Кіріспе
Американдық саясаткер және адвокат (туған 1937)
Роланд Уоллес Бёррис (3 тамыз 1937 жылы туған) – 1991 жылдан 1995 жылға дейін Иллинойс штатының бас прокуроры қызметін атқарған, зейнеткерлікке шыққан американдық демократ саясаткер және адвокат. 2009 жылдың қаңтар айында ол АҚШ президенті болу үшін отставкаға кеткен Барак Обаманың орнын басып, АҚШ сенаторы болып тағайындалды. Бёррис бұл лауазымда 2010 жылдың қарашасына дейін болды, содан аз уақыт өткен соң белсенді саясаттан қол үзді. 1978 жылы Бёррис Иллинойс штатының бас контролері болып сайланғанда, Иллинойс штатында штаттық деңгейде сайланған алғашқы афроамерикалық болды. Ол 1990 жылы Иллинойс штатының бас прокуроры болып сайланғанға дейін бұл қызметте болды. Осыдан кейін ол тағы төрт рет сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. Иллинойс губернаторы Род Благоевич Бёрристі президент сайланған Барак Обаманың орнына, Иллинойс штатынан сенатор болып тағайындады. Губернатордың бұған дейін тергеуге алынып, тағайындау үшін ақша алғаны туралы қауесеттер болғандықтан, тағайындау даулы болды. Бёррис Обаманың орнын басып, АҚШ Сенатындағы жалғыз афроамерикалық мүше болды. Ол толық мерзімге сайлауға үміткер болды, бірақ 2010 жылғы сайлаудағы Демократиялық партияның ішкі сайлауынан (праймериз) бұрын өтінішін кері алды.
Жеке өмір және білім
Бэррис Иллинойс штатының оңтүстігіндегі шағын Централия қаласында туып өсті. Ол 1955 жылы Централия орта мектебін бітірді. Ол Оңтүстік Иллинойс университеті Карбондейлде оқып, 1959 жылы саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Оның Роланд Т. Беррис деген немересі бар. Бэррис Чикагоның оңтүстік жағындағы Оук Вудс зиратында өзі үшін мазар салғызды. Оның қабіртасында "ЖОЛ АШУШЫ" деп жазылған, сондай-ақ оның жетістіктерінің тізімі бар, алдағы жетістіктері үшін орын қалдырылған.
Ерте мансап
Заң факультетін бітіргеннен кейін Бэррис АҚШ Қазынашылық департаментінің Валюта бақылаушысы кеңсесінде Ұлттық банк сарапшысы болды. 1960 жылдардың басында афроамерикалық банктік сарапшы ретінде кездескен қиындықтары 2013 жылдың ақпан айында жарық көрген SuperVisions (OCC қызметкерлерінің ақпараттық бюлетені) журналында толық сипатталған. 1964 жылдан 1973 жылға дейін ол Continental Illinois National Bank and Trust Company (қазіргі Bank of America) компаниясында салық есепшісі, салық кеңесшісі, коммерциялық банк қызметкері және вице-президент болып жұмыс істеді. Ол мемлекеттік кепілдік берілген несиелермен және ұсақ және орта бизнес банкінгісімен айналысатын коммерциялық топқа жетекшілік етті. 1973 жылы Иллинойс штатының губернаторы Дэн Уокер оны Орталық басқару қызметтері департаментінің директоры етіп тағайындады, ол 1977 жылға дейін қызмет етті. 1977 жылдың қаңтар-қазан айларында ол "ПУШ" операциясының Ұлттық атқарушы директоры және бас операциялық директоры болды.
Мемлекеттік саясат
Бэррис 1976 жылы Иллинойс штатының Бақылаушы лауазымына Демократиялық партиядан үміткерлікке түсті, бірақ Майкл Бакалис жеңіске жетті. 1978 жылы Бакалис Бақылаушы болып қайта сайлануға тырыспады, оның орнына Губернаторлыққа үміткер болды, ал Бэррис Бақылаушы болып сайланды. 1982 және 1986 жылдары ол Бақылаушы лауазымына қайта сайланды. Ол Иллинойс штатында штаттық кеңсеге сайланған алғашқы афроамерикандық болды. Бақылаушы қызметін атқарып жүргенде, Бэррис 1984 жылы АҚШ Сенатына Демократиялық партиядан үміткер болды, бірақ ол кездегі республикалық сенатор Чарльз Персиді жеңіп алған Пол Саймоннан жеңілді. 1990 жылы ол Иллинойс штатының Бас Прокуроры болып сайланды және 1991 жылдан 1995 жылға дейін қызмет етті, осы кезеңде 500-ден астам заңгерді бақылады. Ол АҚШ-та Бас Прокурор лауазымына сайланған екінші афроамерикандық болды (Эдвард Бруктан кейін). 1985 жылы 19 жасар Роландо Круз 10 жасар баланың қасықтарын ұрлап, зорлап, өлтіргені үшін Дупейдж округінің аудандық сотында сотталып, өлім жазасына кесілді, оның іріктес қылмыскері де айыпталып сотталды. 1992 жылы Беррис Круздің апелляциясына қарсы күресуге тағайындаған Бас Прокурордың көмекшісі Мэри Бриджид Кенни, Берриске Круздің алғашқы айыпталуындағы тергеу және сот процесіндегі көптеген қателіктерді анықтаған және оны қате деп санайтын айыптаманы қолдауға қатысудан бас тартқан хат жіберді. Бэррис Кеннидің ескертулерін елемеді, ол наразылық білдіріп отставкаға кетті, Берриске: "Менен жазықсыз адамды өлімге жіберуге көмектесуді сұрады. Өкінішке орай, сіз бұл іс бойынша дәлелдерді елемеуді жөн санадыңыз" деп жазды. 1995 жылдың қыркүйегінде ДНК-тестілері Круз бен оның серігі қылмыс орнында табылған сперманың иесі емес екенін көрсетті, осылайша оларды ақтады. 2002 жылы Губернатор Джордж Райан Крузды толық кешірді және Иллинойс штатында өлім жазасына мораторий жариялады, жүйе "қателіктерге толы" екенін мәлімдеді. 1993 жылы ұлттық қару-жараққа тыйым салуды қолдаған Бэррис Чикагодағы алғашқы қаруды қайтару күнін ұйымдастыруға көмектесті. Келесі жылы Беррис үйінде қару сақтап, басқаларды осыдан аулақ болуға шақырғанына қарамастан, оны полицияға тапсырмағанын мойындады. Бір өкіл Бэррис тапаншасын "ұмытып кеткенін" мәлімдеді. 1994 жылы ол Иллинойс штатының Губернаторы лауазымына Демократиялық партиядан үміткер болды. Бэррис алғашқы науқанның көп бөлігінде үміткер ретінде жақсы көрінгенімен, ол және Кук округінің басқарма төрағасы Ричард Фелан екеуі де науқанның соңғы апталарында күшті қарсылық көрсеткен Даун Кларк Нечтен жеңілді. Неч келесі қарашада демократтар штаттық кеңсеге барлық жарыстарда жеңілген сайлауда қазіргі республикалық Губернатор Джим Эдгарға қарсы жеңіске жетті. 1995 жылы Бэррис Чикаго мэрі лауазымына тәуелсіз үміткер ретінде қатысып, Ричард М. Дейлиден жеңілді. 1998 жылы ол тағы да Иллинойс штатының Губернаторы лауазымына Демократиялық партиядан үміткерлікке түсті. Бұл жарыста Бэррис өзінің демократиялық қарсыластарын – Джим Бернс, Гленн Пошард (соңында номинацияны жеңіп алған) және Джон Шмидтті "біліктілігі жоқ ақ жігіттер" деп атап, дау тудырды. 2002 жылы Губернаторлыққа басқалармен қатар Род Благоевичке қарсы шыққан кезде, оны басқалармен қатар Барак Обама қолдады.
IFDA-ның жанжалы
1980 жылдары Иллинойс штатының бас есепшісі ретінде Бёррис кеңсесі Иллинойс жерлеу директорлары қауымдастығына (IFDA) алдын ала төлемді жерлеу қорларын басқаруға лицензия берді. Сондай-ақ, қор басқарушыларына қор табысының 25 пайызын басқару ақысы ретінде алуға рұқсат беретін ереже шығарылды. Бёррис бұл оқиғаға қатысты пікір білдіруден бас тартып, "бұл 30 жыл бұрын болған" деді. Осының салдарынан, жерлеу қызметін көрсететін директорлар тобы (IFDA-ға қарсы 2009 жылдың қаңтарында Понци схемасы бойынша шағымданушылар) Бёррис сотқа шақырып, ол лоббист қызметін атқарган кезіндегі қатысуын анықтауды сұрады.
Саясаттың сыртындағы мансап
Бэррис – 2002 жылдың сәуір айында құрылған "Burris & Lebed Consulting, LLC" компаниясының менеджері/генералды директоры. Бэррис Гаррисон Фордтың басты рөлде ойнаған "Қашқын" голливуд блокбастерінің бір эпизодында қысқаша көрінді. Фильмнің көбі Чикагода түсірілген, сол эпизодтың бірінде Бэррис Сент-Патрик күні шеруіне қатысып, көрермендерге қолдап көрсетіп тұр.
Сенатқа тағайындалу
2008 жылдың 14 желтоқсанында Бэррис өзін АҚШ Сенатында президент сайланған Барак Обама бос қалдырған орынға уақытша тағайындалуға үміткер ретінде ұсынды, сондай-ақ тағайындалған жағдайда сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. Бұл ұсыныстан бұрын губернатор Благоевич Опра Уинфриден көмек сұрауды қарастырған, бірақ ол оның қоңырауға жауап бермей қоятынынан қорқыпты. Благоевич Бэрристі тағайындауының себебі – Бэрристің өзімшілдігі оны осы орын үшін күресуге дайын жалғыз адам ететініне сенгендігі болды. Бэррис 5 қаңтарда Иллинойс штатының импичмент комитеті алдындағы куәлігінен бұрынғы мәлімдеме жасады, онда: «2008 жылдың 26 желтоқсанында Адамс-младший мырзадан телефон арқылы хабарласқанға дейін, менің өзімнің немесе менің өкілдерімнің губернатор Благоевичпен немесе оның өкілдерімен АҚШ Сенатына тағайындалуым туралы ешқандай байланысы болған жоқ» деп жазды. Алайда, 13 қарашадағы ФБР-дің тыңдау жазбасына сәйкес, Бэррис экс-губернатордың сайлау штабының төрағасы болған Роб Благоевичке Благоевичтің ақша талап еткенін және ол «бұл мәселені қалай шешуге болатынын және тағайындалуға үміткер ретінде қаралғанын» түсінгенін, сондай-ақ «жеке өзі бірдеңе жасауға» дайын екенін, тіпті губернаторға жеке чек беруді ұсынғанын айтты. Бірақ ол мұндай әрекеттің орынды сатып алуға тырысу сияқты көрінуі мүмкін екенін және осы пікірден қашып қалудың жолын іздеді. 2008 жылдың 30 желтоқсанында губернатор Благоевич Бэрристі орынға тағайындайтынын жариялады. Иллинойс штатының мемлекеттік хатшысы Джесси Уайт 2008 жылдың 31 желтоқсанында тағайындалуды Иллинойс штатының ресми тізіміне енгізді. Алайда, Уайт Сенаттың сертификаттау нысанына қол қоюдан бас тартты. 2009 жылдың 5 қаңтарында АҚШ Сенатының хатшысы Нэнси Эриксон Бэрристің Сенатқа тағайындалуы туралы сертификатын жарамсыз деп таныды. Эриксон бас тарту себебі ретінде Сенат ережесінің 2-бабын келтірді. Уайт сертификатқа қол қоюдан бас тартқандықтан, Эриксон сертификат Сенат ережесінің 2-бабына сәйкес келмейді деген қорытындыға келді. Рид бастапқыда Сенат Бэрристі орынға отырғызбайтынын мәлімдеді, АҚШ Конституциясының I-бабының 5-тармағын келтірді, онда «Әрбір палата өз мүшелерінің сайлауын, нәтижелерін және біліктілігін өздігінен анықтайды» делінген. Рид және басқа сенаторлар Бэррис дауға түскенге дейін, Благоевичтің кез келген тағайындалуына қарсы I-бапты қолданатындарын бұрын мәлімдеген. Сенат бұл тағайындалуды Сенат ережелері комитетіне жіберуге де құқылы болды, осылайша Благоевичтің мәртебесі шешілгенге дейін оны тоқтата тұруға болады. Кейбір демократтар, соның ішінде Сенат ережелері комитетінің төрағасы Дианн Файнштейн және Конгресс қара нәсілділер тобы Бэрристің орынға отыруын қолдады. Бэррис 6 қаңтардағы Конгресс ант беру рәсіміне Вашингтонға келді, бірақ Сенат палатасына кіруге рұқсат берілмеді, өйткені ол техникалық тұрғыдан сенатор емес еді және ант бергенге дейін сенатор бола алмайтын еді. 2009 жылдың 9 қаңтарында Иллинойс штатының Жоғарғы соты тағайындауға тек губернатордың қолы қажет екенін және тағайындаудың жарамды болуы үшін мемлекеттік хатшының қолы қажет емес деп шешті. Сондай-ақ, Иллинойс штаты Сенаттың «ұсынылған» сертификаттау нысанын қолдануға міндетті емес және сондықтан оның Мемлекеттік хатшысы оған қол қоюы қажет емес. Мемлекет Жоғарғы соты басқа нысанның бар екенін атап өтті: Уайт тағайындалуды Иллинойс штатының ресми тізіміне тіркеген, ал Иллинойс заңы бойынша Мемлекеттік хатшы мемлекеттік тізімдердің қолтаңбасы мен мөрі бар куәландырылған көшірмесін төлеуге дайын кез келген адамға ұсынуға міндетті. Ол Бэрриске тек тағайындалу туралы куәландыруды алуға кеңес берді. 2009 жылдың 12 қаңтарында Сенат хатшысы және Сенат Парламентарийінің Бэрристің жаңа сенімхаттарын жарамды деп тапқанын жариялағаннан кейін Сенат басшылары Бэрристі орынға отырғызуды шешті. Бэррис 2009 жылдың 15 қаңтарында вице-президент Дик Чейниден ант қабылдады. Бэррис 4 ақпандағы Иллинойс штатының депутаттар палатасының комитетіне, губернатор Благоевичтің импичментін бақылаған мәлімдемесін ұсынды. Бэррис Род Благоевичтің Бэрристі тағайындамас бұрын апталар мен айлар бойы губернаторға үш рет «қаржы жинауда көмек» сұрағанын мойындады. Иллинойс палатасының республикашылары мұны импичмент процесінде Бэрристің куәлігіне қайшы келеді деп санайды және олар жалған куәлік беруді тергеуді қарастыратынын айтты. Демократиялық партияның өкілдері, соның ішінде Иллинойс штатының бас прокуроры Лиза Мадиган тергеуді қолдады. Бэррис губернатордың ағасы Роб Благоевичке губернаторға қаржылық көмек беруге болмайтынын айтты, өйткені «бұл оның Президент Обаманың орнына тағайындалған адамды таңдау туралы шешіміне ықпал ету әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін» және ол «2008 жылдың 27 маусымындағы қаржы жинаудан кейін губернаторға ешқандай қаржы жинамады немесе бермеді». Бэррис телефон соққаннан кейін, ол «біз губернаторға қаржы жинауды ұйымдастыруға бола ма екенін көру үшін бірнеше адаммен сөйлестік, бірақ ешкім губернаторға қаржы беруге дайын болған жоқ» деді. Бэррис губернатордың ағасымен шамамен 10 қарашада қайтадан сөйлесіп, оның бұрынғы қаржы жинау әрекеттері сәтсіз аяқталғанын, бірақ ол басқа адамдарды губернаторға мың доллар көмектесуге көндіруге тырысатынын айтты. Сенаттың этика комитеті де мәселені алдын ала тергеуге дайындалып жатқандығы хабарланды. 18 ақпанда штаттың ең ірі газеті «Чикаго Трибюн» Бэрристің отставкаға кететінін талап етті. Редакциялық мақалада кеңесшілер: «Оның ештеңесі жоқ екенін айтуы оның бірдеңе жасыруға тырысып жатқанымен үйлеспейді». «Вашингтон Пост» газетінің редакциялық алқасы да оның отставкаға кетуін талап етті, өйткені Бэрристің әңгімесі Чикаго «L» метросы сияқты көп бұрылыстарға толы, өйткені Бэррис Благоевичтің серіктерімен болған байланыстары туралы бес түрлі түсіндірме берген, оның үшеуі ант беру кезінде айтылған. Бэррис жаңа Иллинойс губернаторы Пэт Куиннің және штаттың екінші сенаторы Дик Дурбиннің оның сайлау науқанына қолдау көрспеуіне қарамастан, орыннан бас тартудан бас тартты. 7 наурызда «Чикаго Сан Таймс» газеті Сангамон округының прокуроры Джон Шмидт Бэррис пен Род Благоевич арасындағы тыңдалған телефон қоңырауларының жазбаларын ФБР-ден сұрағанын хабарлады, ол оларды Бэрристің жалған куәлік бергеніне қатысты тергеу үшін пайдаланатын еді. 26 мамыр 2009 жылы тыңдау жазбалары жарияланды. Роланд Бэррис Благоевичтің науқаны үшін «жеке өзі бірдеңе жасауға» уәде берді. Әңгіме барысында Бэррис пен Благоевич Бэрристің үлкен көлемде науқан қаржысын жинауы мүмкін екенін талқылады, сондай-ақ «Мен оған өзім чек беруге болады» деді. «Ассошиэйтед Пресс» ақпарат агенттігі оқиғадан кейін бірнеше күн өткен соң хабарлады: «Жақында «Ассошиэйтед Пресс» тілшісіне берген сұхбатында сұралғанда, Бэррис қолдарымен кең қозғалыс жасап, мәселені әдейілеп елеусіз қалдырды». 28 мамыр 2009 жылы демократ Иллинойс өкілі Джек Франкс және республикалық өкіл Джим Дуркин, импичмент тақтасының мүшесі және Бэрристің қаңтардағы куәлігі кезінде одан сұрақ қойған, Бэррис жалған куәлік бергенін мәлімдеді және оны қызметтен шеттетуді талап етті. Сангамон округының прокуроры Джон Шмидт 19 маусымда 2009 жылы Бэрристің «жеке өзі бірдеңе жасауға» уәдесінің қылмыстық деңгейге жететіндей анық еместігін, өйткені оны көптеген түрлі жолдармен түсіндіруге болады деп мәлімдеді, сондықтан Бэрриске қарсы қылмыстық жалған куәлік беру ісі қозғалмайды. Бэррис бұл жариялауға ризашылық білдірді, «Шындық жеңіске жетті» деді, ал Дуркин Шмидт шешімін сынады,...
2010 жылғы сайлау науқанының жоспарлары
Федералды сайлау комиссиясының мәліметтеріне сәйкес, 2009 жылдың 2 қаңтарында Благоевичтің атынан қаржы жинау іс-әрекеті туралы берген қайшылықты түсіндірмелеріне байланысты даулар туғанға дейін Бэррис 2010 жылғы сайлауға қатысу ниетін білдіретін құжатқа қол қойды. Дурбин "оның сәтті болуы өте қиын болады" деді. 9 шілдеде Chicago Sun Times газеті сенатор Бэрристің 2010 жылы толық алты жылдық мерзімге сайлауға түспейтінін хабарлады, ал Бэррис 10 шілдеде Чикагода ресми түрде өкілеттігі біткеннен кейін зейнетке шығатынын мәлімдеді. Бэрристің өкілеттігі 2010 жылдың 29 қарашасында оның сайланған жаңа өкілі Марк Кирк қызметке кірісуімен аяқталды, ол бұл өкілеттік мерзімін аяқтау үшін және толық алты жылдық мерзімге сайлауда жеңіске жеткен болатын. Бэррис сайлауға қатыспау себебі ретінде үгіт науқанын жүргізудің жоғары құнын атап өтті, сондай-ақ ол үгіт науқанына қаражат жинаудың орнына Иллинойс халқына қызмет етуді артық көретінін айтты.