Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық жазушы (1945–2023)
American writer (1945–2023)
Луалхати Торрес Баутиста (2 желтоқсан 1945 - 12 ақпан 2023) - филиппиндік жазушы, романист, либералды белсенді және саяси сыншы. Оның ең танымал романдары: "Декада '70"; "Бата, Бата, Па'но ка Джинава?" ; және ‘GAPÔ.
Lualhati Torres Bautista (December 2, 1945 – February 12, 2023) was a Filipina writer, novelist, liberal activist and political critic. Her most popular novels include Dekada '70; Bata, Bata, Pa'no Ka Ginawa? ; and ‘GAPÔ.
Өмірбаян
Баутиста 1945 жылғы 2 желтоқсанда Филиппиннің Манила қаласында Эстебан Баутиста мен Глория Торрес отбасында дүниеге келді. 1958 жылы Эмилио Хасинто бастауыш мектебін, ал 1962 жылы Флорентино Торрес орта мектебін бітірді. Ол Филиппиннің Лицейінде журналистика факультетінде оқыды, бірақ әрқашан жазушы болғысы келгендіктен және оқу жұмысы көп уақыт алатындықтан оқуын тоқтатты. Оның алғашқы "Katugon ng Damdamin" атты әңгімесі "Liwayway" журналында жарияланып, осылайша оның жазушылық жолы басталды. Формальды білімі болмаса да, Баутиста жазушы ретінде шыншыл реализмімен, филиппин әйелдерінің мәселелерін батыл зерттеуімен және үйде де, жұмыста да қиын жағдайларға ерекше қайраттылық пен күшпен қарсы тұратын әйелдерді бейнелейтін көркем образдарымен танылды.
Bautista was born in Tondo, Manila, Philippines on December 2, 1945, to Esteban Bautista and Gloria Torres. She graduated from Emilio Jacinto Elementary School in 1958, and from Florentino Torres High School in 1962. She was a journalism student at the Lyceum of the Philippines, but dropped out because she had always wanted to be a writer and schoolwork was taking too much time. Her first short story, "Katugon ng Damdamin," was published in Liwayway magazine and thus started her writing career. Despite a lack of formal training, Bautista as a writer became known for her honest realism, courageous exploration of Philippine women's issues, and compelling female protagonists who confront difficult situations at home and in the workplace with uncommon grit and strength.
Романдар
Баутиста Маркос дәуіріндегі әділетсіздіктерді ашқан және әйелдер белсенділігін баяндаған «GAPÔ», «Декада '70» және «Бата, Бата Па’но Ка Джинава?» романдары үшін бірнеше Паланка сыйлығын (1980, 1983 және 1984) алды. 1980 жылы Паланка сыйлығының бас жүлдесіне ие болған «GAPÔ» 1988 жылы жарық көрді. Бұл роман – америкалық-азиялық ретінде өмірге бейімделуді баяндайтын туынды. Ол Филиппиндегі АҚШ базаларының артындағы саясатты Олонгапо қаласында тұратын қарапайым азаматтардың көзқарасымен көп қырынан зерттейді. «Декада '70» – 1970 жылдардың құлпыраған онжылдығының ортасында қалған отбасының тарихы. Роман орта таптың өкілдері қалай күрескенін және филиппиндіктерге Маркос үкіметіне қарсы көтерілуге күш берген өзгерістерге қалай тап болғанын көрсетеді. Бұл оқиғалар Плаза Миранданың бомбалануынан, хабеас корпустың тоқтатылуынан, әскери жағдайдың жариялануынан және саяси тұтқындардың кездейсоқ ұсталуынан кейін болды. Маркос режимінің қатыгездігі, оның салдарынан халықтың радикалды ұстанымдарға ұмтылуы және онжылдықтың қалыптасуына бес ұлының анасы, әйел кейіпкер Аманда Бартоломе куә болды. «Бата, Бата Па’но Ка Джинава?», яғни «Бала, бала, қалай дүниеге келдің?» романында екі баланың анасы, әлеуметтік белсенді Леяның өмірі суреттеледі. Соңында, үшеуі де, әсіресе Лея, филиппин қоғамының жалғыз анаға деген көзқарасына қарсы тұруға мәжбүр болады. Роман ана болу не екені және ана осы рөлді қазіргі заманғы ата-аналық ұғымдар арқылы қалай орындайтыны туралы сұрақтарды қамтиды. Баутистаның 2013 жылғы «In Sisterhood» кітабы 2014 жылы филиппин кітап блогерлері тобы ұйымдастырған филиппин оқырмандарының таңдауы сыйлығының филиппин/таглиш тіліндегі көркем әдебиет номинациясын жеңіп алды. 2015 жылы Баутиста «60 шақта» атты кітабын жариялады. Бұл кітап 60-тан асып, әйел, ана және үй шаруасымен айналысудың өмірде маңызды екенін түсінген Гуа, Рода және Менанг есімді достардың өміріне арналған.
Bautista garnered several Palanca Awards (1980, 1983, and 1984) for her novels ‘GAPÔ, Dekada '70 and Bata, Bata Pa'no Ka Ginawa?, which exposed injustices and chronicled women's activism during the Marcos era. ‘GAPÔ, the Palanca Awards 1980 grand prize winner, published in 1988, is the story of a man coming to grips with life as an Amerasian. It is multilayered scrutiny of the politics behind US bases in the Philippines, seen from the point of view of ordinary citizens living in Olongapo City. Dekada '70 is the story of a family caught in the middle of the tumultuous decade of the 1970s. It details how a middle class family struggled and faced the changes that empowered Filipinos to rise against the Marcos government. These events happened after the bombing of Plaza Miranda, the suspension of the writ of habeas corpus, the proclamation of martial law and the random arrests of political prisoners. The oppressive nature of the Marcos regime, which made the people become more radical, and the shaping of the decade were all witnessed by the female protagonist, Amanda Bartolome, the mother of five boys. Bata, Bata Pa'no Ka Ginawa?, literally, "Child, Child How Were You Made? ", narrates the life of Lea, a working mother and a social activist, who has two children. In the end, all three, and especially Lea, have to confront Philippine society's view of single motherhood. The novel deals with the questions of how it is to be a mother, and how a mother executes this role through modern day concepts of parenthood. Bautista's 2013 book In Sisterhood received the Filipino Readers' Choice Award Nominee for Fiction in Filipino/Taglish in 2014, organized by the Filipino Book Bloggers Group. In 2015, Bautista launched the book Sixty in the City, about the life of friends Guia, Roda and Menang, who are in their mid 60s and realize that there's a good life in being just a wife, mother and homemaker.
Қысқа әңгімелері
Баутистаның екі әңгімесі Паланка сыйлығын жеңіп алды, атап айтқанда "Tatlong Kwento ng Buhay ni Juan Candelabra" ("Хуан Канделабраның өмірінен үш әңгіме"), 1982 жылы бірінші жүлде; және "Buwan, Buwan, Hulugan mo Ako ng Sundang" ("Ай, ай, маған қылыш таста"), 1983 жылы үшінші жүлде. 1991 жылы Баутиста Cacho баспасымен "Buwan, Buwan, Hulugan Mo Ako ng Sundang: Екі онжылдық шағын әңгімелер" атты әңгімелер жинағын жариялады.
Two of Bautista's short stories won the Palanca Awards, namely "Tatlong Kwento ng Buhay ni Juan Candelabra" ("Three Stories in the Life of Juan Candelabra"), first prize, 1982; and "Buwan, Buwan, Hulugan mo Ako ng Sundang" ("Moon, Moon, Drop Me a Dagger"), third prize, 1983. In 1991 Bautista with Cacho Publishing House, published a compilation of short stories entitled Buwan, Buwan, Hulugan Mo Ako ng Sundang: Dalawang Dekada ng Maiikling Kuwento.
Сценарийлер
Баутистаның сценарийші ретіндегі кәсібі бірнеше сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Оның алғашқы сценарийі – 1976 жылғы «Сакада» (Маусымдық қамыс жұмысшылары), ол филиппин шаруаларының ауыр жағдайын көрсетті. Оның екінші фильмі – 1984 жылы Филиппин кино академиясының марапатына ұсынылған «Kung Mahawi Man ang Ulap». Сол жылы оның түрмедегі әйелдер туралы романы негізінде жазылған «Bulaklak ng City Jail» туындысы да жарық көрді. Бұл фильм сол жылғы Star Awards және Metro Manila Film Festival сияқты түрлі марапаттар беруші ұйымдардан барлық жүлделерді жеңіп алды. 1998 жылы оның туындысы Вильма Сантостың басты рөлде ойнаған Чито Рононың «Bata Bata Paano Ka Ginawa» фильмінің экранизациясында пайдаланылды. 2000 жылы ол Мэриo J. де лос Рейестің саяси триллері «Gusto Ko Nang Lumigaya» фильмінің сценарийін жазды.
Bautista's venture as a screenwriter produced several critically acclaimed works. Her first screenplay was Sakada (Seasonal Sugarcane Workers), 1976, which exposed the plight of Filipino peasants. Her second film was Kung Mahawi Man ang Ulap in 1984, which was nominated for awards in the Film Academy of the Philippines. Also written during the same year was Bulaklak ng City Jail, based on her novel about imprisoned women, which won almost all awards for that year from various awards guilds including Star Awards and Metro Manila Film Festival. In 1998 her work was used for Chito Rono's film adaptation of Bata Bata Paano Ka Ginawa, starring Vilma Santos. In 2000 she wrote Gusto Ko Nang Lumigaya, the screenplay for Maryo J. de los Reyes' political drama thriller.
Басқа қызмет түрлері
Баутиста 1986 жылы Филиппин университетінің Дилиман шығармашылық жазу орталығының көркем әдебиет саласындағы ұлттық стипендиаты атанды. Ол сонымен қатар Филиппин сценаристтер гильдиясының вице-президенті және Халық роман жазушылар қауымдастығының төрағасы қызметін атқарды. 1991 жылы Жапонияда жарық көрген әлемдік көрнекті әйел жазушылар туралы кітапқа енген жалғыз филиппин азаматы ол болды. Баутиста 2004 жылғы 10 наурызда Атено әйелдер жазулары кітапханасының әйелдердің туындылары туралы 8-ші жылдық лекциясында құрметпен еске алынды. 2005 жылы Феминистік ғасырлық кинофестивалі оған сценарий жазудағы ең үлкен жетістіктері үшін арнайы сыйлық тартты. 2006 жылы ол Ф.У. Фильм орталығының 16-шы Халықаралық әйелдер кинофестивалінде "Дивата" сыйлығымен үздік жазушы ретінде марапатталды.
Bautista became a national fellow for fiction of the University of the Philippines Diliman Creative Writing Center in 1986. She also served as vice president of the Screenwriters Guild of the Philippines and as chair of the Kapisanan ng mga Manunulat ng Nobelang Popular. She was the only Filipino included in a book on foremost international women writers published in Japan in 1991. Bautista was honored by the Ateneo Library of Women's Writings on March 10, 2004, during the 8th Annual Lecture on Vernacular Literature by Women. In 2005, the Feminist Centennial Film Festival presented her with a recognition award for her outstanding achievement in screenplay writing. In 2006, she was given the Diwata Award for best writer by the 16th International Women's Film Festival of the UP Film Center.
Оның романдары
Баутистаның романдарынан үзінділер филиппиндік әйелдер жазған қысқа әңгімелер жинағына, 1988 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым – Финляндиядағы филиппин қоғамы (FPS) басып шығарған "Tulikärpänen" антологиясына енгізілген. "Туликарпанен" жинағын Риитта Варти және тағы басқалар редакциялап, аударған. Фин жинағының ағылшын тіліндегі нұсқасы "Firefly: Writings by Various Authors" кітабында филиппиндік "Gapô" романынан алынған үзінді "Олонгаподағы түн" деп, ал "Bata, Bata, Pa'no Ka Ginawa?" романынан алынған үзінді "Балалар тойы" деп аталды. Баутистаның ең үздік туындыларының толық аудармасы халықаралық баспагерлікте филиппин жазуының ерекшеліктерін жақсырақ көрсете алады. "Dekada '70" романы жапон тіліне аударылып, 1990 жылдардың басында "Mekong Publishing House" баспасында жарық көрді. "Tatlong Kuwento ng Buhay ni Julian Candelabra" (1983 жылғы "Palanca Memorial Awards for Literature" сыйлығының 1-орын жеңімпазы) ағылшын тіліне аударылып, Австралиядағы "The Lifted Brow" баспасында жарық көрді. 2022 жылдың 5 қаңтарында Баутиста Facebook-тегі жазбасында "Penguin Books" халықаралық кітап баспасының бөлімшесі – "Penguin Classics" компаниясының "Dekada '70" романын ағылшын тілінде басып шығару туралы ұсыныс жасағанын мәлімдеді. Ұсынысты "Penguin Classics" компаниясының вице-президенті және баспашысы Эльда Ротор жасады. Бұл ұсыныс туралы хабарды естіген Баутистаны Филиппиндегі әріптес жазушылар мен әдеби ұйымдар, оның ішінде Ұлттық кітапты дамыту кеңесі, сценарист Джерри Грасио, ақын Мерли Алунан және "Ateneo de Manila University Press" директоры Карина Боласко құттықтады.
Excerpts of Bautista's novels have been anthologized in Tulikärpänen, a book of short stories written by Filipino women published in Finland by The Finnish Philippine Society (FPS), a non governmental organization founded in 1988. Tulikärpänen was edited and translated by Riitta Vartti, et al. In Firefly: Writings by Various Authors, the English version of the Finnish collection, the excerpt from the Filipino novel Gapô was given the title "The Night in Olongapo," while the excerpt from Bata, Bata, Pa'no Ka Ginawa? was titled "Children's Party." A full translation of Bautista's best works could better represent the characteristics of Filipino writing in international publishing. Dekada '70 has been translated to the Japanese language and was published by Mekong Publishing House in the early 1990s. Tatlong Kuwento ng Buhay ni Julian Candelabra (1st prize, Palanca Memorial Awards for Literature, 1983) was translated in English and published by The Lifted Brow in Australia. On January 5, 2022, Bautista revealed in a Facebook post an offer by Penguin Classics, an imprint of international book publisher Penguin Books, to publish Dekada '70 in English. The offer was made by Elda Rotor, vice president and publisher of Penguin Classics. News of the offer led to Bautista being congratulated by fellow writers and literary organizations in the Philippines, including the National Book Development Board, screenwriter Jerry Gracio, poet Merlie Alunan, and Ateneo de Manila University Press director Karina Bolasco.
Қызыл таңбалау
2020 жылдың 11 тамызында Филиппин азаматы Джефферсон Лодия Бадонг Facebook-тегі пікірде Луалхати Баутистаны «қызыл тізімге» енгізіп, оны Жаңа Халық Армиясының (NPA) мүшесі деп айыптады. Бұл айыптама Баутистаның жеке қауіпсіздігіне қауіп келтірді.
On August 11, 2020, Filipino citizen Jefferson Lodia Badong red tagged Lualhati Bautista in a Facebook comment, accusing her of being a member of the New People’s Army (NPA), an allegation that endangered Bautista's personal safety.
Өлім
Баутиста 2023 жылдың 12 ақпанында 77 жасында өз үйінде дүние салды.
Bautista died at her home on February 12, 2023, at the age of 77.