Кіріспе

Ұлттық хоккей лигасының тарихы 1917 жылы оның алдыңғы лигасы – Ұлттық хоккей қауымдастығының (NHA) таратылуымен басталады. Эдди Ливингстон, «Торонто Блюзширтс» клубының иесімен дауларды шешуге сәтсіз тырысқаннан кейін, NHA-ның қалған үш франшизасы NHA-ны тоқтатты және Ливингстон командасын Торонтодағы уақытша командамен – «Аренас» клубымен алмастыра отырып, Ұлттық хоккей лигасына (NHL) қайта құрды. NHL-дің алғашқы ширек ғасырында лига екі ірі бәсекелес лигамен – Тынық мұхитының жағалауындағы хоккей қауымдастығы және Батыс Канада хоккей лигасымен – ойыншылар мен Стэнли кубогы үшін күресті. 1924 жылы NHL АҚШ-қа «Бостон Брюинс» клубын құру арқылы алғаш рет кеңейді, ал 1926 жылға қарай Онтарио, Квебек, Ұлы көлдер аймағы және АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы он командадан тұратын болды. Осы кезде NHL жалғыз ірі лига болып, Стэнли кубогы үшін жалғыз бәсекелес атанды. 1947 жылы NHL Стэнли кубогының сенімділерімен келісім жасап, кубокты толық бақылауға алды. 1933 жылдан бастап Фостер Хьюиттің радио хабарлары Канаданың барлық аймақтарында естілді, осылайша NHL-дің географиялық кеңдеуіне ықпал етті. Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс лиганы 1942 жылға қарай алты командаға дейін қысқартты, кейіннен бұл командалар «Алты түпкілікті» (Original Six) деп аталды. Морис Ришар 1944–45 маусымында бір маусымда 50 гол соққан алғашқы ойыншы болды, ал он жылдан кейін Ришар төрешіге шабуыл жасағаны үшін дисквалификацияланды, бұл «Ришар бүлігіне» (Richard Riot) әкелді. Горди Хоу 1946 жылы дебют жасады және 35 маусымнан кейін NHL-дің барлық уақыттағы гол соққан және ұпай жинаған үздік ойыншысы ретінде зейнеткерлікке шықты. 1948 жылы «China Clipper» Ларри Квонг «Нью-Йорк Рейнджерс» командасы сапында ойнағанда лигадағы бірінші ақ емес терілі ойыншы болып, NHL-дің түстік кедергісін бұзды. Вилли О’Ри 1958 жылы «Бостон Брюинс» командасының құрамына қосылғанда NHL-дің қара түстік кедергісін бұзды. 1959 жылы Жак Плант бетін қорғау үшін маска киетін алғашқы қақпашы болды. «Алты түпкілікті» дәуірі 1967 жылы NHL алты жаңа команданы қосып, екі есеге ұлғайғанда аяқталды. Алты команда жаңадан құрылған Шығыс дивизионына, ал жаңа командалар Батыс дивизионына біріктірілді. NHL кеңейіп, 1974 жылға қарай тағы алты команда қосылып, барлығы 18 командаға жетті. Бұл кеңейуге NHL-дің 1972 жылдан 1979 жылға дейін жұмыс істеген және нарықтар мен ойыншылар үшін NHL-мен бәсекелесуге тырысқан Дүниежүзілік хоккей қауымдастығымен (WHA) бәсекелесуге тырысуы ықпал етті. Бобби Халл бәсекелес лигаға ауысқан ең танымал ойыншы болды, ол «Виннипег Джетс» командасымен 2,75 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды. NHL 1970-ші жылдардың ортасында халықаралық ойындарға қатыса бастады, 1972 жылғы Саммит сериясы NHL-дің үздік канадалық ойыншыларын Кеңес Одағының үздік ойыншыларына қарсы қойды, осы серияда Канада төрт жеңіске, үш жеңіліске және тең ойынға ие болды. 1989 жылы темір перде құлағаннан кейін Кеңес блогының ойыншылары NHL-ге ағыла бастады. 1979 жылы WHA жұмысын тоқтатқанда, NHL лиганың төрт командасын сіңіріп алды, осылайша NHL-дің командалар саны 21-ге жетті, бұл сан 1991 жылы «Сан-Хосе Шаркс» командасы қосылғанға дейін өзгеріссіз қалды. Содан бері лига 1992 жылы 22 командадан бүгінгі 32 командаға дейін өсті, NHL АҚШ-та кеңінен таралды. Лига 1994–95 және 2004–05 жылдары ірі еңбек дауларына төтеп берді, соңғысы 2004–05 NHL маусымын толығымен тоқтатуға әкелді, Солтүстік Америка тарихында еңбек дауында маусымды тоқтатудың алғашқы жағдайы болды. Уэйн Гретцки 1994 жылы өзінің мансабындағы 802-ші голын соққанда Горди Хоудан басып өтіп, NHL-дің барлық уақыттағы үздік мергені атанды. Марио Лемьё Ходжкин лимфомасын жеңіп, NHL мансабын 1700-нен астам ұпаймен және екі Стэнли кубогымен аяқтады. Қорғанысқа бағытталған жүйелерді көбірек пайдалану 1990-шы жылдардың соңында ұпай жинаудың төмендеуіне әкелді, бұл кейбіреулерді NHL таланттары 1990-шы жылдардағы кеңейту арқылы сусыздандырылды деп мәлімдеуге итерді. 1998 жылы NHL командаларға қосымша уақытта жеңілгені үшін бір ұпай беруді бастады, бұл тең ойын санын азайтуға бағытталған шара болды. 2004–05 жылғы лок ауттан кейін тең ойын мүлдем жойылды және әр ойынның жеңімпазы болуын қамтамасыз ету үшін буллиттер енгізілді.

Негізгі деректер

Мұз хоккей матчтарын реттеуге алғашқы талпыныстар 1880-ші жылдардың соңында жасалды. Оған дейін командалар турнирлерде және сол кездегі канадалық спорт әлемінде кең таралған, сирек болатын шақыру жарыстарында өнер көрсетті. 1887 жылы Монреальдің төрт клубы Канаданың әуесқой хоккей қауымдастығын (AHAC) құрып, жүйелі кесте жасады. 1892 жылы Лорд Стэнли Стэнли кубогын канадалық чемпионаттың символы ретінде табыс етті және Филипп Данскен Росс пен шериф Джон Свитлендті оның сенімді тұлғалары етіп тағайындады. Кубок алғаш рет AHAC чемпионы – Монреаль хоккей клубына берілді, содан кейін лига чемпиондарына немесе оны жеңіп алған, бұрыннан мақұлданған командаларға табысталды. 1904 жылы Мичиган көлі маңында Халықаралық хоккей лигасы (IHL) құрылды. Бұл лига екі маусымға созылған, толық кәсіби лиганың алғашқы үлгісі болды. IHL ойыншыларды тартып алу арқасында «Атлетикалық соғыс» туды, ол әуесқой клубтарды, әсіресе Онтарио хоккей қауымдастығын (OHA) ең жақсы ойыншыларынан айырды. 1905–06 маусымда Шығыс Канаданың әуесқой хоккей қауымдастығы (ECAHA) құрылды. Оның құрамында жалақы алатын және әуесқой ойыншылар бірге ойнады, бұл IHL-дің тарауына себеп болды. Ойыншылар үшін бәсекелестік соғыстар көптеген ECAHA командаларының қаржылық қиындыққа тап болуына әкелді, нәтижесінде ол 1909 жылдың 25 қарашасында таратылды. ECAHA таратылғаннан кейін екі лига құрылды: Канада хоккей қауымдастығы (CHA) және Ұлттық хоккей қауымдастығы (NHA). NHA иелері көрнекті, бай бизнесмендер болғандықтан, CHA маусымды аяқтамады, себебі NHA ең жақсы ойыншыларды оңай тартты, ал CHA командаларына қызығушылық азайды. 1914 жылы бәсекелес Тынық мұхитының жағалауы хоккей қауымдастығы (PCHA) құрылды және NHA чемпионы әр маусымда PCHA чемпионымен Стэнли кубогы үшін күресті, бұл шақыру дәуірін аяқтады. 1917 жылы NHA тоқтатылғаннан кейін Ұлттық хоккей лигасы құрылды. Торонто Блюзширтс клубының иесі Эдди Ливингстонмен келіспеушіліктерді шеше алмаған NHA-ның үш франшизасы – Монреаль Канадиенс, Монреаль Вандерерс және Оттава Сенаторлары – NHA-ны тоқтатты және Ливингстонның командасын Торонтодағы уақытша командамен, «Аренас» клубымен алмастырып, НХЛ құрды. Жаңа құрылған НХЛ, NHA-ның жалғасы болды. НХЛ NHA-ның конституциясын, ережелерін қабылдады, сол кездегі дәстүрлі жеті ойыншының орнына алты ойыншыдан команда құрып ойнады және NHA-ның екі бөлімді маусымдық кестесін ұстанды. Иелері бастапқыда НХЛ-ді бір маусым ғана жұмыс істеуге ниеттенген. Алайда, 1918 жылы NHA тоқтатылды және 1920 жылы ұйым ресми түрде таратылды. 1921 жылы NHA чемпионатының кубогы – О'Брайен кубогы НХЛ чемпионатының кубогы ретінде қабылданды.

Алғашқы жылдар

НХЛ-дің алғашқы супержұлдыздарының бірі – өте нәтижелі гол соққан Джо Малоун болды, ол НХЛ-дің алғашқы маусымында 20 ойында 44 гол соқты, оның бесеуі НХЛ-дің ашылу кешінде енді. Сондай-ақ, ол сол маусымда бір ойында ең көп гол соғып, жеті гол соққан рекордты орнатты. Маусымның алты ойынынан кейін Монреаль Уондерерс командасы аренасының өртенуінен құрамынан шығуға мәжбүр болды. 1918–19 маусымында Монреаль Канадиендері испан тұмауы пандемиясы кезінде Стэнли кубогы үшін ПХА-ның Сиэтл Метрополитан командасымен кездесті. Көптеген ойыншылар ауырғандықтан, сериал бес ойыннан кейін тоқтатылды. 1920-ші жылдардың басында НХЛ екі ірі лигадан – PCHA және Батыс Канада Хоккей Лигасынан (WCHL) ойыншылар үшін бәсекелестікке тап болды. Осының нәтижесінде, мұз хоккейі ойыншылары Солтүстік Америкадағы ең жақсы жалақы алатын спортшылардың қатарына кірді. 1920-ші жылдардың ортасына қарай НХЛ Солтүстік Америкадағы жалғыз ірі лига ретінде қалыптасты; PCHA және WCHL 1924 жылы бірікті, бірақ екі жылдан кейін таратылды. Виктория Кугарсы Стэнли кубогын жеңген соңғы НХЛ-ге жатпайтын команда, олар 1925 жылы Канадиендерді жеңіп, 1926 жылы Монреаль Марунз командасына есе жіберді. НХЛ кеңейіп, 1924 жылы Марунз және алғашқы американдық командасы Бостон Брюинз қосылды, 1926 жылға қарай 10 командаға жетті. НХЛ-де қорғаныс басым болды, ал 1928–29 маусымында Канадиендердің қақпашысы Джордж Хейнсворт 44 ойында 22 гол соқпай, лига рекордын орнатты. Жауап ретінде НХЛ шабуыл аймағында алға пастың берілуіне рұқсат берді, бұл шабуылдың шамамен 2,5 есеге өсуіне әкелді. Бұл тенденцияны тоқтату үшін НХЛ офсайд ережесін енгізді, ол шабуылдаушы ойыншылардың шайба "көк сызықты" кесіп өткенге дейін қарсыластың аймағына кіруіне кедергі келтіреді. 1927 жылдың басында Торонто франшизасы Конн Смайтке сатылды, ол оны Мейпл Лифс деп атады және бес жыл ішінде Стэнли кубогын жеңуге уәде берді. Ол Maple Leaf Gardens аренасын салды, онда радио хабаршысы Фостер Хьюиттің әйгілі хабар тарату будкасы орналасқан, ол «гондола» деп лақап алды. 1933 жылдың 13 желтоқсанында Эдди Шор Эйс Бейлиге шабуыл жасап, оның бас сүйегін ауыр түрде сындырды, Шор Бейлиден келген деп ойлаған, бірақ іс жүзінде Кинг Клэнси жасаған соққы болды. Пессимистік болғанына қарамастан (газеттер оның некрологын жариялады), Бейли аман қалды, бірақ енді ешқандай ойын ойнамады. «Мейпл Лифс» Эйс Бейлиге арналған жұлдыздар ойынын ұйымдастырды, ол Бейли мен оның отбасы үшін 20 000 доллардан астам қаражат жинады.

Ұлы депрессия

Конн Смайт жаңа аренаны сәтті салып біткенімен, көптеген басқа командалар қаржылық қиындықтарға тап болды. Филадельфия Куэйкерс (алғашқыда Питтсбург Пайретс) және Сент-Луис Иглз (алғашқыда Оттава Сенаторлары) командаларының таратылуымен НХЛ 1935–36 маусымынан бастап сегіз командаға дейін азайды. Монреаль Канадиендері команданы Монреаль бизнесмендерінің синдикаты сатып алғанға дейін Кливлендке (Огайо штаты) көшіруден мүлт кетті. Монреальдің қаржылық қиындықтары оларды танымал ойыншы Хоуи Моренцті сатуға мәжбүр етті. 1935 жылғы маусымның соңғы күні Моренц канадиендерге қарсы гол соққанда, Монреаль жанкүйерлері өз пікірлерін білдіріп, тұрғызып қол шапалақтады. Моренцтің отбасы үшін 1937 жылғы қарашада өткен қайырымдылық ойынынан 20 000 доллар жиналды, себебі НХЛ жұлдыздары Монреаль Канадиендерін 6:5 есебімен жеңді. 1930 жылдардың ортасында Чикаго Блэк Хокс клубының иесі және бейтарап американдық ұлтшыл Фредерик Маклафлин өзінің бас менеджеріне тек американдық ойыншылардан команда құрастыруды бұйырды; сол кезде Таффи Абель лигада тұрақты ойыншы болған жалғыз американдық туған ойыншы болды. 14 ойыншының сегізі американдық болғандықтан, Блэк Хокс 48 ойынның тек 14-інде ғана жеңіске жетті. Плей-оффта бірақ, Хокс канадиендерді, Нью-Йорк американдықтарын және Мейпл Лифсті жеңіп, НХЛ тарихында тұрақты маусымда жеңіліске ұшырағанға қарамастан Стэнли кубогын жеңген жалғыз команда атанды. 1938–39 маусымына дейін Монреаль Марунз қаржылық қиындықтарға байланысты таратылды. Лига алты командаға дейін азайтылғаннан кейін «Original Six» дәуірі басталды. Лига келесі маусымға дейін бес командаға дейін азайтылуға жақын болды, өйткені Екінші дүниежүзілік соғыс көптеген командалардың құрамын соншалықты қиратқандықтан, командалар ойыншылар үшін бір-бірімен күресті. Алдыңғы маусымнан тек бес ойыншы ғана қалған кезде, Нью-Йорк Рейнджерс бас менеджері Лестер Патрик соғыс аяқталғанға дейін командасының ойынды тоқтатуды ұсынды, бірақ басқаша көндірілді. Ред Даттон лига оның басқарған Бруклин франшизасы соғыстан кейін қайтадан ойнайтынына кепілдік бергеннен кейін президенттік лауазымды қабылдауға келісті. 1946 жылы басқа команда иелері бұл уәдеден бас тартқан кезде Даттон лига президенті лауазымынан кетті. Даттонның ұсынысымен Кларенс Кэмпбелл 1946 жылы НХЛ президенті болып тағайындалды. Ол 1977 жылы зейнетке шыққанға дейін бұл қызметте қалды. Оның президенттік лауазымындағы алғашқы 21 жылында сол алты команда (Бостон, Чикаго, Детройт, Монреаль, Нью-Йорк және Торонто) Стэнли кубогы үшін жарысты және бұл кезең «хоккейдің алтын ғасыры» деп аталды. НХЛ-де ойынды ашатын ережелік жаңалықтармен қатар күшейе түскен бәсекелестік болды. Алғашқы ресми Жұлдыздар ойыны 1947 жылғы 13 қазанда Торонтодағы Maple Leaf Gardens-те жаңа құрылған НХЛ зейнетақы қоғамына ақша жинау үшін өтті. НХЛ жұлдыздары Торонто Мейпл Лифсін 4:3 есебімен жеңіп, зейнетақы қорына 25 000 канад доллары жинады. 1940 жылдардағы канадиендерді «Панч-лайн» жетектеген Элмер Лак, Тоу Блейк және Морис «Ракета» Ричард. 1944–45 жылдары Лак, Ричард және Блейк НХЛ-дің ұпай жинау жарысында 80, 73 және 67 ұпаймен бірінші, екінші және үшінші орын алды. Ричард бұқаралық ақпарат құралдары мен жанкүйерлердің назарына айналды, өйткені ол 50 ойындық маусымда 50 гол соғуға тырысты, бұл лига тарихында басқа ешбір ойыншыға орындалмаған еді. Ричард Монреальдің маусымдық соңғы ойынының үшінші кезеңінің 17:45 минутында Бостонда өзінің 50-ші голын соқты. 1955 жылғы наурыз айында Ричард бостондық Хэл Лейкоға кескіш соққаннан кейін, содан кейін араласуға тырысқан төрешіні ұрғаннан кейін, плей-оффты қоса алғанда, маусымның қалған бөлігіне тоқтатылды. Бұл жазалар лига президенті Кларенс Кэмпбеллге қарсы ашу-ыза толқынын тудырды. Кэмпбеллге Монреальде өлім қаупімен күресіп жатқаны туралы бірнеше рет ескертілді. Кэмпбелл ескертулерді елемеді және 17 наурыздағы ойынға жоспарланғандай қатысты. Оның ойынға қатысуы көптеген жанкүйерлер үшін провокация ретінде қабылданды және ол әуре болып, жұмыртқа мен жемістерге ұрылды. Ойын басталғаннан кейін бір сағаттан кейін бір жанкүйер Кэмпбеллге жас ағызу газынан жасалған бомба лақтырып жіберді, өрт сөндірушілер ғимаратты тазартуды шешті. 1952 жылы канадалықтардың тек 10% теледидар иеленгеніне қарамастан, Canadian Broadcasting Corporation (CBC) ойындарды теледидардан көрсетуді бастады. 1952 жылғы 1 қарашада «Хоккей түні Канада» алғаш рет теледидардан көрсетілді, онда Фостер Хьюитт Мейпл Лифс пен Брюинз арасындағы Maple Leaf Gardens-тегі ойынды баяндады. Теледидар трансляциялары тез арада Канада теледидарындағы ең жоғары рейтингті бағдарламаға айналды. Клинт Бенедикт бетін қорғауды киген алғашқы қақпашы болды, ол 1930 жылы сынған мұрынды қорғау үшін киді. Ол өзінің маскасы көруіне кедеріл келтіргендіктен оны тез тастап кетті. Жиырма тоғыз жылдан кейін, 1959 жылғы 1 қарашада Нью-Йорк Рейнджерспен өткен ойында Жак Плант қақпашы маскасын хоккейдегі тұрақты құралға айналдырды. Бірінші ойыншылар одағы 1957 жылғы 12 ақпанда Red Wings ойыншысы Тед Линдсей құрды, ол 1952 жылдан бері НХЛ зейнетақы қоғамының кеңесінде отырды. Линдсей және оның әріптес ойыншылары лиганың зейнетақы қорына қатысты кітаптарды көруге рұқсат бермегеніне ашуланды. Лига одан артық үлестеме жасай алмайтынын мәлімдеді, бірақ зейнетақы комитетіндегі ойыншылар басқаша күдікпен қарады. Бұл идея тез танымал болды және одақтың құрылымы жарияланған кезде, дерлік барлық НХЛ ойыншылары тіркелді. Алан Иглсон басшылығымен 1967 жылы Ұлттық хоккей лигасы ойыншылар қауымдастығы (NHLPA) құрылды және ол иелерінен тез қабылдау алды.

Династиялар

Алтылық дәуірі – династиялар дәуірі болды. Торонто Мейпл Лифс 1944–45 және 1950–51 жылдар аралығында Стэнли кубогын бес рет жеңіп алды. 1951 жылғы Стэнли кубогы финалында Мейпл Лифс Канадианс командасын 4:1 есебімен жеңді, бұл НХЛ тарихындағы барлық ойындар қосымша уақытта шешілген жалғыз финалға айналды. 1948–49 маусымнан бастап, «Қызыл қанаттар» жеті рет қатарынан регби чемпиондық титулын жеңіп алды, мұндай жетістікке ешбір команда қол жеткізе алмады. Осы кезеңде «Қызыл қанаттар» төрт рет Стэнли кубогын жеңіп алды. 1952 жылғы Стэнли кубогы финалында «Октопус аңызы» дүниеге келді. Пит және Джерри Кусимано аға-ішектері финалдың төртінші ойынына өлі октопусты Детройт Олимпиадасына әкелді. Олар октопус Детройтке сегізінші ойында жеңіске жетуге шабыттандырады деп үміттенеді. Детройт Монреальді 3:0 есебімен жеңіп, дәстүр қалыптасты. «Қызыл қанаттар» 1954 және 1956 жылдар аралығында үш маусым қатарынан Стэнли кубогы финалында «Канадианс» командасымен кездесті. Детройт алғашқы екі матчта жеңіске жетті, бірақ Монреаль 1956 жылы Стэнли кубогын жеңіп алды, бір династияны аяқтап, жаңасын бастады. Алтылық дәуірі 1967 жылғы Стэнли кубогы финалында екі мәрте чемпиондық атағын қорғаған «Канадианс» және «Мейпл Лифс» командаларының ойынымен аяқталды. «Мейпл Лифс» 1962 және 1967 жылдар аралығында Кубокты төрт рет жеңіп, осы дәуірді аяқтады. Олардың 1967 жылғы чемпиондығы – бүгінгі күнге дейін «Мейпл Лифс» командасының соңғы титулы. 1961 жылы жеңіп алған «Чикаго Блэкхокс» осы кезеңде Стэнли кубогын жеңген жалғыз команда.

Кеңейту жылдары

1963 жылы «Рейнджерс» командасының губернаторы Уильям Дженнингс әріптестеріне 1964–65 маусымында екі жаңа команда қосып, лиганы Американың батыс жағалауына кеңейту идеясын ұсынды. Губернаторлар бұл ұсынысқа келіспесе де, кеңейту тақырыбы одан әрі жиналыстарда үнемі көтеріліп тұрды. 1965 жылы НХЛ-ді екі есеге ұлғайтып, алты командаға кеңейту туралы шешім қабылданды. 1966 жылдың ақпан айында губернаторлар Лос-Анджелес, Миннесота, Филадельфия, Питтсбург, Окленд және Сент-Луис қалаларына франшиза беру туралы шешім қабылдады. Лига Балтимор, Буффало және Ванкувердің өтінімдарын қабылдамады. Канадада 1967 жылы Ванкуверге кеңейту командасы берілмегеніне кеңінен наразылық білдірілді; үш жылдан кейін НХЛ 1970–71 маусымында Буффало «Сэйбрс» командасымен бірге, бұрын Батыс хоккей лигасынде ойнаған Ванкуверге франшиза берді. 1968 жылдың 13 қаңтарында «North Stars» командасының жаңа ойыншысы Билл Мастертон НХЛ ойыны барысында алған жарақатынан көз жұмған алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз ойыншы болды. Оуклендке қарсы өткен ойынның басында Мастертонды екі ойыншы қатты тексеріп, ол арқаға бұрылып, басын жерге тигізіп алды. Мастертон ауыр бас жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, екі күннен кейін қайтыс болды. Ұлттық хоккей лигасы жазушылар қауымдастығы маусым соңында лигаға Билл Мастертонның естелік кубогын табыс етті. Мастертонның қазасынан кейін ойыншылар біртіндеп шлемдерді кие бастады, ал 1979–80 маусымынан бастап лигаға жаңадан келген барлық ойыншыларға шлем кию міндетті болды. Сонымен қатар, Оррдың командаласы Фил Эспозито бір маусымда 100 ұпай жинаған бірінші ойыншы болды, ол 126 ұпаймен аяқтады. Дарынды шабуылшы Орр қорғаушылардың ойынның шабуылдық бөлігіндегі рөлін өзгертті, себебі көк сызықтағы ойыншылар голдарды қаншалықты жасағанымен қатар, голдарды қаншалықты болдырмағаны бойынша да бағалана бастады. Орр екі рет НХЛ-дің үздік мергені ретінде Арт Росс трофейін жеңіп алды, бұл НХЛ тарихындағы жалғыз қорғаушының жетістігі. Ол мансабында созылмалы тізе проблемаларымен күресіп, 1978 жылы жарақаттарға байланысты зейнеткерлікке шықты. Орр 657 ойында 270 гол мен 915 ұпай жинап, үш рет лиганың ең құнды ойыншысы ретінде Харт мемориалдық трофейін жеңіп алды. «Флайерс» командасы айыппұл минуты бойынша лига рекордтарын орнатты – Дейв «Шекеш» Шульцтің 1974–75 маусымындағы 472 минуты әлі де лига рекорды болып табылады. Олар 1974 жылы Стэнли кубогын жеңіп алып, лига чемпионатын жеңіп алған алғашқы кеңейтілген команда атанды. WHA-ның ең үлкен жетістігі Бобби Халлды «Блэк Хоукс» командасынан «Виннипег Джетс» командасына ауыстыру болды. Ол 2,75 миллион долларлық келісімшартқа қол қойып, жаңа лигаға бірден сенім артты. Халл келісімшартқа қол қойғаннан кейін бірнеше ойыншылар да оның үлгісін ұстанды, нәтижесінде НХЛ таланттар үшін күреске түсті. 1972–73 жылғы WHA маусымы басталған кезде 67 ойыншы НХЛ-ден WHA-ға ауысты. НХЛ сонымен қатар WHA-мен нарықтар үшін де бәсекелесе бастады. Бастапқыда лига 14 командадан асып кетуге ниеттенбеді, бірақ WHA-ның құрылымы лиганың жоспарларын өзгертуге мәжбүр етті. Лига 1972 жылы кеңейту командалары ретінде «Нью-Йорк Айлендерс» және «Атланта Флеймс» командаларын құру туралы жедел түрде жариялады. 1972–73 жылдар маусымынан кейін НХЛ 1974–75 жылдар маусымында 18 командаға кеңейтілетінін жариялады, оған «Канзас-Сити Скаутс» және «Вашингтон Капиталз» командалары қосылды. Сегіз жыл ішінде НХЛ-дің саны үш есеге өсіп, 18 командаға жетті. 1976 жылы екі лига да қаржылық қиындықтарға тап болды. «Сент-Луис Блюз» командасы банкроттыққа жақын болды. НХЛ мен WHA бірігуі туралы әңгімелер көбейді. 1976 жылы, төрт онжылдықта алғаш рет, НХЛ франшизаны көшіруге рұқсат берді; «Скаутс» екі жылдан кейін Канзас-Ситиден Денверге көшіп, «Колорадо Рокис» командасына айналды, ал «Калифорния Голден Силз» командасы Кливленд «Баронс» командасына айналды. Бірлесуге бағытталған қадам 1977 жылы Джон Зиглер Кларенс Кэмпбеллдің орнын басып, НХЛ президенті болған кезде жалғасты. WHA 1978–79 жылғы маусымнан кейін таратылды, ал «Эдмонтон Ойлерс», «Хартфорд Уэйлерс», «Квебек Нордикс» және «Виннипег Джетс» командалары НХЛ-ге кеңейту командалары ретінде қосылды, бұл лиганы 1991 жылға дейін 21 командаға жеткізді. Бұл «Атланта Флеймс» командасының соңғы маусымы болды. Команданың орташа көрермендер саны 9 800 адамды құрады және 2 миллион доллардан астам шығынға ұшырады. Олар рекордтық 16 миллион долларға сатылып, солтүстікке көшіріліп, 1980–81 жылдары «Калгари Флеймс» командасы болды. Екі жылдан кейін «Рокис» 30 миллион долларға сатылып, Денверден 1982–83 маусымында «Нью-Джерси Девилс» командасына айналды.

Династиялар саны

Лига алты командадан 21-ге дейін кеңейсе де, НХЛ-де династиялар әлі де сақталды. «Монреаль Канадиенс» 1975-76 жылдардан бастап қатарынан төрт рет Стэнли кубогын жеңіп алды. 1980 жылы «Нью-Йорк Айлендс» алғашқы, төрттен бірінші Стэнли кубогын ұтты. 1981 жылы Босси Морис Ришардан кейін 1945 жылдан бері 50 ойында 50 гол соққан алғашқы хоккейші болды. 1982-83 маусымда «Эдмонтон Ойлерс» үздік көрсеткішті тіркеді. «Ойлерс» командасын Уэйн Гретцки басқарды, ол 1979 жылы НХЛ-ге қосылғанда командада қалды. Ол 1979-80 маусымда 137 ұпай жинап, НХЛ-дің ең құнды ойыншысы атанды және тоғыз Харт Трофиінің біріншісін жеңіп алды. Келесі маусымдарда Гретцки бір маусымдағы гол саны бойынша жаңа рекордтар орнатты – 1981-82 маусымда 92 гол, нәтижелі пас беруде – 1985-86 жылы 163 нәтижелі пас, ал жалпы ұпай саны бойынша – 1985-86 жылы 215 ұпай. Гретцки ең аз ойында 50 гол соғу рекордын да жаңартты, бұл көрсеткішке 39 ойында қол жеткізді. «Айлендс» және «Ойлерс» финалда кездесіп, Нью-Йорк Эдмонтонды жеңіп, соңғы Стэнли кубогын иеленді. Келесі маусымда «Ойлерс» пен «Айлендс» плей-оффта қайтадан кездесті. «Ойлерс» реванш ойынын бес ойында жеңіп, жаңа династияның басталуын қадағалады. Гретцки мен Марк Мессье басқаратын «Ойлерс» 1984 жылдан 1990 жылға дейін бес рет Стэнли кубогын жеңіп алды. 1988 жылдың 9 тамызында қаржылық қиындыққа тап болған «Ойлерс» клубының иесі Питер Поклингтон Гретцкиді «Лос-Анджелес Кингс» клубына сатты. Гретцкидің «Кингс» клубына ауысуы АҚШ-та хоккейдің танымалдылығын арттырды. «Кингс» сапында Гретцки Горди Хаудың барлық кездегі ең көп ұпай жинаған ойыншы рекордын жаңартты. Марио Лемье 1990-91 және 1991-92 маусымдарында «Питтсбург» клубын Стэнли кубогына жеткізді. Ол дарынды шабуылшы, лиганың үздік мергені ретінде алты рет Арт Росс трофейін жеңіп алды және 1988-89 маусымда 199 ұпай жинады, Гретцкиден кейін бір маусымдағы екінші ең жоғары көрсеткішті тіркеді. Лемье карьерасы денсаулық мәселелерімен, соның ішінде Ходжкин емес лимфомамен қиындыққа тап болды және 1997 жылы зейнеткерлікке шықты. 2000 жылы ол қайта оралды және 2006 жылы 1700-нен астам ұпай жинап, НХЛ карьерасын аяқтады.

Темір перде құлдырауы

НХЛ халықаралық жарыстарға алғаш рет 1970-ші жылдардың ортасында қатысты, бастауы 1972 жылғы Саммит сериясы болды, онда НХЛ-дың үздік канадалық ойыншылары Кеңес Одағының үздік ойыншыларымен күш сынасты. Сегіз ойындық серияда үш жеңіс пен тең нәтиже тіркелгенде, Пол Хендерсон реванш алып, сегізінші және соңғы ойынның 34 секунд қалғанда совет қақпашысы Владислав Третьякты жеңіп, серияның шешуші голын соқты. Еуропалық ойыншылар НХЛ құрылғалы бері қатарында болғанымен, 1980 жылға дейін оларды НХЛ-де көру сирек болатын, алайда WHA олардың біразын жұмысқа алды. Börje Salming – НХЛ-дағы алғашқы еуропалық жұлдыз, ал финдер Яри Курри мен Эса Тикканен 1980-ші жылдардағы «Эдмонтон Ойлерс» командасының табысына үлкен үлес қосты. WHA есікті ашты, ойыншылар NHL-ге келіп қосылды, бірақ «Темір перде» артында қалғандарға сондай мүмкіндік берілмеді. 1980 жылы Петер Штястный, оның әйелі және інісі Антон «Нордикс» командасының иесі Марсель Обудың көмегімен Чехословакиядан құпия түрде қашып кетті. Штястныйтардың елден кетуі халықаралық жаңалықтарда кеңінен жарияланды және еуропалық ойыншылардың НХЛ-ге келуінің бірінші толқынына ықпал етті. Дегенмен, мұндай ойыншылардың НХЛ-де ойнауының жалғыз жолы – елден қашу болатын. 1988–1989 жылғы маусымның соңына жеткенде, «Флеймс» командасының бас менеджері Клифф Флетчер Сергей Прихинге Солтүстік Америкада ойнауға рұқсат беретін Кеңес үкіметімен келісімге келгенін мәлімдеді. Бұл Кеңес Одағының ұлттық құрамасының мүшесіне алғаш рет Совет Одағынан шығуға рұқсат беру болды. Содан кейін НХЛ-ге совет ойыншыларының ағыны басталды. Командалар 1990-шы жылдары совет ойыншыларының көптеп келуін күтті, себебі 1989 жылғы НХЛ драфтында 18 советтік ойыншы таңдалды. НХЛ үш жаңа команданы жариялады: 1991–92 маусымда ойнай бастаған «Сан-Хосе Шаркс», содан кейін бір жылдан соң «Оттава Сенаторс» және «Тампа Бэй Лайтнинг». «Лайтнинг» командасы 1992 жылдың 23 қыркүйегінде Мэнон Реумның ойын кезінде НХЛ тарихында бірінші рет қақпашы ретінде алаңға шығуы арқылы тарихи оқиға жасады. Осылайша Реум НХЛ ойынында ойнаған алғашқы әйел атанды. Бір жылдан кейін «Анахайм Майті Дакс» және «Флорида Пантерс» командалары НХЛ-дің тиісінше 25-ші және 26-шы франшизалары ретінде ойнай бастады. Екі жаңа франшиза НХЛ-дің АҚШ-тың оңтүстігіне кеңейіп, желілік теледидарда көрсетілу мүмкіндігін қайта қалпына келтіру әрекеттерінің бөлігі ретінде құрылды. 1993 жылы НХЛ-дің оңтүстікке қарай жылжуы жалғасты, «Миннесота Норт Старс» командасы Техас штатының Далас қаласына көшіп, «Даллас Старс» атанды. 1994 жылы ойыншылар ұжымдық келісімшарттың (CBA) болмауына байланысты иелерімен келісімге келе алмады. 1994–95 жылғы НХЛ локауты 104 күнге созылды және маусымның жоспарланған 84 ойыннан 48-ге дейін қысқартылуына әкелді. Иелер жалақыны шектеуге, еркін агенттік және төрелікке өзгерістер енгізуге тырысты, ал ойыншылар оның орнына сәндік салық жүйесін ұсынды. Келісімге қол жеткізілмеді, нәтижесінде Канаданың ең кішкентай нарығындағы екі команда құтқарыла алмады. Үлкен және кішкентай нарықтық командалар арасындағы табыс айырмашылығы, Канада долларының құнсыздануымен күшейді, соның салдарынан «Квебек Нордикс» 1995 жылы Денверге көшіп, «Колорадо Аваланш» атанды, ал «Виннипег Джетс» келесі жылы Феникске көшіп, «Койотис» атанды. «Хартфорд Уэйлерс» командасы да Гринсбороға көшіп, 1997 жылы «Каролина Харрикейнз» атанды. НХЛ АҚШ-тың оңтүстігіндегі қалаларға кеңейтуді жалғастырды. 1998 жылы «Нэшвилл Предаторс» лигаға қосылды, содан кейін келесі жылы «Атланта Трэшерс» қосылды. 2000 жылы лигаға екі жаңа франшиза қосылып, жалпы саны 30-ға жетті. НХЛ Миннесотаға «Уайлд» командасымен оралды және Огайо штатының Колумбус қаласында «Блю Джакетс» командасын құрды. Нәтижесінде, 2004 жылдың 15 қыркүйегінде Гэри Беттман иелері 2004–05 маусымы басталғанға дейін ойыншыларды қайтадан лок аутқа алып, жарысты тоқтатқанын хабарлады. 2005 жылдың 16 ақпанында Беттман маусымның толығымен тоқтатылғанын жариялады. 1994–95 жылғы лок аут сияқты, иелер қайтадан жалақы шегін талап етті, ал ойыншылар маусым жоғалудың алдында болғанша оны қарастыруға дайын болмады. Шілде айының басында екі тарап жаңа ұжымдық келісімге қол қойды.

21 ғасыр

Регулярлы маусымда тең ойын саны азаяды деп үміттеніп, НХЛ 1999–2000 жылдардан бастап кез келген ойынның ережелі уақыттан кейін тең болған жағдайда екі командаға да бір ұпай кепілдік беріледі, ал қосымша уақытта жеңген команда екінші ұпайға ие болады деп шешті. Эдмонтон Ойлерс 2003 жылдың 22 қарашасында НХЛ-дің алғашқы тұрақты маусымдағы ашық ауадағы хоккей ойынын – Heritage Classic-ті өткізді. Кандиаттарға қарсы ойын Комонвелл стадионында сол кездегі рекордтық 57 167 жанкүйер алдында өтті, олар температураның −18 градусқа дейін төмендеуіне төтеп берді. 2005–06 маусымда НХЛ тең ойындарды жойды, себебі бес минуттық қосымша уақыттан кейін тең ойынды шешу үшін буллиттер енгізілді. Бұл 2005 жылы жасалған бірнеше ереже өзгерісінің бірі болды, себебі лига лок-ауттан кейін ойынды ашуға тырысты. Ең көп дау тудырған өзгерістердің бірі – лиганың кедергі беру айыптарына қатысты нөлдік толеранттылық саясаты болды. Лига ойынды ашуға үміттенді, егер "ұстап алу мен жабысу" әрекеттерін тоқтатып, ойыншылардың айып алу үшін сүренуін және төрешілердің жеткілікті айып тағайындамауын болдырмаса. Өзгерістер бастапқыда ұпайдың күрт өсуіне әкелді. Командалар 2005–06 жылы ойын барысында 6,1 гол соқты, бұл 2003–04 маусымдағы көрсеткіштен ойын басына бір голдан астам. Бұл 1929–30 жылдардан бергі ең үлкен ұпай өсімі болды. 2005–06 маусымда жаңадан келген Александр Овечкин мен Сидни Кросби карьераларын бастады. Алғашқы үш маусымда олар әрқайсысы Арт Росс және Харт кубоктарын жеңіп алды: Кросби 2007 жылы, ал Овечкин 2008 жылы. Heritage Classic-тің сәттілігі ашық ауада тағы да көп ойындар өткізуге мүмкіндік берді. "Сабрз" 2008 жылдың Жаңа жыл күні 2008 жылғы НХЛ қысқы классикасын қабылдады, бірақ Ральф Уилсон стадионында 71 217 жанкүйердің алдында өткен буллиттер сериясында "Питтсбург Пингвинз" командасына есе жіберді. Екінші қысқы классика 2009 жылдың 1 қаңтарында Чикагодағы Wrigley Field-те "Блэкхокс" және "Ред Уингз" командалары арасында өтті. Үшінші НХЛ қысқы классикасы 2010 жылдың 1 қаңтарында Бостонның Fenway Park стадионында "Бостон Брюинз" және "Филадельфия Флайерс" командалары арасында өтті. Үй командасы "Брюинз" жеңіске жетті. Алайда екі клубтың қаржылық жағдайы қиын болды. "Финикс Койотис" 2009 жылдың мамырында банкротқа өтініш берді. Лига сол жылы команданы басқаруды өз қолына алды, клубтың жұмысын тұрақтандыруға және оны Финикс нарығында қалуға ниетті жаңа иесіне қайта сатуға үміттенді. Лига 2013 жылға дейін "Койотис" үшін қанағаттанарлық сатып алушы таба алмады. Қаржылық қиындыққа тап болған "Атланта Трэшерс" 2011 жылы "Трю Норт Спортс энд Энтертейнмент" компаниясына сатылды, содан кейін команда Виннипегке көшірілді, бұл он жылдан астам уақыт бұрын лиганың оңтүстікке қарай кеңеюіне кері соққы болды. НХЛ 2012 жылы тағы да лок-аутқа кіріп, маусымның шамамен 43% құраған алғашқы 526 ойынды кем дегенде 2012 жылдың 30 желтоқсанына дейін тоқтатты. 2013 жылдың 6 қаңтарында таңғы сағат 5-тен кейін, шамамен 16 сағатқа созылған келіссөздерден кейін, НХЛ мен ойыншылар одағы лок-аутты аяқтау үшін жаңа ұжымдық келісімге уақытша келісімге келді. Маусымның алғашқы ойындары 19 қаңтарда өтті. 2017 жылы лига Лас-Вегасқа, Невада штатына, "Вегас Голден Найтс" командасымен қайтадан кеңейді. 2018 жылы лига Сиэтлдегі тағы бір кеңейту командасын мақұлдады, "Сиэтл Кракен", ол 2021 жылы ойынға кірді. 2020 жылдың 26 мамырында НХЛ COVID-19 пандемиясы салдарынан 2019–20 маусымының (11 наурызда тоқтатылған) мерзімінен бұрын аяқталатынын мәлімдеді, содан кейін лига 1 шілдеде маусымды Торонто мен Эдмонтонда 1 тамыздан бастап жабық есіктерде өтетін 24 командалық плей-офф турнирімен аяқтайтынын хабарлады.

Уақыт шкаласы

Ескерту: Тіктөртбұрыштардың түстері сол маусымдардағы франшизаның қара жемпірінің басты түсін көрсетеді.