Кіріспе
Бастиан "Бас" де Гай Фортман (6 қараша 1937 жылы туған) – Нидерландтық зейнеткер саясаткер және дипломат, Радикалдар партиясының (PPR) және кейіннен Жасылдар (GL) партиясының мүшесі, экономист.
Bastiaan "Bas" de Gaay Fortman (born 6 November 1937) is a retired Dutch politician and diplomat of the Political Party of Radicals (PPR) and later the GreenLeft (GL) party and economist.
Саясаттың алдындағы мансап
Мемлекеттік бастауыш білім алғаннан кейін ол Гаагадағы христиан гимназиясына оқуға түсті, яғни табиғат ғылымдарына бейімділік танытты. 1956 жылы бітіргеннен кейін Амстердамның еркін университетінде заң және экономиканы оқыды, 1963 жылы заң магистрі және экономика бойынша докторы (Doctorandus) атағын құрметті дипломмен алды. Оқудың соңғы төрт жылында азаматтық құқық, коммерциялық құқық және саяси экономика пәндерін оқытты. Бітіргеннен кейін ол еркін университетінің әлеуметтік факультетінде қызмет етіп, экономика бойынша диссертация қорғады. Осы кезеңде макро және микроэкономикалық теорияны оқытты. 1966 жылы "Бәсекелестік саясатының теориясы" тақырыбындағы диссертациясы үшін экономика ғылымдарының докторы (Ph. D.) ғылыми дәрежесін алды. 1967 жылы Де Гей Фортман Амстердамнан Лусакадағы Замбия университетіне аға оқытушы болып кетті, онда ол экономика факультетінің меңгерушісі болды. Мұнда ол ауыл шаруашылығын дамыту экономикасы және экономикалық тәртіп теориясын оқытты. 1968 жылы Замбия үкіметінің консультативтік органы – Ауыл шаруашылығы бағалары мен сату комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Замбиядағы өмірі туралы екі кітап жазды: 1967 жылы "Мулунгушиден кейін: Замбиялық гуманизм экономикасы" және 1972 жылы "Үшінші әлем қозғалыста: Замбиядан хабар". Замбияда жүргенде де Гай Фортман голландиялық саясаттағы жаңалықтарды қадағалап отырды. Де Гей Фортман христиандық демократиялық Антиреволюциялық партияның мүшесі болды. 1970 жылы ол "өкінушілер" ("spijtstemmers") немесе "Америка тобы" (Americain Group) деп аталатын топқа қосылды (топ Америка ресторанында жиналатын). Бұл топ өз партиясы ARP-нің социал-демократиялық Partij van de Arbeid емес, либералды VVD-мен коалиция құрғанына өкінді. 1967 жылы ол "Христиандық радикал" атты кітапты шығарды, онда жаңа солшыл христиандық көзқарас қалыптастырылды. 1970 жылы ол ARP-дан шығып, КВП-ның бұрынғы мүшелері құрған христиандық радикалды PPR партиясына қосылды, олар да христиандық демократиялық/либералды коалицияға наразы болды.
Саяси мансап
1971 жылы Де Гей Фортман ППР сайлау науқанына қатысу үшін Замбиядан Нидерландыға оралды. Ол партияның ең басты екі кандидаттың бірі болды. Сайлауда партия Өкілдер палатасында екі орын жеңіп алды, соның бірін Де Гей Фортман иеленді. Өкілдер палатасының депутаты болып жұмыс істеген кезінде ол Гаагадағы Әлеуметтік зерттеулер институтында экономикалық даму бойынша қосымша профессор болды. Сайлаудан кейін Ден Уилдің көлеңкелік кабинетінде Халықаралық даму министрінің көлеңкелік өкілі болды. Ол 1972 жылғы сайлауда партияны жетекшілік етті, нәтижесінде ППР өзінің орын санын жетіге дейін үш есеге арттырды. Де Гей Фортман парламенттік фракцияның басшысы болды. 1973-1975 жылдары Өкілдер палатасының Қорғаныс комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Ол PPR мүшесі үшін ерекше, жақсы білімді, жоғары топтан шыққан және сөйлеуі мәнерлі болды. Алайда, Де Гей жастар арасында өте танымал болды. Парламентте ол даму саласындағы ынтымақтастыққа қызығушылық танытты.
Саясатта болғаннан кейінгі мансап
1977 жылғы сайлау алдында жас Рия Беккерс Де Гей Фортманның орнын басып алды. Де Гей Фортман Сенат мүшесі болды. Бұл лауазымда ол 1991 жылға дейін қызмет етті. Осы кезеңде ол Сенатта партияның жетекшісі болды. Алайда 1981 жылдан кейін оның партиясы бір адамдық партияға айналды. 1989 жылы оның партиясы PPR, PSP, CPN және EVP-мен бірігіп, GroenLinks партиясын құрды. Де Гей Фортман осы партияның сенаторы болып қалды. Осы уақытта Де Гей Фортман ғылымға деген құштарлығына қайта оралды. 1977-2002 жылдары ол Әлеуметтік зерттеулер институтында саяси экономика профессоры болды. Сонымен қатар ол даму ынтымақтастығы саласында көптеген лауазымдарды атқарды: ең маңыздысы, ол 1977-1984 жылдары Oxfam ұйымының Нидерландтағы филиалы NOVIB президенті болды. 1990 жылы ол Өкілдер палатасындағы мандатын тастап, Канберрадағы Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің Ассамблеясында Реформаланған шіркеудің делегаты болды. 1990 жылы ол марқұм Ян Тинбергенмен бірге «Экономистер бейбітшілік үшін» қозғалысын құрды. 1991 жылдан кейін Бас де Гей Фортман көптеген зерттеушілік лауазымдарды атқарды: 1991-1993 жылдары ол Әлеуметтік зерттеулер институтының зерттеу директоры болды. Мұнда ол құқық тарихының саяси экономикасы, өткел және даму пәндерін оқытты. 1992 жылы ол Нидерланд-Израиль-Палестина зерттеу бағдарламасының (NIRP) бірлескен басқару комитетінің төрағасы болды. 1992-1998 жылдары ол Дамуды зерттеу жөніндегі ғылыми-зерттеу мектебінде (CERES) және Адам құқықтары жөніндегі Нидерланд ғылыми-зерттеу мектебінде зерттеуші болып жұмыс істеді. 1992-1993 жылдары ол алты голланд университеті қатысқан CERES үздік мектебінің дирекциясын басқарды. 2000 жылдан бастап ол CERES-тің Мемлекеттердің құрылуы мен ыдырауы жөніндегі жұмыс бағдарламасының төрағасы болды. Де Гей Фортман сонымен қатар бірнеше даму бағдарламалары үшін Нидерландта тілші болып жұмыс істеді, мысалы Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы және Еуропалық Комиссия. 2002 жылы ол Утрехт университетінде Адам құқықтарының саяси экономикасы профессоры болды. Ол әлемдегі Адам құқықтарының саяси экономикасы кафедрасының жалғыз меңгерушісі. 2005 жылға дейін ол өзінің танымал «Адам құқықтарының саяси экономикасы» курсын оқытты, ол Утрехт университетінің қақтығыстарды зерттеу магистрінің бір бөлігі болды. Бұл курста оқылатын материалдардың көп бөлігі оның жарияланбаған еңбектерінен алынған. 2002 жылы ол Сыртқы істер министрінің Халықаралық мәселелер жөніндегі консультативтік кеңесінің даму ынтымақтастығы жөніндегі тұрақты комитетінің мүшесі де болды. 2003 жылдан бастап ол Утрехт университеті мен ХҒС-тің Принс Клаус кафедрасының вице-президенті болды. 2003-2004 жылдары ол Лувен Католик университетінде Салыстырмалы канондық құқық профессоры болды. Оның зерттеу қызығушылықтары құқықтың саяси экономикасы, адам құқықтары және заңгерлік, сондай-ақ қақтығыстар мен ұжымдық зорлық-зомбылықтың саяси экономикасына бағытталған. Де Гей Фортман даму ынтымақтастығы және басқа да көптеген тақырыптар бойынша көптеген кітаптар жазды және редакциялады: «Бізге көмектесіңдер, дамыдық» (1978), «Фил сүйегін өңдеу өнері» (1979), «Жаңа прогресс» (1984), «Билік пен мораль арасындағы тар жол» (1989), «Ішкі қақтығыстар, қауіпсіздік және даму» (1997), «Құдай және тауарлар. Әлемдік экономика өркениеттік тұрғыдан» (1998), «Глобализация және оның жаңа бөліністері: Наразылар, рецепттер және реформалар» (2003) және «Соғыстан әл-ауқатқа дейін. Оңтүстік Африка контекстіндегі адам қауіпсіздігі» (2004).
Саяси көзқарастар
Де Гей Фортман адам құқықтарын жақтаушы белсенді ретінде әрбір адамның адамдық қадір-қасиетіне ие екенін, оның абсолютті және ішкі құндылықты білдіретінін тұрақты түрде қолдады. Ол "Адамдық қадір-қасиеттің алтын үшбұрышы" арқылы адамдық қадір-қасиетке кеңінен құрмет көрсерудің қажетті шарттарын баяндады. Үшбұрыштың әр төбесінде адамдық қадір-қасиеттің үш көрінісі орналасқан: адам қауіпсіздігі, адам құқықтары және адам дамуы.
Дәйексөздер
Мелиандықтар, алайда, өз істерінің әділдігіне сеніп, құдайлар мен спарталықтардың көмегіне үміттене отырып, келісімге келіспейді. – 2001 жылы жарияланбаған "Еңбек құқығы" эссесінен.
"Адамның негізгі құқықтарын бұзу жалпы өмір сапасына әсер етеді." – 1999 жылы жарық көрмеген "Where Needs Meet Rights" еңбегі, 10-бет.
"Кедейлік пен мүшекешілік салдарынан әлеуметтік-экономикалық көзқарас болмауы, мемлекет ішіндегі зорлық-зомбылыққа себеп болатын маңызды фактор ретінде қарастырылуы мүмкін." – Адам қауіпсіздігіндегі алшақтық туралы еңбегінен, "Адамдық қадір-қасиеттің алтын үшбұрышы: Адам қауіпсіздігі, адам дамуы және адам құқықтары". "Демек, адам құқықтары қиын, бірақ мүмкін емес емес, және өркениеттік тұрғыдан бүгінгі әлемдегі маңызды міндет ретінде қарастырылуы керек." – 2001 жылы жарияланбаған "Еңбек құқығы" эссесінен.
"Violations of basic human rights affect the overall quality of life." −1999 unpublished work "Where Needs Meet Rights," p. 10
"The lack of a socio economic perspective, as a result of poverty and exclusion, may be seen as a major factor contributing to intrastate violence" – From his work on the human security gap, "The Golden Triangle of Human Dignity: Human Security, Human Development, and Human Rights." "Human rights, then, is to be seen as a laborious, but not impossible, venture and from a civilizational perspective a crucial challenge in our world today." – 2001 unpublished essay on Laborious Law