Кіріспе
Құс түрлері
Түрлер қорабы
| taxon = Cisticola exilis
| authority = (Vigors & Horsfield, 1827)
| image = Cisticola exilis Cornwallis Rd. jpg
| image caption = Жауыру маусымындағы ересек еркек
| image alt = Ағаш бұтағында отырған алтын бас цистикола
| image2 = Cisticola exilis calls. ogg
| image2 caption = Үндістанның Батыс Гаттарында жазылған дауыс
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| synonyms = * Malurus exilis (Vigors & Horsfield, 1827) “Exilis” атауы латын тілінде “кішкентай”, “жіңішке” немесе “сұлу” деген мағынаны білдіреді. Қазір бұл түр Cisticola туысына жатқызылады, ол 1829 жылы неміс натуралисі Иоганн Якоб Кауп құрған. Бұл түр алтын бас цистикола және желкенқұйрықты сойқышылдан басқа бірнеше ағылшынша атаулармен белгілі. Оны тігінші құс деп те атайды, бірақ ол Orthotomus туысына жақын емес, оның құрамында 13 түрі тігінші құстар деп аталады.
C. e. tytleri Jerdon, 1863 – Оңтүстік Непал және Солтүстік-Шығыс Үндістаннан Солтүстік Мьянмаға және Оңтүстік-Батыс Қытайға дейін
C. e. erythrocephalus Blyth, 1851 – Үндістан түбегі
C. e. equicaudatus Baker, E. C. S., 1924 – Шығыс Мьянма, Таиланд және Индоқытай
C. e. courtoisi La Touche, 1926 – Оңтүстік және Шығыс Қытай
C. e. volitans (R. Swinhoe, 1859) – Тайвань
C. e. semirufus Cabanis, 1872 – Филиппин және Сулу архипелагы
C. e. rusticus Wallace, 1863 – Сулавеси және Оңтүстік Малуку аралдары
C. e. lineocapilla Gould, 1847 – Суматра, Оңтүстік-Батыс Борнео, Ява, Кіші Сунда аралдары және Солтүстік-Батыс Австралия
C. e. diminutus Mathews, 1922 – Жаңа Гвинея, Торрес бұғазындағы аралдар және Солтүстік-Шығыс Австралия
C. e. alexandrae Mathews, 1912 – Австралияның ішкі солтүстігі
C. e. exilis (Vigors & Horsfield, 1827) – Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Австралия
C. e. polionotus Mayr, 1934 – Бисмарк архипелагы
| taxon = Cisticola exilis
| authority = (Vigors & Horsfield, 1827)
| image = Cisticola exilis Cornwallis Rd. jpg
| image caption = Adult male during the breeding season
| image alt = A golden headed cisticola perched on a tree branch
| image2 = Cisticola exilis calls. ogg
| image2 caption = Vocalization recorded in the Western Ghats, India
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| synonyms = * Malurus exilis (Vigors & Horsfield, 1827) The specific epithet exilis is the Latin word for "small", "slender" or "thin". It is now placed in the genus Cisticola, which was erected by the German naturalist Johann Jakob Kaup in 1829. This species has been known by several English names in addition to the golden headed cisticola, and fan tail warbler. It has been called a tailorbird, but it is not closely related to Orthotomus, a genus containing 13 species known as tailorbirds. C. e. tytleri Jerdon, 1863 – south Nepal and northeast India to north Myanmar and southwest China
C. e. erythrocephalus Blyth, 1851 – peninsular India
C. e. equicaudatus Baker, E. C. S., 1924 – east Myanmar, Thailand and Indochina
C. e. courtoisi La Touche, 1926 – south and east China
C. e. volitans (R. Swinhoe, 1859) – Taiwan
C. e. semirufus Cabanis, 1872 – Philippines and Sulu Archipelago
C. e. rusticus Wallace, 1863 – Sulawesi and south Maluku Islands
C. e. lineocapilla Gould, 1847 – Sumatra, southwest Borneo, Java, Lesser Sundas and northwest Australia
C. e. diminutus Mathews, 1922 – New Guinea, islands in the Torres Strait and northeast Australia
C. e. alexandrae Mathews, 1912 – inland north Australia
C. e. exilis (Vigors & Horsfield, 1827) – east and southeast Australia
C. e. polionotus Mayr, 1934 – Bismarck Archipelago
Сипаттама
Алтын бас цистиколасы – ұзындығы және салмағы бар, шағын түр. Еркектерінің салмағы әйелдерінен сәл ауыр. Сыртқы түрі қара арқалы цистиколаға (Cisticola eximius) ұқсас болғанымен, алтын бас цистиколасы көбейту маусымында қысқарақ құйрыққа ие. Еркектері көбейту маусымында ғана байқалатын бірнеше ерекшеліктері бар, олардың ішінде алтын түсті денесі, алтын-сары бас бөлігі және көңілді жағы. Әйелдері мен көбейту маусымынан тыс еркектерінің сыртқы түрі ұқсас, ақшыл төменгі жағы мен қоңыр үстіңгі жағымен сипатталады. Денелерінің үстіңгі бөлігінде қара немесе қоңыр жолақтары, қыры буылтықтанған қара қанаттары және алтын бас бөлігі болады. Жастар ересектерге ұқсас, бірақ түсі ашық. Дауыс шығарғанда басында шошасы көрінеді.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Алтын бас цистиколаның өте кең таралған жері және саны бар, Австралия, Камбоджа, Қытай, Үндістан, Индонезия, Лаос Халықтық Демократиялық Республикасы, Мьянма, Непал, Папуа-Жаңа Гвинея, Филиппин, Тайвань, Таиланд, Шығыс Тимор және Вьетнамды қамтиды. Оның таралу аймағы жұмсақ өсімдіктердің түктері мен шөптерден тұрады, ал өсімдіктер ұяны жасыру үшін пайдаланылады. Ұя салу шеберлігімен "барлық құстардың ішіндегі ең жақсы тігінші" деп сипатталатын бұл түр, ұясын көбінесе өрмек жіптерімен тігеді. "Мейтленд Меркурий" газетінің мәліметінше, ол ұяны тесіктер жасап, "өрмек торы жіптерін өткізіп", соңында "құрылысты жинақтайды". Ұяны екі жынысты құстар да салады, аналық ұяны тігіп біріктіреді, ал аталық аналыққа өрмек жіптерін береді. Ұялар дөңгелек пішіндес және бір жағынан кіреберісі бар. Бір уақытта үш-төрт жұмыртқа салады, оларды аналық 11 күндей күтіп жатыр. Жұмыртқалардың шайқалуға дейін тірі қалу деңгейі 32% құрайды. Шығудан кейін аналық балапандарды тамақтандырады, ал аталық ұяны қорғайды, оған жақындаған жануарларды қуады. Жастар 11-13 күн ұяда қалады, осы уақыт ішінде аналық олардың нәжісін жұтады.
Мәртебе
Табиғатты қорғау жөніндегі халықаралық одақ (IUCN) жекелеген елдердегі саны туралы есептерге сүйене отырып, алтын бас цистиколаның саны дүние жүзі бойынша өсіп келеді деп санайды. Оның санының тығыздығы аймақтарға қарай өзгереді – көптеген аймақтарда бір гектарда шамамен 2–6 құс кездеседі, ал Кимберлиде, Батыс Австралияда бір гектарда 27 құсқа дейін болуы мүмкін. Кенді таралу аймағы мен өсіп келе жатқан санының арқасында IUCN Қызыл тізімі оны ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде тіркеген.