Кіріспе

Американдық актриса, водевиль орындаушысы және мемуаршы (1912–2010)

Джун Хавок (туған Елен Эванджелин Ховик; 8 қараша 1912 – 28 наурыз 2010) – американдық актриса, биші, сахналық режиссер және мемуаршы. Кейіннен Джун Бродвейде және Голливудта өнер көрсетті, сондай-ақ Бродвейде де, одан тыс жерлерде де сахналық режиссерлікпен айналысты. Ол 1990 жылы «General Hospital» телесериалында соңғы рет ойнады, ал 1997 жылы «Американдық шеберлер» телешоуының «Vaudeville» бөлімінде және 1999 жылы «The Rodgers & Hart: Thou Swell, Thou Witty» бөлімінде сұхбат беріп, өзінің бейнесінде теледидарда пайда болды. Оның үлкен әпкесі Луиза бурлеск өнеріне бейімделіп, танымал стриптиз бишісі Жипси Роуз Ли атанды.

Ерте өмір

Эллен Эванжелин Ховик Канаданың Британ Колумбиясы, Ванкувер қаласында дүниеге келген. Оның әпкесі, әртіс Жипси Роуз Ли (Роуз Луиза Ховик ретінде туған) отбасы мүшелері арасында "Луиза" деп аталған. Олардың анасы – неміс тегінен шыққан Роуз Томпсон Ховик, әкесі – норвегиялық иммигранттардың ұлы Джон ("Джек") Олаф Ховик, ол Сиэтл Таймс газетінде жарнама агенті және тілші болып жұмыс істеген.

Водевиль

Ата-аналары ажырасқаннан кейін екі қарындас отбасының күнкөрісін вадевильде өнер көрсету арқылы тапты, онда Джунның таланты көбінесе Луизаның талантын басып өтетін. Baby June 1902 жылы АҚШ-тың батыс жағалауында театрлар салу үшін Вашингтон штатының Сиэтл қаласына келген Александр Пантаджес алдында өнер көрсетеді. Көп ұзамай ол вадевильге қатысып, сондай-ақ Голливуд фильмдерінде де ойнады. Ол үш жасқа дейін сөйлей алмады, бірақ фильмдердің бәрі нұсқаусыз болды. Анасы оған үй жануары өлгенін айтқанда, ол камераға жылайтын. 1928 жылдың желтоқсан айында Хавок, басқұмар анасынан қашу үшін вадевильдегі Боби Ридпен қашып кетті. 1928 жылдың 29 желтоқсанында Канзас штатының Топека қаласындағы Jayhawk театрында өнер көрсеткеннен кейін бірнеше апта өткен соң, Джунның анасы Роуз Ридті Топека полициясына шағымдады, ол тұтқындалды. Роуз полиция бөлімінде Бобимен кездескенде, оны ату ниетімен жасырын қаруын шығарды, бірақ қару қауіпсіздік құлпы қойылғандықтан оқ атпады. Содан кейін ол күйеу баласына шабуыл жасады, полиция оны бақытсыз Ридтен бөліп алды. Джун осыдан кейін отбасын да, өнерді де тастап кетті. Неке ұзаққа созылмаса да, екеуі достықтарын сақтады.

Кино және сахна

Ол өзінің туған есімінің нұсқасы Хавок деген тегін қабылдады. 1936 жылы Хавок өзінің алғашқы Бродвейдегі рөлін Зигмунд Ромбергтің «Құйылған әуен» опереттасында алды. 1940 жылы ол Роджерс пен Харт мюзикліндегі Пал Джойдегі Глэдис Бэмпс рөліне тоқтап, Гин Келлидің басты рөлінде және Ван Джонсонның хорда, болашақ кинорежиссер Стэнли Доненмен бірге өнер көрсетті. Олардың табысына байланысты Хавок, Джонсон және Келли Голливудтың шақыруымен танысты. Хавок өзінің алғашқы фильмін 1942 жылы түсірді, ол фильмдегі рөлдерді Бродвей сахнасына қайта оралумен ауыстыра бастады. 1942 жылдан 1944 жылға дейін Хавок 11 фильмде, соның ішінде Розалинд Расселлмен «Менің әпкем Эйлин» және Клодетт Колберт пен Фред МакМюрреймен «Махаббатты көруге уақыт жоқ» фильмдерінде ойнады. Содан кейін ол 1943-1944 жылдар маусымында Бродвейге оралып, Бобби Кларкпен бірге Коул Портердің «Мексиканың Хайрайды» мюзиклінде ойнады, ол үшін ол мюзиклдегі қосалқы рөлдегі ең жақсы актрисаның Дональдсон сыйлығын алды. 1944 жылы Этель Мерман Рубен Мамулианның режиссерлігі мен продюсерлігімен Вернон Дьюк пен Говард Дицтің музыкасы бар «Сади Томпсон» музыкалық пьесасында басты кейіпкер ретінде ойнауға шақырылды. Музыкалық пьеса В. Сомерсет Момның «Жаңбыр» атты әңгімесіне негізделген. Бұл қойылым Мерманның табысты музыкалық комедиялар сериясынан ауытқыды. Оның үстіне, репетиция кезінде Мерманның ән мәтінін жаттауы қиын болды, ал ол Дицті күрделі және шетелдік сөздерді қолданғаны үшін кінәлады. Ол күйеуі, газеттің жарнамалық директоры Боб Левиттке кейбір әндерін азайтуға бұйырды. Диц Мерманның өзгертілген әнін әндетуіне қарсылық білдірді және оған өзінің түпнұсқа әнін әндету немесе шоудан кету туралы ультиматум берді. Осыған жауап ретінде Мерман фильмнен бас тартты. Хавок өзінің басты рөлін тастап, «Мексикалық Хайрайдтан» Мерман үшін жазылған рөлді қабылдады. Шынында да, тіпті Бродвейдің ашылуынан кейін де музыкалық нөмірлер қысқартылып, басқа нөмірлер қосылды. «Сади Томпсон» 1944 жылы 16 қарашада Бродвейде ашылды. Хавокқа жалпыға бірдей оң пікірлер берілді. Ол шоудың «ең қызықты активі» деп аталып, өзінің «өнерінің толық шеберлігі» үшін мақталды. Музыкалық және кітаптық бағалар аралас болды, ал музыка «түсініксіз» деп аталды. Алайда, бір рецензент шоуды Оклахомамен салыстырды, оны Мамулиан да режиссерлік еткен. 1950 жылдардың соңында Хавок классикалық пьесаларда ойнағысы келетінін шешті. 1956 жылы ол Феникс театры компаниясымен жұмыс істеді, алғаш рет Джон Керрдің қарсысында Джокаста патшайымның рөлін ойнады. New York Times сыншысы Брукс Аткинсон оның рөлін «ауырлық пен күшті» алып келді деп ойлады. Келесі Хавок Американың Шекспир фестивалі театрында және академиясында «Жазғы түстің арманындағы» Титанияның рөлін сомдады. Аткинсон оның Титаниясын «көрнекті түрде ләззат» деп атады және оның Барбара Барри мен Инга Свенсонның орындауымен бірге «жақсы Шекспирдің көңіл көтеруі» деп тапты. Содан кейін ол «Бейкс Стратегам» қойылымы үшін «Феникс» театрына оралды. Аткинсон Хавоктың миссис Салленді «жұқпалы әзіл-сықағы бар сүйкімді ханым» ретінде ойнағанын байқады. Хавок пен оның әпкесі 1954 жылы қайтыс болғанға дейін анасынан ақша мен сыйлық алуды жалғастырды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, әйел бауырластар сотқа жүгіну қаупіне ұшырамай, анасы туралы еркін жаза алды. Лидің 1957 жылы жарық көрген «Цыган» атты мемуары Джуль Стайн, Стивен Сондхайм және Артур Лоранстың «Цыган: Музыкалық аңыз» атты Бродвей мюзиклінің тууына себеп болды. Хавокке өзі мен анасының шығармада бейнеленгені ұнамады, бұл апалы-сіңлілілердің арасында келіспеушіліктердің көзі болды, бірақ өндіріске кедергі келтіруге ештеңе істеген жоқ. Хавок пен Ли көп жылдар бойы алыстасып жүрді, бірақ Ли 1970 жылы қайтыс болғанға дейін біраз уақыт бұрын татуласты. 1960 жылы президент Дуайт Д. Эйзенхауэр АҚШ Мемлекеттік департаменті мен оның агенті Американың Халықаралық мәдени алмасу қызметіне сәйкес Президенттің арнайы халықаралық бағдарламасын құруға рұқсат берді. Бағдарлама, Америка Ұлттық Театры мен Академиясымен бірге, шетелде пьесалар бағдарламасын орындау үшін Театр Гильдиясы Америка Репертоарлық Театрын құрды. Хавок, сондай-ақ Хелен Хейс, Лейф Эриксон және басқалар репертуарлық компанияға қатысу үшін алты айлық міндеттеме алды. Репертуарда орындауға үш пьеса таңдалды: «Біздің теріміз», онда Хавок Сабинаның рөлін, ал Хейз Антробус ханымның рөлін сомдады; «Кереметші», онда Хавок Келлер ханымның рөлін сомдады; және «Шыны үйі», онда Хейз ананың рөлін ойнады. Пьеса авторлары, Торнтон Уайлдер, Уильям Гибсон және Теннесси Уильямс, барлығы жеке өзі пьесаларын қоюын қадағалады. Наурыздың соңында бастап, компания Еуропа мен Таяу Шығыста гастрольдік сапарға шықты, пьесаларды Испания, Бельгия, Нидерланды, Грекия, Египет, Израиль, Түркия, Германия, Дания, Норвегия, Швеция, Финляндия, Италия, Швейцария және Францияның ірі қалаларында орындады. Мемуарында Хавок өзінің бала кезінен бастап 1933 жылға дейінгі өмірін баяндады, ол алғаш рет марафондық би сайысына қатысқан жыл. Бөлімдер хронологиялық прогрессия мен қатал марафондық би сайысының сипаттамасы арасында ауыстырылды, ол өзі және басқалары бастан өткерген бейшаралық пен төмендеуді көрсетеді. Кітап жарық көрген кезде Хавок Бродвейде Джули Харрис пен Фарли Грейнджермен бірге «Жылы түбекше» пьесасында ойнап жатқан еді. Харрис мемуарды оқыды және би сайысының бөлімдеріне қатты әсер етіп, Хавокты осы тәжірибеге негізделген пьеса жазуға шақырды. Басында ол тартынды, өйткені ешқашан пьеса жазған емес. Алайда, Харрис жалғастырды және ол оның кейіпкерінің рөлін ойнаса, Хавокты пьеса жазуға көндірді. Алайда, Хавок опцияны жойды, өйткені Меррик пьесаны мюзиклге айналдырғысы келгенін түсіндірді. Чемпион Хавок опцияны жойғанын, өйткені Меррик оған пьесаны қайта жазу үшін басқа автормен жұмыс істеуін қалаған, бірақ ол бас тартқанын айтты. Содан кейін Хавок «Марафон 33» пьесасын Ривьера террасасының залында, нағыз би залында көрсетуді жоспарлады. Алайда, зал сатылып кеткеннен кейін, ол пьесасын Бродвейде көрсетуге келісті. Пьесада 34 актер ойнады, олардың көптегені өте табысты мансапқа ие болды, оның ішінде Дорис Робертс, Джо Дон Бейкер, Конрад Янис, Габриэль Делл және Ральф Уэйт. Пьеса төрт «Тони» номинациясын алды, оның ішінде Хавоктың «ең жақсы пьеса режиссурасы» және Харрис «ең жақсы актриса» номинацияларын алды. Хавок тағы үш пьеса жазды: «Мен, шыбық дедім», «Гистерияның Ұлы штаты» және «Ұлы Элинор Глин Эмансипация оқ ұнтағы махаббат регатасы»; сондай-ақ мюзикл үшін кітап және мәтін, «О, даңқты тінтіңдеу» және бір актрисаға арналған қойылым, сондай-ақ екінші мемуар, «Көбірек Хавок» атты. «Көбірек Хавокты» қарап шығу барысында New York Times сыншысы Хавокты «маңызды жазушы» деп атады және кітапты «өзінің депрессия жылдарындағы және Пал Джой мен Голливуд жұлдыздығына жеткенге дейінгі өмірінің жанды, өткір және қиналысқа толы естелігі» деп сипаттады. 1966 жылы Хавок сэр Тирон Гатридің режиссерлігімен Бродвейдегі «Дастарханға шақыру» қойылымында Миллисент Джордан рөлінде ойнады, сондай-ақ Уолтер Пиджон, Арлен Фрэнсис, Даррен МакГавин және Памела Тиффин қатысты. New York Times сыншысы Уолтер Керр Хавоктың дастархан иесі рөліндегі өнерін жоғары бағалады, оның осы елдің Вивьен Лиіне айналып келе жатқанын атап өтті. Керр байқады: «Ол күні бойы телефонда қонақтар тізімін жинаумен айналысудың жұмысы көңілді көгершінге арналғандай екенін көрсетеді. Яғни, ол тіпті аузында қаламмен де, «жоқ» деуге болмайтын адамдарды жағымпаздықпен шақырып, өте әдемі ақ француз телефонын викториялық әйелдің тігісін тіккендей әдемілікпен ұстайды».

Линдон Б. Джонсон президенттігі кезінде, Ұлттық өнер кеңесі және А.Қ.Ш. ...

Теледидар және радио

Хавок 1940-шы жылдар мен 1950-ші жылдардың басында радиода үзіліс-үзіліспен өнер көрсетті. Оның қойылымдары толық көлемді пьесалардан, мысалы, "Golden Boy" престижді "Театр гильдиясы эфирінде" және "Skylark" NBC-де "Ең жақсы пьесалар" сериясында, одан әрі танымал "Саспенс" детективтік бағдарламасына дейін болды. Армана Фаргей деген псевдониммен ол "Сэм Спейдтің оқиғалары" және "Саспенс" сериалдарының эпизодтарында да пайда болды. 1950 жылдары Хавок телеантологиялық сериалдарда жиі өнер көрсетті, олар "General Electric Theater" сияқты түсірілген, сондай-ақ "Celanese Theatre" (Peabody жүлдесінің иегері), "Robert Montgomery Presents" (Emmy жүлдесінің иегері) және "Omnibus" сияқты тікелей эфирдегі сериалдарда ойнады. Ол 1954–1955 жылдарғы телесезон ішінде "Вилли" атты апталық жарты сағаттық серияда басты рөлде ойнады. Бір жағынан, бұл шоу өзінің заманынан озып кеткен, себебі Хавоктың Уилла "Вилли" Доджер есімді кейіпкері кішкентай Жаңа Англия қаласында жеке заңгерлік практикасы бар үйленбеген адвокат болды. 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін Хавок "Тоқалмайтындар", "Ол кісі өлтірді", "Макмиллан мен әйелі", "Қағаз іздері" және "Сыртқы шектер" сияқты сәтті телесериалдарда, сондай-ақ танымал "Жалпы аурухана" операсында эпизодтық рөлдерде пайда болды.

Жеке өмір

Хавок үш рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1928 жылдың желтоқсанында 16 жасында Боби Ридке, ол оның водевильдік қойылымындағы жігітке тұрмысқа шыққан. Екінші некесі 1936 жылы Дональд С. Гиббске; олар 1942 жылдың желтоқсанында ажырасты. Оның үшінші некесі радио және теледидар режиссері және продюсері Уильям Спиермен 1948 жылдың 25 қаңтарынан бастап 1973 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Хавоктың қарындасы Жипси Роуз Ли 1970 жылы 59 жасында өкпе қатерлі ісіктен қайтыс болды және Калифорния штатының Инглвуд қаласындағы Инглвуд парк зиратында жерленді. Джунның жалғыз баласы – қызы, 2 сәуірде туған Эйприл Роуз Хайд. Алайда, екінші естеліктерінде «More Havoc» Хавок қызының әкесі марафондық билерді насихаттаушы Джейми Смайт екенін мойындады. Бұл ұсыныс сенімді көрінеді, себебі ол 1933 жылы алғашқы марафондық би сайысына қатыспас бұрын бірінші күйеуінен ажырасып кеткен. Эйприл 1950 жылдары Эйприл Кент ретінде танымал актриса болды, ол «The Incredible Shrinking Man» және «Тэмми және бакалавр» фильмдерінде ойнады. Эйприл 1998 жылдың 28 желтоқсанында 66 жасында Париждің Монтрейль қалашығындағы Сен-Дениде қайтыс болды. ХУАК киноиндустриясына коммунистердің енуін тергеді, бұл «Crossfire» және «Gentleman's Agreement» фильмдерімен байланысты болды, онда антисемитизм басты мәселе болды. Хавок еврей болып табылатын хатшы рөлін ойнады, бірақ соңғы фильмде антисемиттік көзқарастарды да білдіреді. 26 қазанда Хавок 22 басқа FAC мүшесімен бірге, оның ішінде Хамфри Богарт, Лорен Баколл және Дэнни Кеймен бірге Вашингтонға наразылық білдіру және тыңдаудың екінші аптасына қатысу үшін арнайы ұшаққа отырды. FAC сонымен қатар 1947 жылдың 26 қазанында және 2 қарашасында «Голливуд қарсы тұрады» атты екі желілік радио хабарларын демеушілік етті, онда Хавок және 44 басқа мүше ХУАК тыңдауларына және комитеттің өзіне қарсылық білдірді. FAC мүшелері, соның ішінде Хавок, Капитолийге дейін жүріп барып, 27 қазандағы тыңдауға қатысты. Мүшелер бос орындықтардан өтіп, тыңдау залының артқы жағына ХУАК төрағасы Дж. Парнелл Томас олар үшін резервтеген орындықтарға апарылды. Лоусон коммунистік партияның мүшесі болған-болмағанына жауап беруден бас тартты және оны сотқа тартты; дәлелдер, оның ішінде Лоусонның коммунистік партия мүшелік куәлігі ұсынылды. FAC мүшелері тыңдаудың бір күніне ғана қатысуды жоспарлағанмен, Лос-Анджелеске оралғанға дейін екінші күні де қалды. 30 қазанда Томас киноиндустриясының көмегімен бірнеше шақырылған куәларды шақырмай-ақ сот отырысын аяқтады. Алайда ол сот отырысын қайтадан шақыруы мүмкін екенін ескертті. Сонымен қатар, комитет 10 сценарист пен режиссерді сотқа тартты және олардың коммунистік партия мүшелік куәліктерін дәлел ретінде ұсынды. FAC мүшелерінің Конгреске жасаған сапары жарнамалық сәтсіздікке ұшырады. Жалпы жұртшылық FAC мүшелерін сөз бостандығын емес, коммунистік партияның дәлелденген мүшелерін қолдағандай қабылдады. Нәтижесінде кино кассасының түсімдері 20%-ға төмендеді, тіпті Богарт сияқты танымал жұлдыздар да көпшілік алдында кешірім сұрауға мәжбүр болды. 1967 жылы Хавок «Youthbridge» бағдарламасын құрды, ол негізінен афроамерикалық жасөспірімдерге Бриджпорт, Коннектикут YWCA-да театрлық оқытуды қамтамасыз етті. Ол «Youthbridge» бағдарламасының атқарушы және көркемдік директоры болды және қаржы жинау іс-шараларына қатысты. 1970-ші жылдардың ортасында Хавок Коннектикут штатының Уилтон қаласында Cannondale тарихи ауданында Cannon Crossing деп аталатын сегіз акр жерді тастап кеткен пойыз депосы мен Азамат соғысына дейінгі бірнеше ғимараттарды 230 000 долларға сатып алды. Ол басқа жерлерден бірнеше кіші ғимараттарды қалпына келтіріп, қайта тұрғызып, қайта мақсат етіп, осы ауқымды қалпына келтіру жобасын сәтті аяқтады, ол бүгінгі күнге дейін танымал орын болып табылады. Мұнда қолөнер шеберлерінің дүкендері, галереялар, бутиктер, кафе мен мейрамханалар бар. 1989 жылы Хавок осы анклавты сатты. Коннектикут штатының Фэрфилд округінде (Вестон, Уилтон және соңғысы Солтүстік Стэмфорд) ұзақ жылдар бойы тұрған Хавок жануарларды күтіп-ұстауға және олардың әл-ауқатын жақсартуға өте берілген. Оның үйлері ондаған жылдар бойы жетім қалған қаздарға, есектерге, мысықтар мен иттерге қамқорлық пен сүйіспеншілікпен қамқорлық көрсетті. Хавок 1952 жылғы президенттік сайлауда демократ Адлай Стивенсонды қолдады.

Өлім

Хавок 2010 жылғы 28 наурызда Коннектикут штатының Стэмфорд қаласындағы үйінде табиғи себептерден қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде 97 жаста болған деп есептеледі.

Құрметтер

Хавок 1943–1944 жылдардағы Бродвей маусымында музыкалық комедиядағы ("Мексикалық Хайрайд") ең жақсы қосалқы актриса үшін Дональдсон сыйлығын алды. 1960 жылы Хавок Голливуд Даңқы аллеясында екі жұлдызбен құрметтелді – біреуі киноиндустриясына қосқан үлесі үшін 6618 Голливуд бульварында, екіншісі теледидар саласына қосқан еңбегі үшін 6413 Голливуд бульварында. Хавок 1964 жылы өзі жазған "Марафон-33" пьесасы үшін "Тони" сыйлығына "Ең үздік пьеса режиссурасы" номинациясы бойынша ұсынылды. 1971 жылы Хавок Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы Бриджпорт университетінен гуманитарлық сыйлық алды. "Habeas Corpus" спектакліндегі рөлі үшін Хавок 1975–1976 жылдардағы Бродвей маусымындағы пьесадағы ең жақсы қосалқы актриса үшін "Драма Деск" сыйлығына ұсынылды.

Мұра

Нью-Йорктегі Абингдон театрында орналасқан Джун Хавок театры 2003 жылы оның құрметіне аталды. Хавок – пьесаны қою режиссері ретінде «Тони» сыйлығына ұсынылған алғашқы американдық әйел. Артур Лоуренс өзінің «Original Story» атты автобиографиясында Джун Хавоктың «Цыған» мюзиклінің мазмұнына қатысты кез келген талапқа қол қоюдан бас тартқанын айтады. Хавок сценарийде оның 13 жасында водевильді тастап, бишілердің бірімен қашып кеткені жазылуын талап етті. Лоуренс Хавоктың талабына қарсы болғанын түсіндіреді, себебі көрермендер оның анасы Розаның кейіпкеріне деген ықыласын жоғалтуы мүмкін. Ол мюзиклдің қаладан тыс жерде көрсетілімге дайындалған кезде сценарийді өзгерткенін, Хавоктың кейіпкерінің атын «Даинти Джуннан» «Даинти Клэрге» ауыстырғанын айтады. Оның айтуынша, соның нәтижесінде Хавок босатуға қол қойды және оның кейіпкерінің аты қайта «Даинти Джун» болып өзгертілді. Елейн Стрич өзінің «Элейн Стрич бостандықта» атты бір актрисалық көрсетілімінде, Батыс жағалаудағы «Баракудалар уақыты» пьесасы жабылуынан кейін Нью-Йоркке оралғанын және «О, даңқты Тинтинабуляция» пьесасында басты рөлге ие болғанын еске алады. Стричтің сөзіне қарағанда, пьесаны Джун Хавок жазып, режиссерлік еткен, ал оны Линкольн орталығы театрында қою жоспарланған. Стричтің айтуынша, костюмді репетиция кезінде Хавок Стричке «іс жүзеге аспай жатқанын» айтқан. Стрич үйіне қайтып, Хавок оның рөлін өзі сомдағанын мәлімдеді. Ол бұл оқиғаның нәтижесінде Ли Израильдің мақаласы жарық көргенін, онда Стрич режиссерлерді сынаған, бұл мақала «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланып, оның «Компания» мюзиклінде түсуіне себеп болғанын атап өтті. Хавоктың құжаттары Бостон университетінің Говард Готлиб мұрағаттық зерттеу орталығында сақталады, ал 28 беттік тізім онлайн режимінде қолжетімді.

Таңдалған сахналық жұмыстар

(Барлық қойылымдар Бродвейде, әйтпесе басқаша белгіленген жағдайда.)