Қазақстан географиясы: Орталық Азиядағы аумақтың молдығы, көрші елдер, ең биік тауы – Хан Тәңірі, ең төмен нүктесі – Қарақия депрессиясы. Географиялық орны мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қазақстан географиясының шолуы
Overview of the geography of Kazakhstan
Қазақстан Орталық Азияда орналасқан (елдің 4% -ы (108 996 км²) Шығыс Еуропада). Шамамен аумағы бар Қазақстан, Орталық Азияның қалған төрт мемлекетінің біріктірілген ауданынан екі еседен астам және Аляскадан 60% үлкен. Елдің оңтүстігінде Түркменстан, Өзбекстан және Қырғызстанмен, солтүстігінде Ресеймен, батысында Ресей мен Каспий теңізімен, ал шығысында Қытайдың Синьцзян-Уйгур автономды аймағымен шектеседі.
Kazakhstan is located in Central Asia (with 4% of the country (108,996 km2) in Eastern Europe). With an area of about Kazakhstan is more than twice the combined size of the other four Central Asian states and 60% larger than Alaska. The country borders Turkmenistan, Uzbekistan, and Kyrgyzstan to the south; Russia to the north; Russia and the Caspian Sea to the west; and China's Xinjiang Uygur Autonomous Region to the east.
Топография және дренаж
Қазақстан аумағында айқын топографиялық әртүрліліктер бар. Ең биік нүктесі – Тянь-Шань жотасындағы Қырғызстан шекарасында орналасқан Хан-Тенгри тауының шыңы, теңіз деңгейінен жоғары; ең төменгі нүктесі – Каспий теңізінің шығысындағы Манғыстау облысындағы теңіз деңгейінен төмен орналасқан Карагие шұңқырының түбі. Елдің көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары жатыр, бірақ Қазақстанның Каспий теңізі жағалауында Жер бетіндегі ең төменгі жатқан жерлердің бірі орналасқан. Тянь-Шань тауларындағы Хан-Тенгри шыңы (Қырғызстан және Қытай шекарасында) Қазақстанның ең биік нүктесі болып табылады (мұз қабатымен). Алтай және Тянь-Шань жоталарының көптеген шыңдары жыл бойы қармен жабылып, олардың еру сулары Қазақстанның көптеген өзендеріне, ағыстар мен көлдеріне бастау береді. Қазақстанның Алматы облысы Мынжылқы тау үстіртіне де мекендейді. Тобыл, Есім және Ертіс өзендерін (қазақша сәйкес атаулары – Тобыл, Есіл және Ертіс) қоспағанда, Қазақстанның барлық өзендері мен ағыстары құрлық ішіндегі жүйелердің бөлігі болып табылады. Олар Каспий теңізі сияқты оқшауланған су қоймаларына құйып немесе Орталық және Оңтүстік Қазақстанның далалары мен шөлдеріне сіңіп кетеді. Көптеген өзендер, ағыстар мен көлдер маусымдық болып келеді, жазда буланып кетеді. Ең ірі үш су қоймасы – Балқаш көлі (Алматыға жақын шығыста орналасқан, жартылай тұщы, жартылай тұзды көл), Каспий және Арал теңіздері, олардың барлығының бір бөлігі Қазақстан аумағында жатыр. Қазақстан жерінің 9,4 пайызы аралас дала және орман немесе ағашсыз дала болып табылады, негізінен солтүстікте немесе батыстағы Орал өзенінің алабында орналасқан. Елдің үштен екі бөлігінен астамы, соның ішінде бүкіл батысы және көбісі оңтүстігі жартылай шөл (33,2 пайыз) немесе шөл (44 пайыз) болып табылады. Бұл аймақтардағы жер бедері жалаңаш, эрозияға ұшыраған, бұзылған жоталар (Жота және жазықтар), Қызылқұм ("Қызыл құмдар"; орыс тілінде – Қызылқұм), Мойынқұм (орыс тілінде – Муюнқұм) және Барсуки шөлдерімен сипатталады, олар Оңтүстік-Орталық Қазақстанды алып жатыр.
There is considerable topographical variation within Kazakhstan. The highest point is the top of the mountain Khan Tengri, on the Kyrgyz border in the Tian Shan range, with an elevation of above sea level; the lowest point is the bottom of the Karagiye depression at below sea level, in the Mangystau province east of the Caspian Sea. Most of the country lies at between above sea level, but Kazakhstan's Caspian shore includes some of the lowest elevations on Earth. The peak Khan Tengri in the Tian Shan Mountains (and on the border with Kyrgyzstan and China) is Kazakhstan highest elevation at ( with ice cap). Many of the peaks of the Altay and Tien Shan ranges are covered with snow, year round, and their runoff is the source for most of Kazakhstan's freshwater rivers, streams, and lakes. Kazakhstan's Almaty region is also home to the Mynzhylky mountain plateau. Except for the Tobol, Ishim, and Irtysh rivers (the Kazakh names for which are, respectively, Tobyl, Esil, and Ertis), portions of which flow through Kazakhstan, all of Kazakhstan's rivers and streams are part of landlocked systems. They either flow into isolated bodies of water such as the Caspian Sea or simply disappear into the steppes and deserts of central and southern Kazakhstan. Many rivers, streams, and lakes are seasonal, evaporating in summer. The three largest bodies of water are Lake Balkhash, a partially fresh, partially saline lake in the east, near Almaty, the Caspian Sea, and the Aral Sea, all of which lie partially within Kazakhstan. Some 9.4 percent of Kazakhstan's land is mixed prairie and forest or treeless prairie, primarily in the north or in the basin of the Ural River in the west. More than three quarters of the country, including the entire west and most of the south, is either semidesert (33.2 percent) or desert (44 percent). The terrain in these regions is bare, eroded, broken uplands (Upland and lowland), with sand dunes in the Qizilqum ("The Red Sands"; in the Russian form, Kyzylkum), Moyunqum (in the Russian form, Muyunkum) and Barsuki deserts, which occupy south central Kazakhstan.