Кіріспе
Iris versicolor өсімдігі көк ту, арлекин көк ту, үлкен көк ту, солтүстік көк ту және у ту деген аттармен де белгілі, сондай-ақ осы атаулардың басқа да нұсқалары бар. Ұлыбритания мен Ирландияда оны қызғылт ирис деп атайды. Бұл Солтүстік Америкаға, АҚШ-тың және Канаданың шығыс бөліктеріне тән Ирис түрі. Ол шөптесін жайылымдарда, батпақтарда, өзендер мен көлдердің жағалауларында өседі. "Versicolor" деген сөз "әртүрлі түсті" деген мағынаны білдіреді. Бұл Рональд Фишердің 1936 жылғы "Таксономиялық мәселелерде көп өлшемдерді қолдану" атты мақаласында сызықтық дискриминантты талдаудың мысалы ретінде келтірілген Ирис гүлдерінің деректер жинағындағы үш Ирис түрінің бірі болып табылады.
Iris versicolor is also commonly known as the blue flag, harlequin blueflag, larger blue flag, northern blue flag, and poison flag, plus other variations of these names, and in Britain and Ireland as purple iris. It is a species of Iris native to North America, in the Eastern United States and Eastern Canada. It is common in sedge meadows, marshes, and along streambanks and shores. The specific epithet versicolor means "variously coloured". It is one of the three Iris species in the Iris flower data set outlined by Ronald Fisher in his 1936 paper "The use of multiple measurements in taxonomic problems" as an example of linear discriminant analysis.
Сипаттама
Iris versicolor - гүлді шөптесін көп жылдық өсімдік, биіктігіне дейін өседі. Ол қалың, жерге жатып өсетін тамырсабақтардан ірі топтамалар құрайды. Қанаты жоқ, тік сабақтарының түбіндегі жапырақтарынан кеңірек болады. Жапырақтар орталық тамырына бүктеліп, бір-бірін жабатын жалпақ желдеткіш тәрізді пішінде болады. Жақсы жетілген көк гүлдің 6 құлпынағы мен тостаған жапырақтары дерлік жазыққа жайылып, екі түрлі болады. Ұзын тостаған жапырақтары түксіз және олардың түбінде жасыл-сары дақ болады. Төмен орналасқан жұмыртқалық бұрышты келген. Гүлдер әдетте ашық көк түсті (күлгін және қою қызғылт түстілері де кездеседі) және мамырдан шілдеге дейін гүлдейді. Жемісі - 3 ұялы, бұрышты қапшық. Күзде үлкен тұқымдардың суда қалқып жүргенін байқауға болады.
Химиялық құрамдас бөліктер
Бұл түрдің адамдар мен жануарлардың тамырсабақтарын жеуінен болған бірнеше улану жағдайларына қатысы бар екендігі анықталды, олардың құрамында иридин гликозиді табылды. Оның шырыны сезімтал адамдарда дерматит тудыруы мүмкін.
Уыттылығы және қолданылуы
Жапырақтары мен тамырлары уытты, асқазан мен ішек қабынуына себеп болуы мүмкін. Өсімдіктің тұтынуы бұзаулар үшін қауіпті, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Ирис қасиетті өсімдік ретінде пайдаланылған, адамдар тамыры немесе тамырсабын "қаржылық табыс" алу үшін алып жүрген, немесе бизнесті дамыту үшін касса аппаратына қойған.
Символизм
Ирис – АҚШ-тың Теннесси штатының ресми гүлі. Бұл мәртебе 1933 жылы штат заң шығарушы органымен берілген. Заңда ирис гүлінің нақты түрі көрсетілмегенімен, көбінесе қызғылт ирис штат гүлі деп есептеледі. Көк ту 1999 жылдан бері Квебек провинциясының провинциялық гүлі болып табылады, бұрынғысы – провинцияға тән емес Madonna лилиясын ығыстырды. Қызғылт ирис – Каппа Пи халықаралық құрметті өнер бірлестігінің ресми гүлі.