of humanity, play away an uniterable life, and have lived in vain.'"
Отбасылық негіздер
Паджет 4-ші маркиздің әкесінен және оның екінші әйелі Бланш Мэри Бойдтан туған үлкен ұлы болды. Дегенмен, оның биологиялық әкесі француз актері Бенуа Констан Кокелин болған деген қауесет тарады. Кейбір деректерге сәйкес, анасы 1877 жылы қайтыс болғаннан кейін, екі жасында Паджет сегіз жасқа дейін Парижде Кокелиннің қарындасының күйеуімен өскен деген аңыз да бар. Бірақ бұл оқиға фактілердің шатасуынан туған сияқты. Кокелиннің қарындасының күйеуі, Эдит Марион Бойд, 4-ші маркиздің әпкесі, оның анасының қарындасы болды және ол 1891 жылға дейін Кокелиннің ағасы Густавқа үйленбеді. Оның 1880 жылдан бергі өгей анасы – американдық Мэри "Мина" Ливингстон Кинг, құрметті Генри Вудхаустың жесірі. Ол Итон колледжінде білім алды, сосын жеке сабақтар алды және Корольдік Уэльс фузилерлерінің 2-ші ерікті батальонында лейтенант болып тағайындалды. 1898 жылдың 20 қаңтарында ол өзінің туысы Лилиан Флоренс Мод Четвиндке (1876–1962) үйленді. 1898 жылдың 13 қазанында әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол оның лауазымын және Стаффордшир, Дорсет, Англси және Дербиширдегі отбасылық иеліктерін мұраға алды, бұл оған жылына 110 000 фунт стерлинг табыс әкелді (қазіргі шақта жылына £-қа тең).
Өмір салты
Паджет тез арада зәулім және ысырапшылдық өмір салтымен танымал болды. Ол ақшасын зергерлік бұйымдар мен түктер сатып алуға, сондай-ақ, әсем кештер мен жарқын театрлық қойылымдар ұйымдастыруға жұмсады. Ол отбасының ауылдық есігі Плас Ньюидді "Англси қамалы" деп атады және ондағы шіркеуді 150 орындық театрға айналдырып, оны "Гаити театры" деп атады. Ол мұнда пантомима мен комедиядан бастап Оскар Уайльдтың "Идеалды күйеу" және Шекспирдің "Генрих V" пьесаларына дейін түрлі рөлдерді ойнады, костюмдері аса сәнді болды. 1899 жылдан бастап өткен алғашқы қойылымдар көбінесе ән мен би нөмірлері, этюдтер және тірі суреттерден тұрды, оларды шақырылған көрнекті жергілікті тұрғындар тамашалады. 1901 жылы "Гаити театры" жаңартылып, электрлік сахна жарығымен жабдықталды және халыққа ашық ойын-сауық орны ретінде қайта ашылды. Паджет үш жыл бойы театр труппасын Ұлыбритания мен Еуропа бойынша гастрольдік сапарға алып шықты. Оның әйелі оның өмір салтын мақұлдамады және 1900 жылдың 7 қарашасында ажырасуға келісім берді; Леди Англсидің екінші некесінен туған немересі, тарихшы Кристофер Саймон Сайкс айтқандай, неке толыққандықтан болмағандықтан кейіннен жойылды. Некесінің бұзылуы Паджетке өзін-өзі баптауға көбірек мүмкіндік берді. Осы кезде ол ақша табу үшін жылжымайтын мүлігін кепілге беруді бастаған еді.
Ұрлық
1901 жылы 10 қыркүйекте Паджет Лондонның Лицей театрында Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс пьесасының Лондон премьерасына қатысты. Сол кезде Паджет Лондонның Уолсингэм Хаус қонақ үйінде тұрып жатқан еді. Паджеттің француздық шақырушысы Джулиан Голь, жұмыс берушісінің театрға кеткен уақытын пайдаланып, 50 000 фунт стерлингке бағалы зергерлік бұйымдарды ұрлады. Ұрлыққа қатты қайғырған Паджет ұрланған зергерлік бұйымдарды табу үшін Конан Дойлдың көмегіне жүгінді. Кейін Доверде тұтқындалған Голь сотта Матильда есімді танысы француз әйелінің (зергерлік бұйымдарды Францияға алып кеткен және ешқашан табылмай қалған) бұйыруымен ұрлық жасағанын айтты. Гольдің куәлігіне сенілгенімен, ол 22 қазанда Олд Бейлиде өзінің кінәсін мойындады және бес жылға бас бостандығынан айырылды.
Жыныстық қатынас
Паджеттің асыра бақуатты және әсем өмір салты, оның киім алмастыруға құштарлығы және некесінің бұзылуы көптеген адамдарды оның гомосексуалды екенін болжауға итермеледі. 1970 жылы гомосексуалдық реформатор Х. Монтгомери Хайд оны «осы кезеңдегі ең танымал аристократтық гомосексуал» деп сипаттады. Бір журналист былай деп жазды: «Мен көрген көптеген нәрселер мені олардың еркек болып тууы керек болған әйелдер де, әйел болып тууы керек болған еркектер де бар деген тұжырымға жеткізді. Оның денесі еркек болғанымен, оның талғамдары, тіпті сыртқы келбеті де әйелдікіндей, тіпті өте нәзік әйелдікіндей болды». Оның отбасы осы мәселені шеше алатын құжаттарын қасақана жойғаны кез келген бағалауды болжамды қалдырды. Кристофер Сайксқа сәйкес, ол әйелімен жыныстық қатынасқа түспеген, ал ол оны алты аптадан кейін тастап кеткен. Сайкс былай деп хабарлады: «Неке ең жақын келгені – ол оны басынан аяғына дейін әшекейлермен жауып, жалаңаш тұрғызып, ол әшекейлерді киіп ұйықтауға мәжбүр етті». Әшекейлер несие берушілерге сатылды, олардың жалғыз құны 80 000 фунт стерлингті құрады. 1905 жылы Паджет Монте-Карлода ұзақ аурудан кейін қайтыс болды, бұрынғы әйелі оның қасында болды, ал оның денесі Англсидегі Ланэдвендегі Сент-Эдвен шіркеуіне жерлеу үшін қайтарылды. «Таймс» газеті ол туралы көп нәрсе белгілі болғанына қарамастан, Бангор халқы оны қатты жақсы көргенін және оның өлімі туралы естігенде қайғырғанын хабарлады. 1909 жылы Лиллиан, Англси маркизасы, Джон Фрэнсис Грей Гиллиатқа (банкир) үйленді, одан үш баласы болды. Лауазым оның туысы Чарльз Генри Александр Паджетке өтті, ол 5-ші маркиздің барлық құжаттарын жойды және Гаити театрын қайтадан шіркеуге айналдырды. 5-ші маркиз қалдырған қарыздардың салдарынан отбасының Англиядағы басты мүлігі Бодесерт, Стаффордширде 1930 жылдары таратылып сатылуға тиіс болды. Паджеттер отбасы Plas Newydd-қа тұрақты мекенжайға көшті.
Мұра
Plas Newydd 1976 жылға дейін Паджет отбасының меншігінде болды, содан кейін ол Ұлттық сенім қорына (National Trust) тапсырылды. Бүгінде үй мен бақшалар жұртшылыққа ашық, ал үйде театрлық костюмдегі 5-ші маркиздің суреттері де бар, олар өнер жинағының бір бөлігін құрайды. 2020 жылдың наурыз айында 5-ші маркиз киген деген жорамалмен бриллиантты тиара Маастрихттегі 2020 жылғы Еуропалық көркем өнер жәрмеңкесінде аукционға қойылды (бірақ бұл Паджет отбасы тарапынан жасалмады). Паджеттің тиараға ие болғандығын растайтын ешқандай дәлел жоқ, алайда ол 1937 жылы король Георг VI-ның тәж кию рәсімінде Марджори, Энглеси маркизасы (6-шы маркиздің әйелі) киген. 2017 жылы актер және композитор Сейриол Дэвис Паджеттің өміріне негізделген «Тарихқа қарсы қалай жеңіп шығуға болады» атты мюзикл жазып, өнер көрсетті. Марапатталған бұл қойылым 2017 жылғы Эдинбург фестивалі Фринжинде көрсетілді, содан кейін Уэльс және Англия бойынша гастрольдік сапарға шықты. 2019 жылы мюзиклдің ирландтық тұсаукесері Дублин театр фестивалінде өтті. Британдық-американдық сәнді дизайнер Харрис Рид 2020 жылғы «Thriving In Our Outrage» атты коллекциясы үшін шабыт көзі ретінде Паджетті атады.
In 2017 the actor and composer Seiriol Davies wrote and performed in How To Win Against History, a musical based on Paget's life. The award winning show was performed at the 2017 Edinburgh Festival Fringe before a tour of Wales and England. In 2019 the show had its Irish premiere at the Dublin Theatre Festival. The British American fashion designer Harris Reed cited Paget as an inspiration for his 2020 collection Thriving In Our Outrage.