Джеймс Лавлок: Ғалым, экологи және болашақты болжаушы

Кіріспе

Ағылшын ғалымы (1919–2022)

Жақып Ефрем Лавлок (26 шілде 1919 – 26 шілде 2022) – ағылшын тәуелсіз ғалымы, эколог және футуролог. Ол Жердің өзін-өзі реттейтін жүйе ретінде жұмыс істейтінін болжайтын Гайя гипотезасын ұсынғанымен әйгілі. Медицина ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алған Лавлок мансабын кеміргіштерде криоконсервация эксперименттерін жүргізумен, соның ішінде мұздатылған үлгілерді сәтті ерітумен бастады. Оның әдістері крионика теориясына (адамдарды криоконсервациялау) зор ықпал етті. Ол электронды тұтқындау детекторын ойлап тапты және оны пайдаланып, атмосферада хлорфтор көмірсутектерінің кең таралғанын алғаш рет анықтады. НАСА үшін ғылыми құралдар жобалаған кезде ол Гайя гипотезасын жасады. 2000 жылдары көмірқышқыл газын сіңіретін балдырларды қалпына келтіру үшін климаттық инженерия әдісін ұсынды. Ол Ядролық энергияны қолдайтын экологтардың белсенді мүшесі болды, ядролық энергияға қарсылықтың артында қазба отын мүдделері тұрғанын айта отырып, көмірқышқыл газының қоршаған ортаға зиянды әсерін көрсетті және парниктік эффекті салдарынан болатын жаһандық жылыну туралы ескертті. Ол 1970 жылдардың соңынан бастап Гайя гипотезасына негізделген бірнеше экологиялық ғылым кітаптарын жазды. Сонымен қатар, ол ондаған жыл бойы МИ-5 британдық қауіпсіздік қызметінде жұмыс істеді. Брайан Апплиард The Sunday Times газетінде оны «Джеймс Бонд фильмдеріндегі Q» деп сипаттады.

Ерте өмір және білім

Джеймс Лавлок Летчворт Гарден-Ситиде Том Артур Лавлок пен оның екінші әйелі Нелли отбасында дүниеге келді. Нелли, оның анасы, Бермондсиде туған, грамматикалық мектепке стипендия ұтып алған, бірақ оны пайдалана алмады және он үш жасында тұздық фабрикасында жұмыс істеуге кірісті. Лавлок оны социалист және суфражист деп сипаттаған, сонымен қатар вакцинаға қарсы болған және бала кезінде Лавлокқа шешекке қарсы екпе жасауға рұқсат бермеген. Оның әкесі Том Беркширдегі Фоулиде туған, жас кезінде браконьерлік үшін алты айға қатаң еңбекке жіберілген, техникалық колледжге оқуға дейін сауатсыз болған, кейіннен кітап дүкенін ашқан. Отбасы Лондонға көшіп келді, онда билікке деген жек көруінің нәтижесінде, өзінің айтуынша, оңтүстік Лондонның Талс Хилл ауданындағы Странд мектебінде бақытсыз оқушы болды. Лавлоктың университетке баруға қаржаты жетпеді, бұл оның тым маманданбауына және Гайя теориясының дамуына көмектескенін оның өзі сендірді.

Мансап

Мектептен кейін Лавлок фотофирмада жұмыс істеді, кешкі сағаттарда Бёркбек колледжінде оқыды, содан кейін Манчестер университетінде химияны оқыды, онда ол Нобель сыйлығының лауреаты профессор Александр Р. Тоддтың шәкірті болды. Лавлок квакерлердің шаруа қожалығында жұмыс істеді, ал кейін профессорының ұсынысымен Медициналық зерттеулер кеңесіндегі қызметке орналасты, ол әскерилерді күйіктерден қорғау жолдарын іздестірді. Лавлок күйіктерге ұшырағандар ретінде қолданылған, қырқылған және жансыздатылған қояндарды пайдаланудан бас тартты және оның орнына терісін жылу сәулесіне ұшыратты, бұл тәжірибе ол "өте қатты ауыртпалық" деп сипаттады. Студенттік мәртебесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметтен уақытша босатуға мүмкіндік берді. Дегенмен, ол өзінің ішкі сенімдеріне сәйкес әскери қызметке тіркелді. Ол келесі екі онжылдық бойы Лондонның Ұлттық медициналық зерттеу институтында жұмыс істеді. Хамстерлердің миындағы судың 60% мұзға айналып, ешқандай қолайсыз әсерлер тіркелмеді. Басқа органдардың зақымдануға бейім екені анықталды. Өмір бойы өнертапқыш болған Лавлок көптеген ғылыми құралдарды жасады және дамытты, олардың кейбіреулері NASA-ның планеталық зерттеу бағдарламасы үшін жасалған. NASA консультанты ретінде жұмыс істеген кезде Лавлок Гая гипотезасын жасады, ол үшін ол ең көп танымал. 1961 жылдың басында Лавлок NASA-мен сыртқы атмосфера мен планета беттерін талдау үшін жоғары сезімтал құралдарды әзірлеу үшін келісім шарт жасады. 1970 жылдардың соңында Марсқа барған "Викинг" бағдарламасының мақсатының бірі Марста тіршілік бар-жоқ екенін анықтау болды, ал кейбір сенсорлар мен эксперименттер осы мәселені шешуге бағытталған. Бұл бағдарламаның алдын ала жұмыстары кезінде Лавлок Марс атмосферасының құрамына қызығушылық танытты, өйткені Марстағы көптеген тіршілік формалары оны пайдалануға (және, осылайша, өзгертуге) міндетті болады деп ойлады. Алайда атмосфераның химиялық тепе-теңдікке жақын тұрақты күйде екені анықталды, онда өте аз мөлшерде оттегі, метан және сутегі болды, бірақ көмірқышқыл газының көп мөлшері байқалды. Лавлок үшін Марс атмосферасы мен Жер биосферасының химиялық динамикалық қоспасы арасындағы күрт контраст Марста тіршілік жоқ екенін анық көрсетеді. Жердегі күкірт циклының жұмысын зерттегеннен кейін Лавлок және оның әріптестері Роберт Джей Чарльсон, Майнрат Андреа және Стивен Г. Уоррен Жердің климатын биологиялық түрде бақылаудың мысалы ретінде CLAW гипотезасын жасады. Лавлок 1974 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол 1986 жылдан 1990 жылға дейін Теңіз биология қауымдастығының (MBA) президенті болды және 1994 жылдан бастап Оксфордтың Грин Темплтон колледжінің (бұрынғы Грин колледжі, Оксфорд) құрметті қонақ мүшесі болды. Тәуелсіз ғалым, өнертапқыш және автор ретінде Лавлок Англияның оңтүстік-батысындағы Девон-Корнуолл шекарасындағы орманды аңғарда орналасқан, "эксперименталды станциясы" деп атаған зертханаға айналған қорада жұмыс істеді. 1988 жылы ол Channel 4 телеарнасының After Dark бағдарламасында Heathcote Williams және Petra Kelly сияқты басқалармен бірге кеңінен танылды. 2012 жылдың 8 мамырында ол Radio Four бағдарламасында The Life Scientific бағдарламасында Джим Аль Халилимен Гая гипотезасы туралы сөйлесті. Бағдарламада ол өзінің идеяларын әртүрлі адамдар, соның ішінде Джонатон Поррит қалай қабылдағанын айтты. Ол сондай-ақ микротолқынды пешті өзі ойлап тапқаны туралы да айтты. Кейін ол бұл пікірін The Manchester Magazine журналына берген сұхбатында түсіндірді. Лавлок тірі жасушалар мен тіндердің зақымдану себептерін зерттеген кезінде, "әдеттегі микротолқынды пештен күтетін барлық нәрсе бар" деп атаған құралды жасағанын айтты. Ол мұздатылған хомяктарды қыздыру үшін құрал ойлап тапты, бұл дәстүрлі әдіске қарағанда жануарларға азырақ азап сыйлады, ол жануарлардың кеудесіне қызып тұрған қасықтарды қоюды білдіреді. Ол сол кезде ешкімнің микротолқынды пештің нақты үлгісін жасаған жоғына сенді. Алайда, ол микротолқынды пешті тамақ пісіру үшін пайдалану идеясын алғаш рет ойлап тапқан адам емес екенін мәлімдеді. 1960 жылдардың аяғында электронды тұтқындау детекторын жасағаннан кейін Лавлок атмосферадағы КФУ-дың кең таралған болуын алғаш рет анықтады. Олар 1974 жылы стратосфералық КФУ мен озонның кемуінің арасындағы байланысты ұсынған алғашқы жарияланған мақалада (Шервуд пен Молина кейіннен 1995 жылы Пол Круценмен химия бойынша Нобель сыйлығын бөлісті) зерттеуге кірісті. Лавлок бірнеше жыл бойы КФУ-ның озонды кему гипотезасына күмәнданып, АҚШ-тың 1970-ші жылдардың аяғында КФУ-ны аэрозольдік қозғалтқыштар ретінде қолдануға тыйым салғанын арбитражды шектен тыс деп атады.

After leaving school Lovelock worked at a photography firm, attending Birkbeck College during the evenings, before being accepted to study chemistry at the University of Manchester, where he was a student of the Nobel Prize laureate professor Alexander R. Todd. Lovelock worked at a Quaker farm before a recommendation from his professor led to him taking up a Medical Research Council post, working on ways of shielding soldiers from burns. Lovelock refused to use the shaved and anaesthetised rabbits that were used as burn victims, and exposed his skin to heat radiation instead, an experience he describes as "exquisitely painful". His student status enabled temporary deferment of military service during the Second World War. Still, he registered as a conscientious objector. He spent the next two decades working at London's National Institute for Medical Research. Hamsters were frozen with 60% of the water in the brain crystallised into ice with no adverse effects recorded. Other organs were shown to be susceptible to damage. A lifelong inventor, Lovelock created and developed many scientific instruments, some of which were designed for NASA in its planetary exploration program. While working as a NASA consultant, Lovelock developed the Gaia hypothesis, for which he is most widely known. In early 1961, Lovelock was engaged by NASA to develop sensitive instruments for the analysis of extraterrestrial atmospheres and planetary surfaces. The Viking program, which visited Mars in the late 1970s, was motivated in part to determine whether Mars supported life, and some of the sensors and experiments that were ultimately deployed aimed to resolve this issue. During work on a precursor of this program, Lovelock became interested in the composition of the Martian atmosphere, reasoning that many life forms on Mars would be obliged to make use of it (and, thus, alter it). However, the atmosphere was found to be in a stable condition close to its chemical equilibrium, with very little oxygen, methane, or hydrogen, but with an overwhelming abundance of carbon dioxide. To Lovelock, the stark contrast between the Martian atmosphere and chemically dynamic mixture of the Earth's biosphere was strongly indicative of the absence of life on Mars. After studying the operation of the Earth's sulphur cycle, Lovelock and his colleagues, Robert Jay Charlson, Meinrat Andreae and Stephen G. Warren developed the CLAW hypothesis as a possible example of biological control of the Earth's climate. Lovelock was elected a Fellow of the Royal Society in 1974. He served as the president of the Marine Biological Association (MBA) from 1986 to 1990 and was an Honorary Visiting Fellow of Green Templeton College, Oxford (formerly Green College, Oxford) from 1994. As an independent scientist, inventor, and author, Lovelock worked out of a barn turned laboratory he called his "experimental station" located in a wooded valley on the Devon–Cornwall border in South West England. In 1988 he made an extended appearance on the Channel 4 television programme After Dark, alongside Heathcote Williams and Petra Kelly, among others. On 8 May 2012, he appeared on the Radio Four series The Life Scientific, talking to Jim Al Khalili about the Gaia hypothesis. On the programme, he mentioned how his ideas had been received by various people, including Jonathon Porritt. He also said how he had a claim for inventing the microwave oven. He later explained this claim in an interview with The Manchester Magazine. Lovelock said that he did create an instrument during his time studying causes of damage to living cells and tissue, which had, according to him, "almost everything you would expect in an ordinary microwave oven". He invented the instrument to heat frozen hamsters in a way that caused less suffering to the animals, as opposed to the traditional way, which involved putting red hot spoons on the animals' chests to heat them. He believed that, at the time, nobody had gone that far and made an embodiment of an actual microwave oven. However, he did not claim to have been the first person to have the idea of using microwaves for cooking.]] After developing his electron capture detector, in the late 1960s, Lovelock was the first to detect the widespread presence of CFCs in the atmosphere. they embarked on research that resulted in the first published paper that suggested a link between stratospheric CFCs and ozone depletion in 1974 (for which Sherwood and Molina later shared the 1995 Nobel Prize in Chemistry with Paul Crutzen). Lovelock was sceptical of the CFC–ozone depletion hypothesis for several years, calling the US ban of CFCs as aerosol propellants in the late 1970s arbitrary overkill.

Гайя гипотезасы

Альфред К. Редфилд пен Г. Эвелин Хатчинсонның зерттеулеріне сүйене отырып, Лавлок алғаш рет 1960 жылдары NASA-да Марста өмірді анықтау және Royal Dutch Shell компаниясымен жұмыс істеу барысында Гая гипотезасын тұжырымдады. Гипотеза Жердің тірі және тірі емес бөліктерінің бір-бірімен өзара әрекеттесетін күрделі жүйе құрайтынын, оны бір организм ретінде қарастыруға болатынын болжайды. Грек құдайы Гаяның есімімен аталатын бұл гипотеза, биосфераның Жердің ортасына өмірді сақтау үшін реттеуші әсер ететінін көрсетеді. Гипотезаны көптеген экологиялық қоғамдастықтың өкілдері қабылдағанмен, ғылыми қоғамдастықтың көп бөлігінде кеңінен қабылданылмады. Оның ең белгілі сыншылары – эволюциялық биологтар Ричард Доукинс, Форд Дулиттл және Стивен Джей Гулд болды. Бұл үштіктің басқа ғылыми мәселелерге қатысты көзқарастары көбінесе өзгеше болғандықтан, олардың пікірлері жинақталды. Бұл (және басқа) сыншылар жеке организмдердегі табиғи іріктеудің планеталық масштабтағы гомеостаздың эволюциясына қалай әкелуі мүмкін екендігіне күмән келтірді. Осыған жауап ретінде Лавлок Эндрю Уотсонмен бірлесіп 1983 жылы Daisyworld компьютерлік моделін жариялады. Модельде сәулелі энергиясы бірте-бірте өсіп немесе азайып бара жатқан жұлдыздың айналасында айналатын гипотетикалық планета бейнеленген. Биологиялық емес жағдайда планетаның температурасы жұлдыздан алынған энергияны ғана қадағалайды. Алайда, биологиялық жағдайда әртүрлі альбедо мәндері бар «күлді» түрлердің арасындағы экологиялық бәсекелестік ғаламдық температураға гомеостаздық әсер етеді. Жұлдыздан алынған энергия аз болғанда, қара маргариткалар көбейеді, себебі олар жылудың көп бөлігін сіңіреді. Ал энергия көп болғанда, ақ маргариткалар басым болады, өйткені олар артық жылуды шағылыстырады. Ақ және қара маргариткалар планетаның жалпы альбедосы мен температурасына кері әсер ететіндіктен, олардың салыстырмалы популяцияларындағы өзгерістер планетаның климатын тұрақтандырып, температураны жұлдыз энергиясының өзгеруіне қарамастан оңтайлы диапазон шегінде ұстайды. Лавлок Дейзиверлд, болғанымен, мысал келтіру үшін жасалған модель, бірақ жеке организмдердегі дәстүрлі табиғи іріктеудің планеталық масштабтағы гомеостазды қалай тудыруы мүмкін екенін көрсетеді деп мәлімдеді. Лавлоктың 2006 жылғы «Гайяның кек алуы» кітабында ол адамдардың Гаяға құрметсіздік танытуы, жаңбырлы ормандарға келтірілген зиян және планеталық биологиялық әртүрліліктің азаюы Гаяның атмосфераға парниктік газдардың қосылуының салдарына төтеп беру қабілетін сынап жатыр деп айтты. Бұл планетаның теріс кері байланысын жояды және ғаламдық жылынумен байланысты гомеостаздық оң кері байланыс әлеуетін арттырады. Сонымен қатар, мұхиттардың жылынуы тропикалық мұхиттардың термоклиндік қабатын Арктика және Антарктика суларына қарай кеңейтіп, мұхиттық қоректердің беттік суларға көтерілуіне кедерілгі келтіреді және мұхиттық азық тізбегіне байланысты фитопланктонның гүлденуін тоқтатады. Фитопланктон мен ормандар Гаяның атмосферадан парниктік газдарды, әсіресе көмірқышқыл газын сіңірудің негізгі жолдары болғандықтан, осы экологиялық буфердің жойылуы, Лавлоктың пікірінше, осы ғасырдың ортасына қарай Жердің көп бөлігін адамдар мен басқа да тіршілік формалары үшін бейімсіз етеді, тропикалық шөлдердің кеңінен таралуына әкеледі. 2012 жылы Лавлок бұл тұжырымдардан бас тартып, климаттың өзгеруінің салдарына қатысты «тырысқанмын» деп мәлімдеді.

Drawing from the research of Alfred C. Redfield and G. Evelyn Hutchinson, Lovelock first formulated the Gaia hypothesis in the 1960s resulting from his work for NASA concerned with detecting life on Mars and his work with Royal Dutch Shell. The hypothesis proposes that living and non living parts of the Earth form a complex interacting system that can be thought of as a single organism. Named after the Greek goddess Gaia at the suggestion of novelist William Golding, the hypothesis postulates that the biosphere has a regulatory effect on the Earth's environment that acts to sustain life. While the hypothesis was readily accepted by many in the environmentalist community, it has not been widely accepted within the scientific community as a whole. Among its most prominent critics were the evolutionary biologists Richard Dawkins, Ford Doolittle, and Stephen Jay Gould, a convergence of opinion among a trio whose views on other scientific matters often diverged. These (and other) critics have questioned how natural selection operating on individual organisms can lead to the evolution of planetary scale homeostasis. In response to this, Lovelock, together with Andrew Watson, published the computer model Daisyworld in 1983, which postulated a hypothetical planet orbiting a star whose radiant energy is slowly increasing or decreasing. In the non biological case, the temperature of this planet simply tracks the energy received from the star. However, in the biological case, ecological competition between "daisy" species with different albedo values produces a homeostatic effect on global temperature. When energy received from the star is low, black daisies proliferate since they absorb a greater fraction of the heat, but when energy input is high, white daisies predominate since they reflect excess heat. As the white and black daisies have contrary effects on the planet's overall albedo and temperature, changes in their relative populations stabilise the planet's climate and keep the temperature within an optimal range despite fluctuations in energy from the star. Lovelock argued that Daisyworld, although a parable, illustrates how conventional natural selection operating on individual organisms can still produce planetary scale homeostasis. In Lovelock's 2006 book, The Revenge of Gaia, he argued that the lack of respect humans have had for Gaia, through the damage done to rainforests and the reduction in planetary biodiversity, is testing Gaia's capacity to minimise the effects of the addition of greenhouse gases to the atmosphere. This eliminates the planet's negative feedbacks and increases the likelihood of homeostatic positive feedback potential associated with runaway global warming. Similarly, the warming of the oceans is extending the oceanic thermocline layer of tropical oceans into the Arctic and Antarctic waters, preventing the rise of oceanic nutrients into the surface waters and eliminating the algal blooms of phytoplankton on which oceanic food chains depend. As phytoplankton and forests are the main ways in which Gaia draws down greenhouse gases, particularly carbon dioxide, taking it out of the atmosphere, the elimination of this environmental buffering will see, according to Lovelock, most of the Earth becoming uninhabitable for humans and other life forms by the middle of this century, with a massive extension of tropical deserts. In 2012, Lovelock distanced himself from these conclusions, saying he had "gone too far" in describing the consequences of climate change over the next century in this book.

Климат

2006 жылы британдық «The Independent» газетінде жазған мақаласында Лавлок жаһандық жылыну салдарынан «біздің миллиардтаған адамдарымыз өліп, тірі қалған аздаған шаңырақтың мүшелері 21-ғасырдың соңына қарай климаттың қолайлы болып қалатын Арктикада болады» деп мәлімдеді. Сол жылы ол «біз өзгерістердің үлкен қарқынын естен шығармауымыз керек және әрекет етуге қалған уақыттың аз екенін түсінуіміз керек, содан кейін әрбір қауымдастық және мемлекет өзінің бар ресурстарын азаматтықтан мүмкіндігінше ұзақ сақтау үшін тиімді пайдалануы керек» деп ұсынды. 2008 жылы «The Guardian» газетінде оның айтуынша, 2100 жылға қарай адамзаттың 80 пайызы жойылады, ал климаттың өзгеруі 100 мың жылға созылады. 2010 жылы «The Guardian» газетімен сұхбатта ол климаттың өзгеруіне жол бермеу үшін демократияны «уақытша тоқтатуға» тура келуі мүмкін екенін айтты. Ол былай деп жалғастырды: «Тіпті ең жақсы демократиялар да, үлкен соғыс жақындағанда демократияны уақытша тоқтатуға келіседі. Менің ойымша, климаттың өзгеруі соғыс сияқты ауыр мәселе болуы мүмкін. Осыған байланысты демократияны біраз уақытқа тоқтату қажет болуы мүмкін». 2012 жылғы мәлімдемелерде Лавлоктың жаһандық жылынуға қатысты алаңдаушылығын жалғастыра отырып, экстремизмді сынап, мұнай, көмір және оны қолдамаған «жасыл» шешімдерге баламаларды ұсынғаны көрсетілді. 2012 жылы MSNBC телеарнасындағы сұхбатында Лавлок «Мен қателестім» деген сөздерді қолданып, климаттың өзгеру уақытына қатысты «аса қатты алаңдағанын» айтты және «Қысық шындық» деректі фильмін және «Ауа райы жасаушылар» кітабын осыған ұқсас алаңдаушылықтың мысалдары ретінде атады. Лавлок климаттың жылынатынына әлі де сенді, бірақ бұрынғыдай жылдам емес екенін; ол «әлдеқайда шалқалап болжағандығын» мойындады. Ол климаттың өзгеруі жалғаса береді, бірақ оның салдары болашақта көрінеді деп сенді. Ол экологиялық белсенділерді жаһандық жылынуды дін сияқты қарағаны үшін сынады. Ол жел турбинасының суретін сақтап, оларды қаншалықты жек көретінін еске түсірді. Егер өмір толығымен электронды болса, «жарайды: біз өз рөлімізді атқарып, жаңа, жас актерлер сахнаға шығып келеді».

Writing in the British newspaper The Independent in 2006, Lovelock argued that, as a result of global warming, "billions of us will die and the few breeding pairs of people that survive will be in the Arctic where the climate remains tolerable" by the end of the 21st century. The same year he suggested that "we have to keep in mind the awesome pace of change and realise how little time is left to act, and then each community and nation must find the best use of the resources they have to sustain civilisation for as long as they can." He was quoted in The Guardian in 2008 that 80% of humans will perish by 2100, and this climate change will last 100,000 years. In a 2010 interview with The Guardian newspaper, he said that democracy might have to be "put on hold" to prevent climate change. He continued:

Even the best democracies agree that when a major war approaches, democracy must be put on hold for the time being. I have a feeling that climate change may be an issue as severe as a war. It may be necessary to put democracy on hold for a while. Statements from 2012 portrayed Lovelock as continuing his concern over global warming while at the same time criticising extremism and suggesting alternatives to oil, coal and the green solutions he did not support. In a 2012 interview aired on MSNBC, Lovelock stated that he had been "alarmist", using the words "All right, I made a mistake," about the timing of climate change and noted the documentary An Inconvenient Truth and the book The Weather Makers as examples of the same kind of alarmism. Lovelock still believed the climate to be warming, although not at the rate of change he once thought; he admitted that he had been "extrapolating too far." He believed that climate change is still happening, but it will be felt further in the future. He criticised environmentalists for treating global warming like a religion. He kept a poster of a wind turbine to remind himself how much he detested them. On the other hand, if instead life becomes entirely electronic, "so be it: we played our part and newer, younger actors are already appearing on stage".

Теңіздерді тыңайту

2007 жылы Лавлок пен Крис Рапли атмосферадан мұхитқа көмірқышқыл газының өтуін жеделдету үшін, яғни бастапқы өндірісті арттыру және теңіз қар түріндегі органикалық көміртегінің мұхиттың терең қабаттарына экспортталуын күшейту мақсатында термоклиннің астынан суды сорғылайтын мұхит насостарын салуды ұсынды. Бұл идеяның мәні – үстіңгі сулардағы балдырларды тыңайту арқылы олардың өсуін қамтамасыз ету болды. Лавлок пен Рапли ұсынған ұқсас схема кейіннен коммерциялық компания тарапынан тәуелсіз түрде әзірленді. Бұл ұсыныс кеңінен медиа назарына ілігіп, көптеген сынға ұшырады. Шығыс Англия университетінің зерттеушісі Корин Ле Квере бұл ұсынысқа қатысты: "Бұл түсініксіз. Климатты өзгерту шараларының тиімділігін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, тіпті олардың дұрыс бағытта екеніне де сенім жоқ. Олардың мұны жариялағанына мен таңғаламын. Геоинженерлік технологияларды қолдануға кіріспес бұрын, 20-30 жылға созылатын ауқымды зерттеулер қажет" деді. Алайда, олар бұл жобаның жүзеге асырылуы үшін көптеген құбырлар қажет болатынын ескертті. Оның пікірінше, "шегіну" дегеніміз – біздің қайда тұрғанымыз бен тамақты қалай алуымызды өзгерту туралы әңгіме бастаудың уақыты келді; Бангладеш сияқты жағалау аймақтарынан миллиондаған адамдардың Еуропаға көшіп кетуін жоспарлау, Нью-Орлеан қаласының болашақта өмір сүруге жарамсыз екенін мойындап, халқын жаңа, перспективалы қалаларға көшіру туралы ойлану қажет. Ең бастысы, оның айтуынша, әрбір адамның "цивилизацияны сақтап қалу үшін бар күшін салуы керек, әйтпесе ол қараңғы ғасырларға, соғыс бастықтарының билігіне ұласып, біздің барлық жетістіктерімізден айырылып қалуымыз мүмкін". Тұрақты шегіну тұжырымы – адам қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, төмен деңгейдегі немесе қоршаған ортаға аз зиян келтіретін ресурстарды пайдалану үлгісін білдіреді.

Сыйлықтар мен басқа да марапаттар

1974 жылы Ловлок Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Оның үміткерлігінде былай делінген: blockquote Ловлок бірнеше түрлі салаға ерекше үлес қосты, соның ішінде тыныс алу инфекциясының таралуын және ауаны зарарсыздандыру әдістерін зерттеу; қан ұю процесінде Ca және басқа да еківалентті иондардың рөлі; мұздату, еріту және жылу соққысы арқылы әртүрлі тірі жасушаларға келтірілетін зақымдарды және оларды бейтарап ерітінділердің болуымен алдын алу; кішкентай тірі жануарларды мұздату және еріту әдістері; жасанды ұрықтандыру үшін сперма дайындау әдістері, бұл үлкен экономикалық маңызға ие. Ол газ хроматографиясы үшін иондау детекторларының бірнеше түрін ойлап тапты. Оның электронды тұтқындау детекторлары ең жоғары сезімталдыққа ие және қалдық галогендік қосылыстарға байланысты ластану мәселелерінде әмбебап түрде қолданылады. Оның көптеген өнертабыстары бар, соның ішінде планеталық атмосфераны зерттеуге пайдаланылатын газ хроматографы да бар. Оның хроматографиялық жұмысы әртүрлі жануарлардағы, соның ішінде артериосклерозбен ауыратын адамдардағы қан липидтерін зерттеуге әкелді. Ол басқа планеталардағы өмірді атмосфераны талдау арқылы анықтауды зерттеді және оны әлемдік ластану мәселелеріне дейін кеңейтті. Оның жұмысы әдетте ерекше жаңалық, қарапайымдық және тапқырлықты көрсетеді. Ловлок 1990 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде ғылым мен атмосфераны зерттеуге қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) және 2003 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде жаһандық экологиялық ғылымға қосқан үлесі үшін Құрметті серіктер орденінің мүшесі (CH) болып тағайындалды.

Портреттер

2012 жылдың наурыз айында Ұлттық портрет галереясы британдық суретші Майкл Гаскеллдің 2011 жылы аяқтаған Лавлоктың жаңа портретін таныстырды. Жиынтықта Ник Синклердің (1993) және Пол Тозердің (1994) екі фотосуреті де бар. Лавлок 2007 жылы Девон аймағында Мэри Мидгли мен Ричард Мэйбидің бас мүсіндерімен бірге «Экология триптихінің» (2008) құрамында мүсінші Джон Эдгар үшін поза беруге келісті. Бронза бас мүсіні суретшінің жеке коллекциясында, ал терракота мүсіні – суретшінің мұрағатында сақталады.