Кіріспе

Үндістандағы жабайы табиғат қорығы

Джессор жалқы аюы қорығы бұрынғы Паланпур мемлекетінің құрамындағы Гуджарат штатының Банасканта ауданында, Гуджарат пен Раджастан шекарасында орналасқан. 1978 жылдың мамыр айында шамамен 2000 шаршы километрді қамтитын бұл аумақ қорық деп жарияланды, негізгі мақсаты – жалқы аюды қорғау, ол қазіргі таңда IUCN Қызыл тізімінде "Көмескі ғана қауіпті A2cd+4cd;C1 нұсқасы 3.1" деп саналады. Олардың саны табиғатта азайып барады және жойылу қаупі төнді. "Жалқы" деген атаудың Үндістандағы саяхатшылар мен аңшылар ағаш бұтақтарынан басын төменге салып ілінген аюды көргенде берген есім екендігі айтылады, содан кейін олар оны басқа да басын төменге салып ілінетін жануар – жалқымен байланыстырды. Қазір ол жалқы аю деп белгілі болса да, бастапқыда "аю-жалқы" деп аталған, себебі аңшылар бұл түрді Оңтүстік Американың жалқысымен ұқсас деп есептеді, өйткені екі түрдің де физикалық ерекшеліктері мен ағаштарда өмір сүру әдеттері сәйкес келді. 18 ғасырдың соңында оның ғылыми атауы Ursine bradypus, Ursiform sloth немесе Bradypus ursinus болды. Бірақ 19 ғасырдың басында Франциядағы зообақта сақталған жалқы аю зерттелген кезде ғалымдар оны аюдың бір түрі деп дұрыс анықтады, содан кейін атауы "аю-жалқы" дегеннен "жалқы аю" деп өзгертілді. Қорықтың фонында орналасқан Джессор төбесі де толық атауды құру үшін қосылып, "Джессор жалқы аюы қорығы" деп аталады.

География

Қасиетті орын Аравалли тауларының Джессор төбелерінде, Тар шөлінің оңтүстігінде орналасқан. 1978 жылы ол қорғалатын аймақ деп жарияланды, ауданы белгілі бір шамада. Ең жақын әуежай – Ахмедабад, шамамен алыс. Ең жақын теміржол стансасы Паланпурда, ал Шивгад ауылы шамамен қашықтықта орналасқан. Қасиетті орында екі храм (олардың бірі – Кедарнатх Махадев храмы) бар, оларды қазан және қараша айларында көптеген паломниктер бағынады, сондай-ақ қорғалатын қасиетті тоғай да бар. БҰҰ-ның демеушілігімен жүргізілген флораны зерттеу 406 түрлі өсімдік (90 ағаш, 47 бұта, 33 лиана, 194 шөп, 31 астық, 6 папоротник, 2 мүктік, 1 эпифит және 2 саңырауқұлақ) анықталды. Тағы бір талдау көрсеткендей, ағаштардың 13 тұқымдасы, бұталардың 15, шөптердің 11 және лианалардың 13 түрі бар. Кейбір түрлер IUCN бойынша қауіпті түрлер санатына жатады: Арабиялық павония, иілгіш текомелла, хрящ каппарис, қатаң дендрокалам, күйдірілген стеркулия, күміс финиксі және жоқ болу қаупі бар – хош иісті церепегия. Үндістанға ендемик алты түр тіркелді: жібектей огеисс, боривилиан хлорофитумы, күйдірілген стеркулия, иілгіш текомелла, күміс финиксі және қатаң дендрокалам. Бұдан өзге, 89 өсімдіктің емдік қасиеттері бар екені анықталды.

Фауна

Қасиетті аймақта жалкоо аюдан басқа, леопард, самбар, көк бұқа, жабайы шошқа, кірпі және түрлі құстар кездеседі. Аймақта қорғалатын, қауіп төмендеген басқа да түрлер: жабайы мысық, азиялық пальма циветі, қарақас, үнді қасқыры және жолақты гиена.

Құс тіршілік иелері

Қасиетті аймақтағы құс түрлерін зерттеу 105 түрді анықтады, оның ішінде көшпенді құстар да бар. Тізімге: төрт түр – жақын қатерлі санатындағы құстар: сұр жабайы тауық (Gallus sonneratii), ақ жамбас минивет (Pericrocotus erythropygus), үнді қара ибисі (Pseudibis papillosa) және боялған тұғыр (Mycturia leucocephala); IUCN Қызыл тізімі бойынша осал санатындағы: ақ қанатты қара тиін (Parus nuchalis), азиялық ашық мүңкілдік (Anastomus oscitans), үнді ақ жамбас құбыршақанат (Gyps Bengalensis), үнді құбыршақанат (Gyps indicus), қызыл бас құбыршақанат (Sarcogyps calvus) және қызыл мойынды сұңқар (Falco chicquera). Бұл ауыл тұрғындарының арасында қорқыныш тудырды. Дегенмен, өмір мен егінге төнетін осындай қауіпті жағдайларда, заң бойынша аюларды өмір мен мүлікті қорғау мақсатында өлтіруге рұқсат етіледі.