Кіріспе
газдалған су шығаруға арналған құрылғы. Газоген (немесе газоген немесе селтзоген) – виктория дәуірінің соңында жасалған газдалған су өндіруге арналған құрылғы. Ол екі байланысқан шыны шардан тұрады: төменгі шарға су немесе газдалған су ішетін басқа сусын салынады, ал жоғарғы шарға көмірқышқыл газын бөліп шығаратын тартар қышқылы мен натрий бикарбонаты қоспасы салынады. Бөлінген газ төменгі ыдыстағы сұйықтықты түтікше арқылы жоғары итеріп, құрылғыдан шығарады. Шарлар қайыс немесе сымнан тоқылған қорғау торларымен оралған, себебі олар жарылуға ұшырайды. Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде бұл сөздің ең ерте кездесуі 1853 жылға дейін жетеді, онда "Практический Mechanic's Journal" журналында "Гейлард пен Дюбоидің 'Газоген' немесе газдалған су аппараты" деген сілтеме келтірілген.
The gasogene (or gazogene or seltzogene) is a late Victorian device for producing carbonated water. It consists of two linked glass globes: the lower contained water or other drink to be made sparkling, the upper a mixture of tartaric acid and sodium bicarbonate that reacts to produce carbon dioxide. The produced gas pushes the liquid in the lower container up a tube and out of the device. The globes are surrounded by a wicker or wire protective mesh, as they have a tendency to explode. The earliest occurrence of the word noted in the Oxford English Dictionary dates from 1853, quoting a reference in Practical Mechanic's Journal on "Gaillard and Dubois' 'Gazogene' or Aerated Water apparatus".
Танымал мәдениетте
Газоген Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы "Богемиядағы жанжал" әңгімесінде 221B Бейкер көшесіндегі тұрғын үй құрылғысы ретінде еске алынады: "Сөзсіз, бірақ жылы көзбен, ол маған креслоға ишара жасады, темекі қорабын лақтырып жіберді және бұрыштағы спирттік сусын қорабы мен газогенді көрсетті". "Мазарин тасының оқиғасы" әңгімесінде де осы құрылғы туралы айтылады. Бұл құрылғы Бернард Шоудың 1905 жылғы "Passion, Poison, and Petrifaction, Or The Fatal Gazogene" комедиялық пьесасында маңызды рөл атқарады. Бұл сөз Дуглас Престон мен Линкольн Чайлдтың 2005 жылғы "Бримстоун" романының 106-бетінде, 2010 жылғы "Fever Dream" романының 362-бетінде және 2013 жылғы "Ақ от" романында да кездеседі. Алекс Гречианның 2012 жылғы "Ярд" романында 13-бетте Шотландия Ярдының сот-медициналық сарапшысы доктор Кингслидің сот-медициналық зертханасындағы газоген туралы айтылады. Шерри Томастың "Ас қызыл әйелдер" романында (Леди Шерлок сериясының 1-кітабы) 244-246 беттерде газоген туралы айтылып, оның қолданылуы сипатталады. (Электрондық кітап) Элизабет Петерстің (Барбара Мерцтің псевдонімі) "Алтын" романында Амелия Пибоди отбасын Луксорға жолға отырғызғаннан кейін, себеттен вискинің бір бөтелкесін, газогенді және стақандарды алып, өзіне виски мен сода дайындайды.
Amelia Peabody pulls a bottle of whiskey, a gasogene, and glasses from a hamper in order to make herself a whiskey and soda after getting her family on a train to Luxor in the novel The Golden One by Elizabeth Peters, a pen name of Barbara Mertz.