Кіріспе

Радионың алғашқы қабылдағыш компоненттері, тарихи кристалл детекторлары

Кристалл детекторы – 20 ғасырдың басындағы кейбір радио қабылдағыштарда қолданылған ескірген электрондық компонент. Ол айнымалы ток радио сигналын түзетуге арналған кристалл минералынан тұрады. Ең көп таралған түрі – «мысық мұрты» детекторы, ол әдетте галенадан (қорыш сульфидінен) жасалған кристалл минералынан және оның бетіне тиетін жұқа сымнан тұрады. Кристалл мен металл арасындағы электрлік контактілер арқылы электр тогының «асимметриялық өткізгіштігі» 1874 жылы Карл Фердинанд Браун ашқан. Кристалдар алғаш рет 1894 жылы Джагадиш Чандра Боз микротолқынды эксперименттерінде радио толқындарын анықтау үшін қолданды. Боз 1901 жылы кристалл детекторды патенттеді. Кристалл детекторды радио компонент ретінде негізінен 1902 жылы кристалл түзетуін ашқан Г.В. Пикард жетілдірді, ол түзетуге қабілетті қосылыстарды жасау үшін жүздеген кристалл заттарды тапты. Олардың жұмыс істеу принциптері қолданылған кезде түсініксіз болған, бірақ 1930 және 1940 жылдары осы алғашқы нүктелік контактілі жартылай өткізгіштік қосылыстарды зерттеу нәтижесінде заманауи жартылай өткізгіштік электроника дамыды. Кристалл детекторларды қолданатын күшейтілмеген радио қабылдағыштары кристалл радио деп аталады. Кристалл радио – жалпы жұртшылық қолданған алғашқы радио қабылдағыш түрі. 1920 жылы вакуумдық түтік қабылдағыштарының дамуымен ол қолданудан шықты.

Түрлері

Кристалл детекторлары жартылай өткізгіш кристалл минералдың беті мен металл немесе тағы бір кристалл арасындағы электрлік контактіден құралды. Тағы бір түрінде екі түрлі минералдан жасалған екі кристалл қолданылды, олардың беттері біріне-бірі тиіседі, ең көп таралғаны – "Перикон" детекторлары. Детектор кристалл бетіндегі нақты белгілі бір жерлерде контакті жасалғанда ғана жұмыс істейтін болғандықтан, контактілік нүкте көбінесе реттеліп тұратын болды. ХХ ғасырдың басында қолданылған кристалл детекторларының негізгі түрлері төменде келтірілген: