Кіріспе

Ауруханадағы аға медбике.

Матрон – Ұлыбритания және басқа да Ұлттар Достастығы елдері мен бұрынғы колониялар сияқты бірнеше елдегі өте жоғары дәрежелі немесе бас медбике лауазымының атауы.

Этимология

Бас мейірбике, яғни ауруханадағы медбикелік қызметті басқаратын және медбикелер тобының жетекшісі, Ұлыбританияда Бас медбикелік офицер немесе Бас медбикелік атқарушы, аға медбике, матрона, медбикелік офицер немесе клиникалық медбике басқарушысы деп те аталады; АҚШ тілінде бас медбике немесе медбикелік директоры, ал Үндістан тілінде медбикелік бастығы немесе матрона деп аталады, сондай-ақ Ұлттар Достастығының басқа елдерінде де осылай аталады. Англияда бүгінгі күні матроналар бюджетке, тамақтандыруға және тазалауға, сондай-ақ медбикелер мен дәрігерлерге жауапты және егер олар Ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне (NHS) ең жақсы қызмет көрсетіп жатыр деп ойласа, тамақтандыру мен тазалау қызметтерінен төлемдерді ұстап қалу өкілеттігіне ие. Бас мейірбике - денсаулық сақтау мекемесіндегі барлық науқастардың күтімін қадағалайтын тіркелген медбике. Бас мейірбике - ұйымдағы жоғары дәрежелі медбикелік басқарушы лауазымы және көбінесе бас медбикелік офицер (CNO), бас медбикелік атқарушы немесе медбикелік вице-президент сияқты атқарушы атақтар алады. Олар әдетте бас директорға немесе операциялық директорға есеп береді. Америка Құрама Штаттарында матрона медбике емес, лагерь, мектеп-интернат немесе түрме сияқты тұрғын үй құрылысын басқаратын еркектерге көмекші әйел (төмендегі басқа да қолданыстарды қараңыз). "Matron" сөзі француз тілінен латын тілінен "ана" деген сөзден алынған.

Тарих

Матрон атағы алғаш рет 16 ғасырда Ұлыбританияда (Ұлыбритания) ерікті ауруханаларда үй шаруашылығын басқарушы рөлі үшін қолданылған. Флоренс Найтингейл ұсынған медбикелік реформалары, медбикелерді оқыту ғана емес, сонымен қатар ауруханалық медбикелер мен олардың білімі бір аға медбике – матронның бақылауында болуы керек екенін көрсетті. Осы кезеңде матрон лауазымын әйелдер атқарды. Олар көбінесе қатаң әкімшілер ретінде танылған, бірақ медбикелер мен дәрігерлер тарапынан құрметке ие болды. Найтингейл үлгісіндегі матрон Британ империясының басқа елдеріне де тарады. Көптеген матрон Ұлыбритания мен Ирландияда медбикелерді оқыту және тіркеуді қолдаған ұйымдарда белсенді рөл атқарды: Британдық медбикелер қауымдастығы (1887 жылы құрылған); Ауруханалар қауымдастығының тіркеу комитеті (1887 жылы құрылған); Ұлыбритания мен Ирландияның матрон кеңесі (1894 жылы құрылған); және Медбикелер колледжі (1916 жылы құрылған). Бұл, көптеген матронның басқарушы органмен байланысын және ықпалын азайтты. Англия мен Уэльс денсаулық сақтау министрі Енох Пауэлл және Шотландияның мемлекеттік хатшысы Майкл Нобл «ауруханадағы аға медбикелер құрылымы (басты медбике және жоғары лауазымдар) туралы кеңес беру үшін» комитет құрды. (p1). Комиссия мүшелеріне танымал матрон мен бас еркек медбикелер кірді: М. Б. Пауэлл CBE (Лондон, Сент-Джордж ауруханасының матроны); М. Ж. Т. Локк OBE (Глазго, Виктория ауруханасының матроны); Е. М. Рис (Кардифф, Cardiff Royal Infirmary матроны); Г. М. Уэстбрук (Бристоль, Southmead ауруханасының матроны); Дж. Грин (Мурхейвен ауруханасының бас еркек медбикесі, Девонның оңтүстігі, Айвибридж). Жаңа құрылымдарды сынақтан өткізу 1968 жылы басталды, сондай-ақ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру департаменті жаңа құрылымды ұлттық деңгейде енгізу туралы шешім қабылдады, соның нәтижесінде «матрон» атауы Ұлыбританияның денсаулық сақтау жүйесіндегі лауазымдар тізімінен алынып тасталды. 1958 жылы «Star London» газетінде Мюриэл Пауэлл, Лондон, Сент-Джордж ауруханасының матроны туралы мақала жарияланды және ол BBC радио және теледидар бағдарламаларында жиі сөйледі. Аурухана матроны 1959 жылы «Carry On Nurse» және 1963 жылы «Carry On Doctor» фильмдерінде (сондай-ақ «Carry On Again Doctor» және «Carry On Matron» фильмдерінде де жұмсақ бейнеленген) карикатураланды, оны Хэтти Жак ойнады. Матрон әдетте ерекше киім киетін, қою көк түсті көйлек (бірақ оның тікелей бағыныстылары – басты медбикелер кигеннен сәл өзгеше түсте) және әсем бас киім киетін.

Мектептердегі директорлар - XIX ғасырдың аяғынан 1990 жылға дейін

Матроналар сондай-ақ Ұлыбританиядағы мектеп-интернаттарда 19-ғасырдың соңынан 1990-жылдарға дейін жұмыс істеді. Олар студенттермен медбикелермен бірдей қарым-қатынас жасады, бірақ бір ерекшелігі болды: оқушылар тәртіпсіздік жасаған жағдайда, жаза ретінде, мектеп директорының тапсыруымен оларға шаруалық жұмыстар берілді, мысалы, кір жуу, мыс заттарды тазалау немесе еден жуу. Матрона сонымен қатар барлық оқушылардың форма кию ережелеріне сәйкес киінгенін және төсектерді ауруханадағыдай дұрыс жасатқанын қадағалады.

Қазіргі заманғы аналар

2001 жылы Ұлыбритания үкіметі Англиядағы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің (NHS) ауруханаларына медбикелердің жаңа түрін қайта енгізіп, оларды «заманауи матрондар» деп атауды шешті. Бұл қадам, нашар санитарлық жағдайға, тиімсіз жұмысқа және тәртіпсіз персоналға қатысты баспасөз шағымдарына жауап ретінде жасалды. Бүгінде Ұлыбританияның көптеген аймақтарында аудандық матрондар жұмыс істейді. Осы мамандық иелерінің негізгі қызметі – клиникалық көмек көрсету. Олар өздеріне клиникалық жауапкершілік жүктелетін пациенттермен жұмыс істейді. Осы пациенттердің көпшілігі ХОББ, эмфизема және/немесе паллиативтік жағдайлар сияқты созылмалы ауруларымен күреседі, бұл оларды бірнеше рет ауруханаға түсуге мәжбүр етеді. Осы мамандық иелерінің мақсаты – пациенттерге аудандық деңгейде көмек көрсету арқылы ауруханаға түсуді азайту. Бұл топтағы қызметкерлердің басым бөлігі медбикелер, бірақ парамедиктер мен еңбек терапевтері сияқты басқа да медициналық мамандар да бар. Британ Қарулы Күштерінің медбикелік бөлімдері «матрон» терминін ешқашан қолданудан тоқтатқан жоқ және ол әйел де, еркек те офицерлерге қолданылады, әдетте майор (немесе оған тең дәрежедегі) немесе одан жоғары шенде. Бұрын бұл атау медбикелік қызметте шен ретінде де қолданылған. Оңтүстік Африка және оның бұрынғы мандатты аумағы Оңтүстік-Батыс Африка (қазіргі Намибия) елдерінде матрон – аурухананың бас медбикесінің шені.

Басқа қолданыстар

Әйелдер толық құқықты полиция қызметкерлері ретінде кеңінен жұмыс істеуге дейін көптеген полиция күштері әйелдерді униформа кигізіп, оларға тұтқындарды тінтіп қарау, әсіресе әйелдер мен балаларға қатысты мәселелерді шешуге шектеулі өкілеттік берген. Мұндай әйелдер полиция қызметкерлері көбінесе "полиция матронасы" деп аталған. Әйелдер түрмелеріндегі қызметкерлер кейде "матрон" атағын да қолданған; кейде матрон – басқа күзетшілерді бақылайтын жоғары лауазымды қызметкер болған. Балалар үйлері мен жұмыс үйлері сияқты мекемелерді де матрон басқарған. Жұмыс үйінің матроны көбінесе үй иесінің әйелі болып, мекеменің шаруашылық істеріне қарайтын. Шындығында, терминнің бастапқы мағынасы осы болған. Ауруханалардағы қолданылуы жұмыс үйлерінен алынған. Бұл термин интернат мектептерде (кейбір британдық жеке мектептерде әлі де қолданылады) интернаттағы шаруашылыққа жауапты әйелге немесе мектеп медбикесіне қатысты қолданылған. Бұрын матрон үй иесінің әйелі болған жағдайлар да болған. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінде ғибадатхана президентінің немесе оның кеңесшілерінің әйелі "ғибадатхана матроны" деп аталады. Нью-Йорк қаласында 1936 жылдан бастап кинотеатрларда балалардың тәртібін сақтау үшін матрон қызметкерлері жұмысқа алынған. Олар 1943 жылға дейін Денсаулық сақтау департаментімен лицензияланған, ал оларды жұмысқа алу және таңдау қағидасы 1995 жылы қала әкімдігі тарапынан ресми түрде жойылған.