Кіріспе

Би тобы Тиллер қыздары 1890-шы жылдардың ең танымал би топтарының бірі болды, алғаш рет 1889 жылы Англияның Манчестер қаласында Джон Тиллер құрды. Театрда Тиллер бишілер хорының жалпы әсері көбінесе тәртіпсіздік салдарынан нашарлайтынын байқаған. Тиллер бишілердің қолдарын ұстасқанда бірдей билей алатынын анықтады; ол дәл биді ойлап тапқандыққа ие. Ең көп танылғаны – жоғары тепкілеулері болған Тиллер қыздары жоғары деңгейде оқытылған және өте ұқыпты болды. Джон Тиллердің алғашқы бишілері «Les Jolies Petites» деген атпен өнер көрсетті. Ол бастапқыда 1890 жылы Ливерпульдегі Уэльс принці театрында «Робинсон Крузо» пантомимі үшін, «Сенбі күні келген Жұма» деген қосымша атаумен топ құрды. Осыдан Тиллер би мектебі мен Тиллер қыздары тобы құрылды. Топтардың саны ондағанға жетті, ал олардың даңқы бүкіл әлемге тарады. Топтардың барлығы біршама ерекшеленсе де, әр топтың ішіндегі қыздардың бойы мен салмағы өте дәл сәйкес келетін. Топтардағы жекелікке қарағанда, мықты топтық этикаға басымдық берілді. Тиллерлер Париждегі Фоли-Бержереде, Лондон Палладиумында, Манчестер мен Лондондағы Палас театрларында («Палас қыздары» немесе «Күн сәулесі қыздары» ретінде), Блэкпулдың қысқы бақтарында, Нью-Йорктегі Бродвейде, онда Тиллердің би мектебі болды, сондай-ақ Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы жүздеген басқа театрларда өнер көрсетті. Тиллердің бір тобы – Пони Балеті, 1899 жылдан 1914 жылға дейін АҚШ-та музыкалық комедия мен водевильде сәттілікке жетті. 1911 жылы газетке берген сұхбатында Пони Балетінің жетекшісі Беатрис Лидделл 1890-шы жылдардың соңындағы Тиллер мектебінің Манчестердегі Лаймхаустағы пансиондық мектебі болғанын айтты, онда бес пен он жас аралығындағы қыздарға академиялық пәндермен қатар би үйретіліп, олардың биге қабілеттілігі бағаланды. Ұсынылған студенттер Лондондағы Ковент-Гардендегі Тиллер мектебіне оқуға түсті.

Тиллер реті мен реті

Тиллер қыздары «Тэп пен тепкіш» биін орындады, ол бастапқыда «Fancy Dancing» деп аталған, бірақ бүгінде «Precision Dancing» деп танылады. Билер тік сызықтардан немесе геометриялық пішіндерден құралуы мүмкін. Зигфрид Кракауэр 1923 жылы былай деді: «Бұл 76 күшті әйел геометриялық нысандарда билейді: олардың өрнектерінің реттелгендігін көпшілік шапалақтап қарсы алады, ал олар өздері трибуналарда қатар-қатар орналасқан». Кейбір қойылымдарда Тиллерлердің қатарында 32 қыз болуы мүмкін, олар біртекті бойы мен салмағы бойынша іріктелген. 1923 жылы «Нифтис 1923» атты пьесада он екі Тиллер қызы болды.

Джон Тиллер есімімен

Джон Тиллер 1925 жылы қайтыс болғаннан кейін, Ұлыбританиядағы Тиллер мектептерін алдымен оның әйелі Дженни Тиллер, содан кейін кейбір жетекші оқушылар сақтап қалды. Нью-Йорктегі АҚШ Тиллер мектебі Мэри Рид басшылығымен 1935 жылға дейін жұмыс істеді. 1940 жылдары Джон Тиллер би мектептерін үш директоры – Джон Смит, Дорис Аллоуэй және Барбара Эйткен (сонымен қатар хореограф және бұрынғы Тиллер қызы) басқарды. 1940 жылдары Тиллер қыздары жазғы маусымдарда, пантомималарда, эстрадалық турларда, Лондонның Вест-Энд шоуларында және кабареде өте танымал болды.

1950 жылдардың гүлдену кезеңі

1950 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін саяхат жеңілдеген кезде, Тиллер труппалары қайтадан шетелде жұмыс істей бастады. «Тиллер Герлз» тобының танымалдылығы одан әрі артты. Олар бірнеше рет Корольдік әртүрлілік шоуына шақырылды, әсіресе 1953 жылы Лондон Колизейінде 40 қыз қатысты. Соңғы мәліметтерге сәйкес, бұрын да, кейін де қыздардың тебу биін орындауында осыдан ұзақ тізім болған емес («Рокетс» тобында 36 қыз бар). 1955 жылдың 24 қыркүйегінде Тиллер труппасы екі күн бұрын іске қосылған ITV жаңа арнасындағы алғашқы сенбілік кешкі шоуда өнер көрсетті. 1950 жылдардың соңында және 1960 жылдары «Тиллер Герлз» британдық коммерциялық теледидардағы ең танымал би труппасы ретінде бекінді, әсіресе «Лондон Палладиумындағы жексенбі кеші» шоуымен байланысты болды. 1970 жылдары труппаларды басқаруды импресарио Роберт Луфф өз міндетіне алды, сонымен қатар сол кезде әртүрлі стильдегі би топтары пайда бола бастады. Тиллерлердің танымалдылығы алғаш рет төмендеді, бірақ «Алпысыншы жылдар Тиллер Герлз» тобы құрылды.

60-шы жылдардағы Тиллер қыздары

1988 жылдың соңына қарай бұрынғы «Тиллер Герл» Санди Джонс Лондонның Альберт Холл театрында қойылатын «Дүниеге қуаныш» атты өндірісте жұмыс істеп жүрген досы Джордж Мейден күтпеген қоңырау алды. Ол «Тиллер Герлс» тобының «The Twelve Days of Christmas» әнінде «тоғыз биші қыз» рөлінде қатысуын қалады. Санди 50-ші және 60-шы жылдардағы бұрынғы «Тиллер Герлс» қыздарына сегіз рет телефон соғып, барлығы сегізі де бірден келісімін берді, ал тоғызыншысын өзі қосты. Әйелдер бұл мүмкіндіктен қатты ләззат алды, себебі көп жылдар өткен соң олардың қайтадан «Тиллер Герлс» боларына ешқайсысы да күтпеген еді. Содан кейін, 1988 жылдың соңында Паркинсон ауруымен ауыратын актер Терри Томас туралы жаңалық тарады. «Carry On» комедиясында ойнаған Джек Дуглас Терриге және Паркинсон ауруымен күресіп жатқан «Parkinson's UK» зерттеу және қолдау қайырымдылық қорына көмектесу үшін Дрюри Лейн театрында қайырымдылық шарасын ұйымдастырды. Джун Винсенттің (құрметті аты Лэббет) күйеуі Брюс Винсент Джек Дугласқа телефон соғып, шоуда «Тиллер Герлс» тобының өнер көрсетуін қалайтынын сұрады. Осыдан бастап, толық құрамы он алты қызға жететін топты (барлығы бұрынғы «Тиллер Герлс» болған), костюмдер, музыка және репетициялармен бірге жинауға қарбалас төрт ай басталды. Бұрынғы жетекші қыз Венди Кларк хореографияға жауапкершілікті өз мойнына алды. Сол күні сахнада он алты қыз өнер көрсеткенде, көрермендердің ықыласы зор болды және «60-шы жылдардағы Тиллер Герлс» жаңа өмірге келді. Бұл топ, жасы 40-тан 50-ге дейін, Брюс Винсенттің басшылығымен жиырма жылдан астам уақыт бойы 180-нен астам қойылымда өнер көрсетті. Жаңадан құрылған топ көбінесе қайырымдылық мақсатында Севенокс мектебінен бастап Букингем сарайына, Вестклифф-он-Сиден Лондон Палладиумына дейін түрлі шоуларда өнер көрсетті. Палладиумдағы қойылымдар әйелдер үшін ең сүйіктісі болды, себебі олар Палладиумды өздерінің «рухани» үйі деп есептеді. Күні бүгінге дейін 1960-шы жылдардағы «Тиллер Герлс» тобының кейбір мүшелері Лондон Палладиумында толық костюммен сахна астындағы турларды жүргізеді, бұл турларды Палладиум кассасы ұйымдастырады. Олар Ұлыбританияның көптеген беделді қайырымдылық шараларында өнер көрсетті, соның ішінде Королеваның құрметіне өткізілген «40 даңқты жыл» іс-шарасы және 1990-шы жылдары Пол О'Грейдидің (Лили Савидж) шоулары мен бейнежазбаларында жартылай қатысты. 1960-шы жылдардағы «Тиллер Герлс» тобы 2011 жылдың сәуір айында Вера Линннің балалар қайырымдылық қорына арналған кабареде өткен соңғы қойылымын беріп, ресми түрде зейнеткерлікке шықты. Әйелдердің жасы 60-шы жылдардың соңы мен 70-ші жылдардың басында болды, бұл кез келген биші үшін сирек кездесетін жетістік еді. «Тиллер Герл» есімін тағудың қуанышы мен мақтанышы үшінші ғасырға дейін жеткізілді, ал эстафета қайта іске қосылған «Тиллер Герлс» тобына берілді.

Қайта іске қосу

World Dance Management компаниясы 2012 жылдың 16 мамырында Tiller Girls тобын қайта жандандырды, осыған байланысты Джон Тиллердің шөбересі Бернард Тиллерден бүкіл әлемдік құқықтар мен эксклюзивті сауда белгісі лицензиялық келісімі алынды. Tiller Girls тобы 2021 жылдың желтоқсан айында Лондон Палладиум сарайында Рождестволық пантомима қойылымында өнер көрсетті.

Радио Сити Рокетс тобының байланысы

Radio City Music Hall Rockettes американдық би тобы, Тиллер қыздарының жоғары дәлдікте билеу дәстүрін жалғастырып, оны сақтап келеді. "Рокетс" тобының негізін қалаушы Рассел Маркерт естелік ретінде былай деді: "Мен Тиллер қыздарын 1922 жылы Зигфелд Фоллиесінде көрдім. Егер мен ұзын аяқты, биік бойлы, өте күрделі штангалар мен көзге дейін соққы бере алатын американдық қыздардың тобын тапсам, олардың өнері сізді таң қалдырар еді!" Rockettes алғаш рет 1925 жылы "Missouri Rockets" деген атпен дүниеге келді және олардың құрылтайшысы Рассел Маркерттің көп жылдық арманының орындалуы ретінде Сент-Луисте шоу-бизнестегі алғашқы қадамын жасады. Кейбір Тиллер қыздары және Мэри Ридпен бірге жаттыққан американдық қыздар да Rockettes құрамында би биледі. Манчестердегі Тиллер би мектебінде оқыған және 1922 жылы Зигфелд Фоллиесінде өнер көрсеткен Лили Смарт Америкаға қоныс аударып, Тиллер қыздарынан кеткеннен кейін Rockettes-ке қосылды және көп жылдар бойы олармен бірге өнер көрсетті. Ол сондай-ақ жаңа бишілерді оқытумен айналысты. Лили 2010 жылы 106 жасында қайтыс болғанға дейін Бернард Тиллермен үнемі байланыста болды. Лили Рассел Маркерттің дәлдік билеуге (Precision Dance) өзінің ерекше стилін қалай қосып жатқанын айтты, және осы стиль Ұлыбританиядағы Тиллер қыздарына да жетті. 1930-1940 жылдары АҚШ-қа сапарлаған қыздар әскерлер алдында би биледі, американдық би стилі және олар көрген киімдер мен бас киімдері оларға ұнады. Америка фильмдерінде де шоу-қыздар жиі көрсетілді, бұл британдық көрермендерге үлкен әсер етті. 1940-шы жылдардың соңынан 1970-ші жылдарға дейін Тиллер қыздары 1890-шы жылдардың соңында Фоли Бержереде танымал болған американдық шоу-қыздардың көптеген стильдерін қабылдады.