Кіріспе

Темір жол қызметі тек заң талабын орындау үшін іске қосылған.

Парламенттік пойыз – 1844 жылғы Темір жол ережелері заңына сәйкес, Ұлыбританияда темір жол компанияларының аз қамтылған жолаушыларға арзан және қарапайым темір жол көлігін ұсынуын талап еткен жолаушылар пойызы. Заң бойынша, Ұлыбританиядағы әрбір теміржол бағытында күніне кем дегенде бір рет мұндай қызмет көрсетілуі тиіс болған. Мұндай пойыздар енді заң талабы болып табылмайды (дегенмен, көптеген франшизалық келісімдерде белгілі бір деңгейде арзан бағадағы пойыздар қарастырылған). Терминнің мағынасы толығымен өзгерді, қазір жиілігі азайтылған, көбінесе аптасына бір рет қана іске қосылатын, ерекше арзан бағасы жоқ қызметтерді білдіреді. Бұл маршрут немесе станцияны ресми түрде жабу шығындарынан сақтану, қол жеткізу құқығын сақтау немесе қысқа учаскелердегі экипаж дайындығын/танысуын сақтау мақсатында жасалады. Мұндай қызметтер кейде "көлеңке пойыздар" деп аталады. Кейде тіпті пойыз да жойылса, оның орнына "темір жолмен алмастыру қызметі" ретінде арзан автобустар пайдаланылады.

XIX ғасырдағы қолданысы

Ұлыбританиядағы жолаушылар темір жолдарының алғашқы күндері кедей адамдар өсіп келе жатқан өнеркәсіптік орталықтарда жұмыс табу үшін саяхаттауға ынталандырылды, бірақ пойыздар көбінесе олар үшін қолжетімді болмады, тек ең қарапайым ашық вагондарда ғана, көбінесе жүк пойыздарына тіркелген. Саяси қысым Сауда кеңесін тергеуге мәжбүр етті, ал сэр Роберт Пилдің консервативті үкіметі 1844 жылғы 1 қарашада күшіне енген Темір жол ережелері заңын қабылдады. Бұл заң "күніне әр бағытта кемінде 12 миль сағаттық жылдамдықпен, аялдамалармен қоса, барлық станцияларда тоқталып, жабық және орындықтары бар вагондармен қамтамасыз етуді" талап етті; мұның бәрі үшін бір мильге бір пенниден аспайтын баға алынуы мүмкін еді. Темір жол компаниялары осы заңға көнбеді. Олар парламенттік пойыздарды қолайсыз уақытта және ыңғайсыз вагондармен ұйымдастырды. Бір дерек бойынша, жолаушылар кешігуге шағымданғанда, оларға "сіздер қараларға арналған пойызсыздар" деліпті. Мидленд темір жолының өкілі Джеймс Олпорт үшінші сыныпты жолаушыларға ыңғайлы қызмет көрсетумен мақтанды, бірақ оның компаниясына мұны іске асыруға 25 жыл қажет екенін айтты.

Қызметтері аз станциялар

Стансада парламенттік қызмет болуы мүмкін, себебі оны басқаратын компания жабуды қалайды, бірақ желі тұрақты пайдаланылады (көбінесе пойыздар тікелей өтеді). Мысалдар:

Барластон және Веджууд, қазіргі уақытта тек ауыстыру автобустарымен қызмет көрсетеді. Тессид халықаралық әуежайына қызмет көрсететін станса, терминалға дейінгі қашықтығының ұзақтығы және автобустардың сенімдірек қызметтерімен бәсекелесуі салдарынан көп бөлігін жоғалтты (кейін әуежайдағы жолаушылар санының күрт төмендеуіне байланысты автобус қызметтері де тоқтатылды). Northern Trains компаниясы басқарады. Қызмет 2022 жылдың мамыр айынан бері тоқтатылған. Бристольдің жанындағы Пилнинг стансасында аптасына екі пойыз ғана жүреді, екеуі де Кардифф орталықтан сенбі күні сағат 08:33-те (Пензансқа) және 14:33-те (Таунтонға) кетеді. Бұрын аптасына бір пойыз бір бағытта жүрді, бірақ 2016 жылдың қараша айында төменгі платформаға апаратын көпір алынып тасталды. Great Western Railway компаниясы басқарады. Барри Линкс және Гольф-стрит стансалары. 2019 жылдың 19 мамырынан бастап бұл стансаларға тек дүйсенбі-сенбі күндері оңтүстік бағытта 06:06 Arbroath – Dundee және 07:44 Arbroath – Edinburgh Waverley пойыздары тоқтайды; солтүстік бағытта 16:09 Glasgow Queen Street – Arbroath (сенбі күні 16:10) және 17:02 Edinburgh Waverley – Arbroath (сенбі күні 17:01) пойыздары келеді. ScotRail компаниясы басқарады. Шиппеа Хилл және Лейкенхит стансалары Брекленд желісінде Норвичке дейін. Shippea Hill стансасы дүйсенбі-жұма күндері сағат 07:26-да (сенбі күні 07:47-де) шығысқа қарай (Норвичке), ал сенбі күні 16:13-те батысқа қарай (Станстед әуежайына) қызмет көрсетеді. Лейкенхит стансасы болса, жексенбі күні жеті пойызбен (4 шығысқа, 3 батысқа) қызмет көрсетеді. Дүйсенбі-жұма күндері қызмет жоқ, ал сенбі күні әр бағытта бір рет (11:13 батысқа, 15:49 шығысқа) пойыз қатынайды. Екеуін де Abellio Greater Anglia компаниясы басқарады. Поулсворт стансасында дүйсенбі-сенбі күндері күніне бір пойыз, тек солтүстік бағытта сағат 06:50-де кетеді. Батыс жағалау магистраліндегі жұмыстардан кейін мердігерлер бұрын алып тастаған жаяу жүргіншілер көпірін орнатпай кеткен, нәтижесінде жолаушылар оңтүстік бағыттағы пойыздарға кіре алмай қалды. West Midlands Trains компаниясы басқарады. Корнуоллдағы Лелант Солтингс стансасы, Park & Ride нысаны жақын маңдағы Сент-Эртке көшірілгеннен бері күн сайын әр бағытта бір пойызбен қызмет көрсетеді. Great Western Railway компаниясы басқарады. Манчестердегі Ардвик стансасына күніне екі пойыз келеді, біреуі Northern Trains компаниясымен басқарылады. Ноттингемширдегі стансаға дүйсенбіден сенбіге дейін әр бағытта бір пойыз қатынайды, ал жексенбі күні қызмет көрсетілмейді. East Midlands Railway компаниясы басқарады. Үлкен Манчестердегі Клифтон стансасына дүйсенбіден сенбіге дейін әр бағытта бір пойыз қатынайды, ал жексенбі күні қызмет көрсетілмейді. Northern Trains компаниясы басқарады. Көптеген аз пайдаланылатын стансалар да сирек немесе ретсіз қызмет көрсетеді.

Қиындықты жою

Парламенттік пойыз қызметінің бір түрі – Уотфорд пен Гертфордширдегі Кроксли Грин арасындағы уақытша автобус қызметі болды. Темір жол 1996 жылы пойыздар үшін жабылды, бірақ заңдық қиындықтар мен нақты жабылудың шығындарын болдырмау үшін пойыздар автобустармен ауыстырылды, осылайша темір жол ашық екендігі туралы заңдық көрініс сақталды. Филиал 2003 жылы ресми түрде жабылды. Жолды тазалау жұмыстары басталды, бұл бағыттың көп бөлігін Метрополитен желісінің Уотфорд тармағын Уотфорд тоғысына бұру жұмысын бастады, бірақ 2016 жылы ықтимал шығындарды қайта бағалау және қаржыландыру туралы келісімге келу мүмкін болмағандықтан жұмыс тоқтатылды. Arriva CrossCountry компаниясы Брайтоннан Манчестерге қызметін тоқтатқан кезде, 2008 жылдың желтоқсанынан бастап Уандсворт жолының солтүстігіндегі Фабрика тоғысы мен Батыс Лондон желісінің Латчмир тоғысы арасындағы жалғыз жолаушылар қызметіне уақытша автобус қызметі енгізілді. Бұл қызмет кейіннен Southern компаниясымен Кенсингтон Олимпия мен Уандсворт жолы арасында (жоғарыда көрсетілгендей) бір күнделікті барып-қайтатын пойызбен ауыстырылды, 2013 жылы ресми консультациялар басталғанға дейін және жабылу толыққанға дейін қызмет көрсетілді. Автобуспен алмастыру тактикасы 2004 жылы Virgin CrossCountry және Virgin Trains West Coast компанияларына көбірек қызметтерді іске қосуға мүмкіндік беру үшін жолаушылар қызметі тоқтатылған Стаффорд-Манчестер желісіндегі Нортон Бридж, Барластон және Веджвуд станцияларын қызмет көрсету үшін пайдаланылды. Нортон Бридж станциясы 2017 жылдың желтоқсанында Лондон Мидлендтен Вест Мидлендс пойыздарына Уэст Мидлендс франшизасы берілген кезде жабылды, Нортон Бриджге автобус қызметін қаржыландыру 2019 жылдың наурыз айына дейін жалғасты.