Кіріспе

Фоули Корт – Англияның Букингемшир графтығындағы Фоулиде Темза өзенінің батыс жағалауында орналасқан, кең аумақты, көп мақсатта қолданылатын сарай. Бұрынғы аң аулау паркі шығысқа қарай созылып, Оксфордширдегі Темзадағы Хенли қаласының Хенли Парк аймағына дейін жеткен, ол оңтүстіктен іргелес жатыр. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, ол Польшаның Мариандық әкелер қауымының Құдайдың мейірімі колледжі ретінде жұмыс істеді, оған кіріктірілген кітапханасы, мұражайы бар және 2009 жылы жабылып сатылғанға дейін Ұлыбританиядағы поляк азшылығының маңызды мәдени орталықтарының бірі болды. Оның архитектурасы I санатқа жатады.

Бөлшектері мен орналасуы

Негізгі ғимарат өзеннен бес есе ұзындығындай қашықтықта, 2112 метрлік Хенли Корольдік Регата трассасының бойында 600 метрде орналасқан. Оның трассаның шамамен жартысын қамтитын жеке серуендеу алаңы бар, және оңтүстігінде екі кішкентай шаруа қожалығы орналасқан. Бұрынғы аң аулау паркі батысқа қарай Хенли-он-Темс қаласының Хенли Парк аймағына дейін созылған, онда одан да ірі меншіктер, бірақ қарапайым ғимараттар бар. Қаланың өзі оңтүстікке қарай жапсарлас орналасқан, ал ең жақын көршісі – Филис Корт, ол одан әлдеқайда кішкентай.

Ерте тарих

1065 жылы Эдуард Исповедник тұсында «Домсдей кітабында» граф Тости осы жерді Фоули иелігінде ұстағаны, ал оның артында төбеде орналасқан ауылмен байланысты екені жазылған. Басқыншылықтан кейін, Фоули қонысын Уильям I өзінің туысы Уолтер Гиффардқа сыйлады, ол «Домсдей кітабын» жасағандардың бірі болды. Оның үй басқарушысы Гербранд де Саквилл 1086 жылы кітап дайын болғанда оны басқарды. Соның нәтижесінде екі қабатты, жертөлесі мен шатыры бар үлкен төртбұрышты кірпіш және тастан салынған үй пайда болды. Симметриялық жоспар батыстан кіретін кіреберіс залдың екі жағында орналасқан, одан кейін бірдей пропорциядағы зал; негізгі бөлмелер мен баспалдақтар екі жағында тең көлемді бөліктерде орналасқан, батыс және шығыс жақтары сәл ілгері шығып тұр. Оңтүстік-батыс бөлігіндегі баспалдақ залы кіреберіс залдан ашылады; онда 17 ғасырдың соңына тән бұрылып тұрған балюстрадалар бар. Солтүстік және оңтүстік жақтарының ортасы сәл алға қарай жылжытылып, фронтондармен жабылған. Батыс жағында иондық кіреберіс портигі орналасқан. Фрименнің өлімінен кейін, мүлік оның жүрегіне жақын туысы Джон Кукке, саудагер, дилетант және әуесқой сәулетшіге өтті, ол Уильямның өсиеті бойынша атын Фримен деп өзгертті. Ол Антикварлар қоғамының ерте мүшесі болды, сондай-ақ аумақта готикалық әдемілік және Фримен отбасының кесенесін салды, ол Римдегі Цецилия Метелланың қабірінің үлгісімен жасалған. Ол қазіргі заманғы заттардан тұратын уақыт капсуласын дөңгелек қорғанға ұқсайтын үйіндіге көміп қойды. Бұл заттар 20 ғасырдың басында археологтар қазба жұмыстарын жүргізген кезде қайта табылды. 18 ғасырдың басындағы тұрмыстық заттарының мысалдары Хенлидегі өзен және қайық спорты мұражайында сақталған. 1764 және 1766 жылдар аралығында Сэмбрук Фримен үшін Капабилити Браун жерді керемет безендірді. Одан кейін көп ұзамай, Лондондағы Пантеонмен әлі таныс болмаған архитектор Джеймс Уайт үйдің жаңа бөлмелерін (1770-71) безендірумен айналысты, онда Уайттың ерте неоклассикалық стиліндегі есік және камин жақтаулары мен кітапхананың безендірілуі оның бар екенін көрсетеді. Фоули Уайттың алғашқы ауылдық үйі болуы мүмкін. Ол сондай-ақ Масхана аралында орналасқан «ғибадатхана» деп аталатын әдемілік және балық аулау үйін де жобалады. 1983 жылдың 30 қарашасында Кристи аукционында пайда болған Уайатқа сенімді түрде жатқызылған екі суреттің бірі – арал ғибадатханасының ішкі жағы, ол Англиядағы «этруска» стиліндегі алғашқы тәжірибе, оның ашық жасыл қабырғалары «көне» қара және терракота бейнелері бар тақташалар мен медальондармен жабылып тұрғандай боялған. Оған қоса берілген сурет – суретхана төбесінің эскизі. Джеймс Уайттың інісі Самуилдің суреттері Эйлин Харриске Фоулидегі (кейбір 19 ғасырлық өзгерістермен) сақталған апсидалық ұшы бар қораға жауапты екенін ұсынды. Фоулидегі жаңа жетістіктерді 1771 жылы миссис Либбе Поуис мақтады. Кірпіш қасбеттері 1800 жыл шамасында жабылып, 19 ғасырда жаңа кірпішпен қалпына келтірілді. Георг III және Георг IV екеуі де бұл үйге келді.

19 ғасырдан 1950 жылға дейін

Стрикленд Фримен, Самбрук Фрименнің немере інісі, ат спорты, ветеринариялық аспектілер және ботаника салаларында еңбектер жазды. Ол шаруалары үшін өте прогрессивті жер иесі болды, кейбірлер революциялық деп санайтын шаруашылық техникалары мен тәжірибелерін дамытуға қатысты. Стрикленд Фримен ұл мен мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Бұл Фримен әулетінің тарихының аяқталуы болды, олардың салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішіндегі тарихы мен жетістіктері құнды және қызықты оқу материалдарынан тұрады. Мүлік Уильям Пир Уильямсқа, алыс туысқа өтті. Ол Уильям Фрименнің өсиетіне құрмет көрсетіп, мұрагерлік құқығын сақтап, атын Уильям Пир Уильямс Фримен деп өзгертті. Ұзақ және күрделі сот процесінен кейін мұрагерлер мүлікті аукционға шығарды. 1853 жылы Фоули-Корт теміржол құрылысшысы Эдвард Маккензиге сатылды. Франциядағы теміржол желісінің маңызды кезеңдерін дамытудағы табысты жобалардан кейін, денсаулығы нашарлаған және әйгілі инженер және теміржол салушы, оның інісі Уильям Маккензи қайтыс болғаннан кейін ол Фоулиге зейнетке шықты. Эдвард Маккензи 1880 жылы қайтыс болды, ал үйді оның ұлы Уильям Далзиел Маккензи мұра етті, ол Ланкастер архитекторлары Пейли мен Остинге үйді кеңейтуді тапсырды. Бұл 1883 жылы орындалды және үйдің айналасындағы террасалармен бірге кабинет, бильярд залы, темекі шегу бөлмелері және жатын бөлмелері бар қанатты қосудан тұрды. Бұл 1908 жылы жазылған Кеннет Грэмнің "Жел құрмаларындағы" Тод Холлға шабыт берген деп есептеледі. Фоули-Корт британдық армияға берілді және Екінші дүниежүзілік соғыста арнайы күштердің оқу орталығы ретінде пайдаланылды. Морис Роу (4 маусым 1917 жылы туған, 6 мамыр 2014 жылы қайтыс болған, 1945 жылғы әскери медаль) 26 маусым 2014 жылғы Telegraph газетінде жарияланғандай, Францияға жіберілгенге дейін радиооператор ретінде оқытылды. Ол коммандос, SOE (арнайы операциялар тобы) мүшесі және Jedburgh ретінде қызмет етті. Соғыстан кейін мүлік жағдайы нашар қалды.

" Құдайы мейірімділік " колледжі

1953 жылы Темза өзенінің ең әдемі жағалауында орналасқан үй және оны қоршаған аумақ Польшаның Мариандық әкелер орденінің британдық провинциясы тарапынан сатып алынды. Бұл, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңадан қоныстанған поляк қауымының сұранысына жауап ретінде, тәуелсіз білім беру мекемесі – «Құдайдың Мейірімі Колледжі» және діни орта ретінде пайдалану үшін жасалды. Кәсіпорын бастапқыда қаржылық қиындықтарға тап болды және қайырымдылық ұйым ретінде оқушыларға арналған жатақтар салу және оны іске қосу үшін халықтан күшті қолдауға мұқтаж болды. Колледж поляк тегіндес ұлдарға арналған болса да, жергілікті балалар мен, мысалы, Ганадан келгендер сияқты шетелдік оқушыларды да қабылдады. Саны жақсы болған кезде мектепте 9-19 жас аралығындағы 150 ұл оқыды және университетке түсу емтихандарына дайындықпен бірге жан-жақты білім берді. Сол кездегі түлектерінің бірі – белгілі британдық өнер сыншысы Вальдемар Янушчак (1954 жылы туған). 1973 жылы үй өрт сөндірушілердің күшімен қиындықпен сақталды, бірақ Ұлыбританиядағы және шетелдегі поляк қауымының қаржылық көмегімен қайта жаңартылды. 1986 жылы поляк тегіндес студенттердің саны азайғандықтан мектеп жабылды, ал Мариандық әкелер Фолли Кортты «Рухани сергектеу және конференциялар орталығына» айналдырды.

Фолли Корттың "Жарзенбовский" мұражайы

Энергиялы негізін қалаушы және директор, Фр. Жозеф Яржабовский тарихқа, әсіресе 1863 жылғы қаңтар көтерілісіне қызығушылық танытты. Ол соғысқа дейін поляк әскери атрибутикасын және тарихи материалдарды жинаумен айналысты. Сәтімен, олар басты үйдің мәртебелі Wyatt интерьерінде қолайлы орын тапты. Уақыт өте келе, Фоули Корт ұлттық маңызы бар мұражайға айналды және Польша Ұлттық кітапханасы жариялаған егжей-тегжейлі зерттеудің нысаны болды. Жинаққа бірнеше мүсіндер кірді, ең танымалсы – Антонин дәуіріндегі мәрмәр бюст, ол жас Коммодтың бейнесі деп есептеледі. Фр. Яржабовский оны 1944 жылы Мексикадан әкелген. Ол 1973-1985 жылдары Эшмолеан мұражайына уақытша берілді, бірақ 1985 жылы сатуға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, 2005 жылы Кристи аукционында сатылды. 1985 жылы Джон Фрименнің бұрын сатып алған Пергам алтарының фрагменті де сатылды, оны Фримен кіреберіс үстіне, аумақтағы готикалық сәулеттік құрылысқа орналастырған. Яржабовский коллекциясында: Еуропа, Азия және Таяу Шығыстан шыққан 16-19 ғасырлардағы қару-жарақ, соңғы поляк көтерілісінен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі әскери атрибутика, 16-18 ғасырлардағы француз, португал және поляк гобелендері, итальяндық барокко суреттері, суреттер, оның ішінде Аннибале Карраччидің туындылары, иконалармен қоса киелі өнер, монеталар, медальдар және құнды филателиялық коллекция бар еді.

Кітапхана және мұрағат

Кітаптар жинағы тарих, теология және саяхатқа қатысты 19-20 ғасырлардағы 15 000-ға жуық томнан тұрды. Сонымен қатар, Батыс Еуропа мен Польшадан шыққан 16-18 ғасырлардағы 450 гравюра болды. XV ғасырда жеті инкунабула басылған. Алғашқы басылымдардың арасында Мария Шимановскаяның фортепианоға арналған ерте композициялары бар еді. 250-ге жуық қолжазбаның ішінде 1815-1983 жылдар аралығында ақындар мен жазушылардың қолжазбалары, Польша патшаларының (18 ғасырға дейін) шығарған құжаттары, Папалық бұйрықтары және ұлттық батырлардың хаттары кездесті. Сонымен қатар, маңызды карталар жинағы да болды. Мұражай мен кітапхана Батыс мұражайлары, мұрағаттары мен кітапханаларының тұрақты конференциясының мүшесі атанды. 2002 жылдың қыркүйек айында Фоули Корт мұражайы тұрақты конференция ғалымдарының жылдық мәжілісіне төрағалық етті.

Қасиетті Анна шіркеуі мен Колумбарий

Мектеп пен мұражай жарты ғасырдан астам уақыт бойы поляк қауымының мереке күндерінде танымал кездесу орны болып қызмет етті. Бұл орын поляк диаспорасы үшін маңызды мекемеге айналды, нәтижесінде ханзада Станислав Альбрехт Радзивилл (Ли Бувье Радзивиллдің күйеуі, Жаклин Кеннеди Онассистің кіші қарындасы) өз қаражатымен бағында Сент-Анн шіркеуін салуға және анасы мен басқа да отбасы мүшелері үшін жерлеу орнын құруға қолдау көрсетті. Польша сәулетшісі Владыслав Яроштан, Crabtree and Jarosz сәулет фирмасы арқылы Закопане стиліне ұқсас ерекше модернистік стильде салынған шіркеу 1971 жылы аяқталды. Англия мұрасы оны ІІ санатқа енгізді. Ол 1976 жылы қайтыс болды және өзінің сенімімен шіркеудің криптасына жерленді, өйткені поляктардың Англияның осы әсем жеріне деген адалдығына кездейсоқ емес еді.

Сату

2008 жылы Мариан Аталарының Польша провинциясы қаржылық қиындықтарға байланысты мүлікті сатуға шығарды. Оны 2009 жылы жылжымайтын мүлікке инвестиция салатын адам 13 миллион фунт стерлингке сатып алды. Бұл сату Ұлыбританиядағы поляк қауымдастығы мен Польша БАҚ-ында пікір қақтығысына әкеп соқты. Сатудан туындаған бірнеше сот ісі болды. Музей және кітапхана коллекциясы Польша институты мен Лондондағы Сикорский мұражайы және Польшадағы бірнеше мұражайлар арасында бөлісті, экспонаттардың басым бөлігі Лихень Старийдегі жаңа ашылған Йозеф Яржабовский мұражайына ауыстырылды. Сатудан және жөндеуден кейін мүлік елдік клубқа айналды.

Мұра тізімі

Фолли Корт Англияның Ұлттық мұра тізіміне І санатты ескертулі ғимарат ретінде енгізілген. Фолли Корт аумағындағы Сент-Анн шіркеуі Англияның Ұлттық мұра тізіміне ІІ санатты ескертулі ғимарат ретінде енгізілген.