Прешево аймағы: Сербияның оңтүстігіндегі Косовомен шектес геосаяси аймақ. Албаниялықтар көп шоғырланған, 80 мың тұрғыны бар. Lugina e Preshevës аймағы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Прешево аңғары (;) — Сербияның оңтүстігінде, Косовомен шекаралас жатқан геосаяси аймақ. Географиялық тұрғыдан аймаққа Буяновац және Прешево муниципалитеттері кіреді, ал саяси тұрғыдан Медведя да кіреді. Бұл аймақ Сербиядағы албан қауымдастығының басым бөлігінің тұратын жері, олар халықтың көп бөлігін құрайды, ал қалғаны – сербтер мен романдар. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, аймақта шамамен 80 000 адам тұрады.
The Preševo Valley (; ) is a geopolitical region in southern Serbia, along the border with Kosovo. The valley geographically includes municipalities of Bujanovac and Preševo, and politically also Medveđa. It is home to most of the Albanian community in Serbia, who comprise most of the population with the rest being Serbs and Romani. As of 2022, the area has around 80,000 inhabitants.
Терминология
Албан тілінде бұл аймақ Lugina e Preshevës деп, ал серб тілінде Preševska dolina деп аталады. Албаниялықтар кейде бұл аймақты Шығыс Косово деп те атайды, себебі аумақтың бір бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Косовоның географиялық аймағының бір бөлігі саналды. Прешево қаласы 1912 жылға дейін Косово вилайетінің қазасы болды. Медведя 1878 жылға дейін Ниш санжағының құрамында болды. Соғыстан кейінгі әкімшілік реформалардың нәтижесінде ол Пчинья ауданының құрамына кірді. Албандықтардың аумақтық автономия талаптарының салдарынан "Прешево аңғары" терминінің қолданылуы белгілі бір саяси мәнге ие. Сербияның ресми мәлімдемелерінде бұл аймақ әдетте "Прешево, Буяновац және Медведя муниципалитеттерінің аумағы" деп аталады.
In Albanian the area is referred to as Lugina e Preshevës and in Serbian as Preševska dolina. Albanians also sometimes call the region eastern Kosovo as parts of the territory were considered part of geographical region of Kosovo until the end of World War II. Preševo itself was a kaza of the Kosovo Vilayet until 1912. Medveđa was part of the sanjak of Niš until 1878. The change in the administrative border between In a series of administrative reforms after the war, it became part of Pčinja District. Because of Albanian demands for territorial autonomy, the use of "Preševo Valley" is somewhat politically loaded. In Serbian official statements, the area is usually referred to as the "territory of municipalities of Preševo, Bujanovac and Medveđa".
География
Географиялық тұрғыдан Прешево аңғары Прешевская Моравица өзенінің бастауы Прешево қаласының жанында орналасқан жерінен Буяновацта Оңтүстік Моравамен қосылғанға дейінгі өзен бассейнімен толық сәйкес келеді. Бұл Морава-Вардар Солтүстік-Оңтүстік бағытының бір бөлігі болып табылады, ол Сербия арқылы Ұлы Морава және Оңтүстік Морава өзендерінің ағысын бойлай өтеді. Бұл бағыт X және E75 панъевропалық дәліздерін қамтиды. Сербия үшін бұл бағыттың маңызы 1999 жылдан бері артты, себебі Косово соғысы және одан кейін Сербияның Косово үстінен бақылауын жоғалтуы салдарынан Приштина арқылы батуға мүмкіндік болмай қалды.
Geographically, the Preševo Valley is coterminous with the river basin of Preševska Moravica from its source near the town of Preševo to the confluence with South Morava at Bujanovac. It is part of the Morava/Vardar North–south route across the Balkans, which follows the flows of Great Morava and South Morava through Serbia. This route carries the pan European corridor X and E75. The importance of this route to Serbia has increased since 1999, when the main alternative route, through Pristina, became unusable due to the Kosovo War and subsequent loss of Serbian control over Kosovo.
Тарих
1938 жылы Косовоның отарлану кезінде Прешево Түрік-Югославия келісімінде халқы Түркияға күштеп көшірілуге тиіс аймақтардың бірі ретінде көрсетілген. Югославия коммунистік үкіметі, аймақ арқылы өтетін жолдар мен теміржол бағыттарын Сербияның бақылауында ұстауды, сондай-ақ албан ұлтшылдарына бақылау орнатуды мақсат етіп, осы аймақты Косоводан бөліп, Сербия құрамына қосты.
In 1938, during the colonisation of Kosovo, Preševo was designated in the Turkish Yugoslav Convention as one of the areas whose population would be forced to migrate to Turkey. The Yugoslav communist government, seeking to maintain Serbian control over the road and rail routes that passed through the region and also control Albanian nationalists, separated this region from Kosovo and organized it into Serbia.
Прешево аңғарындағы жанжал
2001 жылы Косово соғысынан кейін Сербияның қауіпсіздік күштері мен Косово Азаттық Армиясына (KLA) байланысты этникалық албан партизандары арасында қақтығыстар болды, олар Прешево, Медведя және Буяновац азат ету армиясы (албан тілінде: Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc, UÇPMB) деп белгілі болды. UÇPMB-нің мақсаты Прешево, Буяновац және Медведяны толық бақылауға алу және Косово мен Батыс Македония да албандық бақылауға түскенге дейін оларды ұстап тұру болды. Бұдан кейін шекаралар біртіндеп ашылу тиіс еді. Халықаралық БАҚ-тың назарына ілікпеген оқиғалар Македония шекарасынан оңтүстікке қарай тарады, содан кейін Македония Ұлттық Азаттық Армиясы македониялық билікке қарсы соғысқа қатысты. Прешево аңғарындағы қақтығыс халықаралық араласудан кейін аяқталды, бұл аймақты демилитаризациялаған бейбіт келісімге, UÇPMB-ге амнистия берген және НАТО мақұлдауымен Югославия армиясының аймаққа кіруіне жол берді. 2007 жылдың қыркүйегінде Сербия президенті Борис Тадич «жақында Косово түрмесінен қашып кеткен бұрынғы және қазіргі террористер Македония Республикасының солтүстік аймақтарында орналасқан» деді. Тадичтің сөзіне қарағанда, «террористер Оңтүстік Сербиядағы муниципалитеттерге жаңа шабуылдар жасауды жоспарлап отыр, осылайша Прешево аңғарындағы жаңа қақтығысты бастау үшін». 2021 жылы Сербиядағы Адам құқықтары жөніндегі Хельсинки комитеті Сербия үкіметі албандардың «тұруын пассивтендіру» шараларын жүзеге асырып жатқанын хабарлады, нәтижесінде Оңтүстік Сербияда тұратын албандар сайлау құқығын, мүлкін, денсаулық сақтануын, зейнетақысын және жұмыспен қамтуын жоғалтты. Бұл шара «әкімшілік құралдармен жүзеге асырылған этникалық тазалау» болып бағаланды.
In 2001, as a follow up to the Kosovo War, there were clashes between Serbian security forces and ethnic Albanian guerrillas linked to the Kosovo Liberation Army (KLA), known as the Liberation Army of Preševo, Medveđa and Bujanovac (Albanian: Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc, UÇPMB). The aim of UÇPM was to take full control of Preševo, Bujanovac and Medveđa and hold them until such time as the adjacent lands, Kosovo and western Macedonia, also came under Albanian control. This should have been followed by the gradual opening of the borders. Lacking the attention of the international media, the incidents paused as the activities spread south of the border into Macedonia from where the twin organization National Liberation Army, engaged in a war against Macedonian authorities. The Presevo valley conflict ended after international intervention that led to peace treaty, which demilitarise the area, amnestied UÇPMB and granted to the Yugoslav army entry to the region under NATO's approval. In September 2007, Boris Tadić, the president of Serbia, stated "that former and current terrorists, who recently managed to escape from prison in Kosovo, were located in northern regions of the Republic of Macedonia". According to Tadić, "terrorists are planning new attacks on municipalities in southern Serbia in order to start a new Preševo Valley conflict". In 2021 the Helsinki Committee for Human Rights in Serbia reported that the Serbian government was undertaking a "passivation of residence of Albanians" resulting in Albanians living in Southern Serbia losing the right to vote, their property, health insurance, pension and employment. This measure amounted to "ethnic cleansing through administrative means".
Саясат
Алты партия жергілікті және ұлттық саясатта албан азшылығын өкілдік етеді. Демократиялық әрекет партиясы, ірі ұйымдардың бірі, 2014 жылғы парламент сайлауында екі мандат жеңіп алды. Басқа партиялар сайлауды бойкоттап, Белградтың албан азшылығына қатысты әрекетіне деген терең наразылықты басты себептердің бірі ретінде көрсетті. Осының нәтижесінде Сербияның Ұлттық жиналысында бар болғаны екі этникалық албан отыр. Аймақ көбінесе Косово мәртебесін анықтау бойынша саяси келіссөздермен байланыстырылады. Прешево аңғарының албандық лидерлері келіссөздерге қатысуға ниет білдіргенімен, оларға рұқсат берілмеді. Сербия мен Косово арасында Прешево аңғары (кейде Медведямен бірге) және Солтүстік Косовоны қамтитын аумақтық айырбастау туралы ақпарат құралдарында және бейресми "талдаулар" жиі айтылады, бірақ ресми процестегі барлық тараптар қазірге дейін шекараны өзгерту мүмкіндігін жобамады. Қытай ғалымы тағы бір аумақтық айырбастауды ұсынды: Ибар өзенінің оңтүстігіндегі серб анклавтарын Прешево аңғарымен алмастыру.
There are six parties which represent the Albanian minority in local and national politics. The Party for Democratic Action, one of the bigger organizations, won two seats in the 2014 parliamentary election. Other parties boycotted the elections, citing deep discontent over Belgrade's treatment of the Albanian minority as one of the main reasons. As a result, the National Assembly of Serbia has only two ethnic Albanians. The region is often mentioned in connection with political negotiations of the Kosovo status process. Albanian leaders from the Preševo Valley wanted to participate in the talks but were not allowed. A territorial exchange between Serbia and Kosovo involving the Preševo Valley (and sometimes Medveđa) and North Kosovo is an often mentioned topic in media and informal "probe" statements, but all sides in the official process so far rejected any prospect of a border change. A Chinese scholar proposed another territory exchange: the Serb enclaves south of the Ibar River with Preševo Valley.