Кіріспе

Төтенше жағдайлар мен табиғи апаттар кезінде, сымдық желілер, ұялы телефондар және басқа да дәстүрлі байланыс құралдары істен шыққанда, әуесқой радио көбінесе төтенше байланыс құралы ретінде қолданылады. Коммерциялық жүйелерден өзгеше, әуесқой радио әдетте істен шығуы мүмкін құрлықтағы нысандарға тәуелді емес. Ол қоғамның барлық бөлігінде таралып, ұялы телефон станциялары сияқты жүктемеге ұшырауы мүмкін "тартылыс нүктелерінен" ада болады. Әуесқой радио операторлары антенналар мен қуат көздерін импровизациялауда тәжірибелі, ал қазіргі көптеген құралдарды автомобиль аккумуляторымен қуаттауға болады. Көптеген елдерде осы төтенше импровизациялық дағдыларды жаттығу үшін жыл сайын «Еңбек күндері» өткізіледі. Әуесқой радио операторлары жүздеген жиілікті пайдалана алады және өзара іс-қимылды жақсарту үшін әртүрлі мекемелерді байланыстыратын желілерді жылдам құра алады. Соңғы мысалдарға 2001 жылы Манхэттендегі Әлемдік сауда орталығына жасалған 11 қыркүйек шабуылы, 2003 жылғы Солтүстік Америкадағы тоқ кесілуі және 2005 жылғы қыркүйектегі «Катрина» даулы кіреді, онда әуесқой радио басқа жүйелер істен шыққанда апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету шараларын үйлестіру үшін қолданылды. 2017 жылы Қызыл Крест «Мария» даулынан кейін байланыс қызметтерін ұсыну үшін 50 әуесқой радио операторын Пуэрто-Рикоға жіберуді сұрады. 2004 жылдың 2 қыркүйегінде радио көмегімен ауа райы болжаушылары Багам аралдарынан «Франсис» даулы туралы ақпарат алды. 2004 жылдың 26 желтоқсанында Үнді мұхитында болған жер сілкінісі мен цунами Андаман аралдарымен барлық байланысты үзіп, көмек көрсету жұмыстарын үйлестіру құралын ұсынған DX экспедициясынан басқа барлық байланысты жойды. Жақында Қытай Халық Республикасының әуесқой радио операторлары 2008 жылғы Сычуань жер сілкінісінен кейін төтенше байланыс қызметтерін көрсетті, ал АҚШ радио операторлары «Айк» даулынан кейін ұқсас жұмыс істеді. Бостон марафонындағы жарылыстан кейін ұялы телефон желілері жүктемеге ұшырағанда әуесқой радио операторлары байланыс қамтамасыз етті. АҚШ әуесқой радио операторларының ең ірі апатқа жауап беруі 2005 жылдың 25 тамызында Флорида штатының Майами қаласына 1-санатты дауыл ретінде алғаш рет келген және ақырында 5-санатқа дейін күшейген «Катрина» даулы кезінде болды. АҚШ-тың барлық аймақтарынан мыңнан астам операторлар Мексика шығанағына жиналды, төтенше байланыс көмегін көрсетуге тырысты. Конгресс тыңдауларындағы әуесқой радио операторларының жауабы апаттан зардап шеккендерге көмек көрсетуде дұрыс істелген шаралардың бірі ретінде бағаланды.

Ұйым

Барлық радио әуесқойларының (hams) белгілі бір төтенше жағдайларда байланыс мүмкіндіктері болғанымен, хоббидің қоғамдық қызмет саласына ерекше қызығушылық танытқандар көбінесе апаттарға арналған ерекше оқыту, жылдам жұмылдыру және төтенше жағдайлардағы дағдыларын жетілдіру үшін ұйымдастырылған топтарға қосылады. Осы ірі ұйымдардың қатарында:

Халықаралық

Глобалдық әуесқой радиолық төтенше жағдайлармен байланыс конференциясы (GAREC) Халықаралық әуесқой радио одағы (IARU) тарапынан жыл сайын жаңа орында өткізіліп, ірі масштабты және мемлекеттік шекарадан өтетін төтенше жағдайларға әуесқой радиолық жауап беруді талқылауға және үйлестіруге арналған.

Австралия

Австралияда, Wireless Institute Civil Emergency Network әр штат пен аумақта тиісті апат жоспары бойынша автономды ұйым ретінде қызмет етеді.

Австрия

Австрияда, Әуесқойлық радионың жедел жәрдем желісі Австрия (ARENA) – лицензиясы бар радио әуесқойлары қоғамға ұсынатын ұлттық ерікті қызмет. ARENA ұлттық және халықаралық радио әуесқойлар қауымдастықтары OEVSV және IARU құрамына кіреді.

Канада

Канадада RAC көмекші байланыс қызметі (ACS) Канада радио әуесқойларымен ұйымдастырылады. Көбінесе, жергілікті төтенше жағдайларға жауап беретін мекемелер жергілікті радио операторларымен бірлесіп, ерікті радио операторларының басқа да ресми емес желілерін де пайдаланады және ұйымдастырады. АҚШ-тағыдай, Канада радио әуесқойлары көптеген мекемелермен өзара түсіністік туралы меморандумдарға қол қойған, оларға қызмет көрсету күтілуде[2], оның ішінде Канада Қызыл Кресі мен Құтқару Армиясы.

Чили

Чилиде Radioaficionados Emergency Service (CE3SER) Чилидің радио клубы (CE3AA) және ел бойынша байланысты клубтармен қолдалады, сондай-ақ Ұлттық төтенше жағдайлар кеңсесі (ONEMI), Әуе күштері, Армия және теңіз аумағына жауапты Әскери-теңіз күштері бөлімшелерімен ынтымақтастық туралы келісімдерді сақтайды. Олар күн сайын ұлттық авариялық желіні (Red Chilena NorAustral de Servicios, RECNA) ЖЖР (HF) және жергілікті жерде ВЖР (VHF) және УЖР (UHF) арқылы басқарады. Бұл жаттығулар 80, 40, 20, 15 метрде, сондай-ақ негізгі қалаларда ВЖР және УЖР арқылы жергілікті жерде жүргізіледі. Желілер барлық чилилік радиолюбительдерге, RCCH мүшесі болсын болмасын, сондай-ақ халықаралық радиолюбительдерге ашық. Радиолюбительдердің жер сілкінісі және басқа да ұлттық төтенше жағдайларға қатысуы мен ынтымақтастығы Республика Президенті тарапынан көп рет жария түрде мойндалып, алғыс айтылды. Соңғы жылдары Radio Club de Chile басқа елдердің, әсіресе Никарагуаның радиолюбительдерімен, радиоарқылы төтенше жағдайларды ұйымдастыру және жұмыс істеуде ынтымақтастық жасады. 2018 жылдың шілде айының басында бұрынғы Radioaficionados Emergency Service станциясы CE3SER өз жаттығуларын BrandMeister цифрлық желісінде де бастады. Олар TG 730911 арқылы DMR цифрлық байланысындағы бұл жаңа бастама бойынша жұмыс істейді.

Қазақстан

Хорватияда SRVKS немесе RCSS – Дағдарыс жағдайындағы радиобайланыс жүйелері – азаматтарды, әсіресе қорғаныс және құтқару жүйесінде жеке және ортақ мүдделерді, сондай-ақ қоғамдық қажеттіліктерді қамтамасыз ететін лицензиялы радиоәуесқойларды біріктіретін тәуелсіз қауымдастық.

Ирландия

Ирландия Республикасындағы Әуесқой радиолық Төтенше жағдайлар желісі Ирландия радио хабар таратушылар қоғамының (IRTS) тапсырмасы бойынша төтенше жағдайларда байланыс жұмыстарын үйлестіреді. Дегенмен, AREN мүшелігі IRTS мүшесі болсын, болмасын, барлық әуесқой радио операторларына ашық.

Малайзия

Малайзияда Малайзиялық радио әуесқойлардың азаматтық төтенше жағдайлар қызметі (MyRACES) – тіркелген ұйым Малайзиялық радио әуесқойлар радио таратушылар қоғамының (MARTS) бөлімшесі және Халықаралық радио әуесқойлар одағының (IARU) мүшесі болып табылады. MyRACES апат жағдайларында ерікті түрде шұғыл байланыс қызметтерін ұсынады.

Нидерланды

Нидерландтың әуесқой радио төтенше жағдайлар қызметі (DARES) 2003 жылы Дүниежүзілік радиоконференциясының нәтижесінде құрылды, онда лицензиясы бар нидерланд радио әуесқойларына төтенше жағдай туғанда үшінші тараптарға өз қызметтерін ұсынуға рұқсат берілді. DARES Нидерланд Мемлекеттік департаментімен мойындалған және екі ірі ұлттық радио әуесқойлар ұйымы – VERON және VRZA тарапынан қолдау көрсетіледі. DARES – апат немесе ірі оқиға кезінде өз білімдері мен радио жабдықтарын ұсынатын радио әуесқойлары мен қысқа толқынды тыңдаушылар тобы. Ұйымның құрылымы голланд билігі белгілеген 25 қауіпсіздік аймағына негізделген. DARES 2005 жылдан бері Әуесқой радио төтенше жағдайлар бойынша халықаралық конференцияда (GAREC) өкілдік етіп келеді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда Жаңа Зеландия радио хабар таратушылар қауымдастығы АРЭК – әуесқой радиолық төтенше жағдайлармен байланыс (бұрынғы әуесқой радиолық төтенше жағдайлар корпусы) қызметін атқарады. Олар 2001 жылы Жаңа Зеландиядағы іздеу-құтқару жұмыстарына ұзақ жылдар бойы қосқан үлесі үшін Жаңа Зеландияның Ұлттық іздеу-құтқару сыйлығына ие болды.

Испания

Испанияда REMER (Red Radio de Emergencia, Emergency Radio Network) – ерікті радиооператорлар құраған ұлттық ЖЖ/ӨЖ желісі. Оны жергілікті азаматтық қорғаныс топтары үйлестіреді, ал олар жергілікті билік органдарына бағынышты. Ол 1982 жылы құрылған.

Ресей

1988 жылы "РАС" деп аталатын ерікті ұйым құрылды, ал 2012 жылдың соңында Ресей радио әуесқойларының одағы төтенше жағдайларда байланыс бойынша комитет құрып, тіпті Төтенше жағдайлар министрлігімен (ТЖМ) келісім жасады.

Тринидад және Тобаго

Тринидад және Тобагода Тринидад және Тобагоның әуесқойлық радио қоғамы (T. T. A. R. S), Тринидад және Тобагодағы әуесқойлық радионың ресми танылған ұйымы, көбінесе EmComms деп аталатын топтың төтенше жағдайлардағы байланыс бөлімін басқарады. EmComms бұрын Тринидад және Тобагода ғана емес, бүкіл Кариб аймағында да белсенді болды. Апаттық жағдайларды дайындау басқармасы (ODPM) әуесқойлық радиомен тығыз байланыста жұмыс істейді және бір әуесқойлық радиостанциясы мен бес ретрансляторды қолданыста ұстайды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Радио әуесқойларының Төтенше жағдайлар Желісі (RAYNET) Ұлыбритания Радио Қоғамымен (RSGB) бірге, радио әуесқойларының төтенше жағдайлардағы байланыс топтарының ұйымдық негізін құрайды. Ол 1953 жылы, сол жылы Солтүстік теңізіндегі су тасқынынан кейін құрылған.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында әуесқойлық радио арқылы төтенше жағдайларда байланыс ұйымдастырудың екі негізгі әдісі бар: Америка радио релелік лигасы (ARRL) демеушілік ететін әуесқой операторлар ұйымы – Әуесқойлық радионың төтенше жағдайлар қызметі (ARES) және Федералдық байланыс комиссиясы реттейтін, резервтегі радио қызметі – Әуесқойлық радионың азаматтық төтенше жағдайлар қызметі (RACES). RACES ережелеріне сәйкес операцияларды жүргізу үшін, егер Президент жарлығымен Әуесқойлық радио қызметі тоқтатылса, FCC ережелерінің 97.407-тармағына сәйкес жұмысты жалғастыруға мүмкіндік беру үшін, жергілікті азаматтық қорғаныс ұйымында алдын ала тіркелу қажет. Осылайша, ARES және RACES бір аймақтағы жұмыстары көбінесе байланысты болады, көптеген үкіметтер сол жердегі ARES ұйымына мүше болуды және қызмет етуді талап етеді. Көптеген үкіметтік төтенше жағдайлар орталықтарында, Қызыл Крест бөлімшелерінде және Ұлттық ауа райы қызметінің мекемелерінде мұндай операциялар үшін тұрақты әуесқойлық радио станциялары орнатылған. ARRL төтенше жағдайларда радиобайланысты қалай жүргізу керектігі туралы кең көлемді құжаттама ұсынады, соның ішінде оның Қоғамдық қызметтер бойынша байланыс нұсқаулығы бар. Кейбір аймақтарда ARRL және ARES-тен тәуелсіз радиоклубтар да төтенше жағдайлардағы байланыс қызметіне қатысады, ал кейбір радио емес ұйымдардың өзінде әуесқойлар тобы бар. Қорғаныс министрлігі әскери радио жиіліктерін пайдалана отырып, төтенше жағдайларда байланыс үшін әуесқой радио операторларын пайдаланатын Әскери көмекші радио жүйесі (MARS) бағдарламасын демеушілік етеді. Ұлттық ауа райы қызметінің Skywarn бағдарламасының ауа райы бақылаушыларының арасында әуесқой радио өкілдері көп. Құтқару армиясына адал әуесқойлар Құтқару армиясының командалық жедел радио желісі бағдарламасы аясында ұйымдастырылған. Төтенше жағдайлардағы байланыс және апатқа ұшырағандарға көмек көрсету әдетте Америка Қызыл Кресті, Құтқару армиясы, жергілікті үкіметтік төтенше жағдайларды басқару органдары, сондай-ақ ерікті өрт сөндіру бөлімдері мен жедел жәрдем бригадалары сияқты ерікті апаттан қорғау ұйымдарымен бірлесіп жүзеге асырылады. ARRL көптеген агенттіктермен өзара түсіністік туралы меморандумдарға ие, оларға қызмет көрсету күтілуде, соның ішінде Америка Қызыл Кресті және Құтқару армиясы, сондай-ақ Федералдық Төтенше жағдайларды басқару агенттігінің (FEMA) Азаматтық корпус бағдарламасының серіктесі. ARRL сонымен қатар Апаттарда белсенді ұлттық ерікті ұйымдар (NVOAD) мүшесі болып табылады және қызығушылық танытқан әуесқой радио операторлары үшін төтенше жағдайлардағы байланыс бойынша сертификаттау курстарын өткізеді.