Кіріспе
T9 – 3×4 сандық пернетақтасы бар ұялы телефондар үшін болжамды мәтіндік технология. T9 – бастапқыда Tegic Communications компаниясы әзірлеген, қазір Nuance Communications құрамына кіретін, әсіресе 3×4 сандық пернетақтасы бар ұялы телефондар үшін арналған болжамды мәтіндік технология. T9 атауы «9 пернедегі мәтін» дегенді білдіреді. 1990 жылдардың соңында T9 Verizon, NEC, Nokia, Samsung Electronics, Siemens, Sony Mobile, Sanyo, SAGEM және басқа да телефондарда, сондай-ақ Avigo сияқты жеке цифрлік ассистенттерде (PDA) қолданылған. Басты бәсекелес технологияларға Motorola-ның iTap, RIM-нің SureType, Eatoni-дың LetterWise және WordWise, Intelab-тың Tauto кіреді. Ол әлі де Punkt mp 02 сияқты таңдамал өнімдерде қолданылады. T9 Apple құрылғыларында қолжетімді емес, бірақ сенсорлық экраны жоқ кейбір арзан телефондарда және қазіргі Android телефондарында бар, онда оны байланыс есімін теріп қоңырау шалу үшін пайдалануға болады. Бұл технологиямен байланысты бірнеше АҚШ патенттері болған, бірақ олардың мерзімі өткен.
T9 is a predictive text technology for mobile phones (specifically those that contain a 3×4 numeric keypad), originally developed by Tegic Communications, now part of Nuance Communications. T9 stands for Text on 9 keys. T9 was used on phones from Verizon, NEC, Nokia, Samsung Electronics, Siemens, Sony Mobile, Sanyo, SAGEM and others, as well as PDAs such as Avigo during the late 1990s. The main competing technologies include iTap created by Motorola, SureType created by RIM, Eatoni's LetterWise and WordWise, and Intelab's Tauto. It still is used on niche products as Punkt mp 02. T9 is not available on Apple devices but is available on certain inexpensive phones without a touchscreen, and modern Android phones where it can be used to dial contacts by spelling the name of the contact one is trying to call. The technology was protected by multiple US patents, but they have since expired.
Дизайн
T9 бағдарламасының мақсаты – мәтіндік хабарламаларды енгізуді жеңілдету. Ол әр әріп үшін бір перне басу арқылы сөздер құруға мүмкіндік береді, бұл сол кездегі дәстүрлі ұялы телефондарда қолданылатын көп рет басу әдісіне қарағанда зор жетістік. Көп рет басу әдісінде әр пернеге бірнеше әріп сәйкес келеді және бір әріпті таңдау үшін көбінесе бірнеше рет перне басу қажет болатын. T9 әр телефон пернесіндегі әріптер тобын жылдам қолжетімді сөздікпен үйлестіреді. Содан кейін ол перне басу тізбегіне сәйкес келетін барлық сөздерді сөздікте іздеп, оларды қолданылу жиілігі бойынша реттейді. T9 пайдаланушы жиі қолданатын сөздер мен тіркестермен «танысқанда», ең көп қолданылатын сөздерді бірінші болып ұсынып, процесті жылдамдатады, ал пайдаланушы алдын ала белгіленген «Келесі» пернесін бір немесе бірнеше рет басып, басқа нұсқаларды таңдай алады. Сөздікті кеңейтуге болады. Жаңа сөзді енгізгеннен кейін, пайдаланушы келесі рет сол сөзді енгізуге тырысқанда, T9 оны болжау сөздігіне қосады. Пайдаланушы деректер базасын (UDB) көп рет басу арқылы кеңейтуге болады. Пайдаланушы деректер базасының іске асырылуы T9 нұсқасына және T9 құрылғыға қалай интеграцияланғанына байланысты. Кейбір телефон өндірушілер тұрақты пайдаланушы деректер базасын ұсынады, ал басқалары – сессия барысында ғана қолжетімді етеді.
Ерекшеліктері
Кейбір T9 жүзеге асыруларында интеллектуалды пунктуация бар. Бұл мүмкіндік пайдаланушыға '1' пернесін пайдаланып, сөйлемдер мен сөздерге қатысты пунктуациялық белгілерді енгізуге мүмкіндік береді. Контекстке байланысты, интеллектуалды пунктуация сөйлемнің соңғы белгісін (нүкте немесе «толық нүкте») немесе аралас пунктуацияны (нүкте немесе дефис) немесе сөздің пунктуациялық белгісін (мысалы, «қандай», «қаламаймын», «емес» және иеленушілік белгісі 's) қосады. Тілге байланысты, T9 француз тіліндегі l' және n' сияқты клитикаларды қолдау үшін пунктуациядан кейін сөзді бөлуді қолдайды, сондай-ақ ағылшын тіліндегі 's белгісін де қолдайды. UDB – пайдаланушы тікелей енгізген сөздерді анықтама үшін сақтауға мүмкіндік беретін қосымша мүмкіндік. Сақталатын сөздердің саны жүзеге асыру мен тілге байланысты. T9-дың кейінгі нұсқаларында сөздердің тізімі пайдалану үлгісіне бейімделеді. Мысалы, ағылшын тілінде 4663 нөмірі «жақсы», «үй», «кетті», «капот» және т.б. сөздеріне сәйкес келеді. Мұндай комбинациялар текстонимдер деп аталады; мысалы, «үй» – «жақсы» сөзінің текстонимі. T9 бағдарламашылары анықтаған ең көп қолданылатын текстонимді ұсыну үшін кодталған, мысалы, «үй» немесе «кетті», «ойын» немесе «жаман» орнына «жақсы», «қол» орнына «ойын» немесе «жаман» орнына «қатыгез» немесе «ас» сөздерін ұсынады. Егер пайдаланушы «жақсы» сөзінен гөрі «үй» сөзін жиі қолданса, екі сөздің орны айналады және «үй» әдепкі опция ретінде ұсынылады. Сонымен қатар, жиі қолданылатын сөз тіркестері туралы ақпарат оқылып, болжамдар үшін сақталады (мысалы, «Мен жақсы сезінемін» дегеннен кейін 4663 нөмірі «үй» емес, «жақсы» деп ұсынылады, ал «Мен кері қайттым» және 4663 нөмірі «үй» емес, «жақсы» болады). Пайдаланушы енгізген сөздер үшін сөзді толықтыру мүмкіндігін қосуға болады. Пайдаланушы сәйкес келетін пернелерді басса, жүйе сөздер мен түбірлерден басқа толықтыруларды ұсынады. T9-дың кейінгі нұсқаларында пайдаланушы негізгі және қосымша тілді таңдап, екі тілде де сәйкес келетін нұсқаларды көре алады. Бұл пайдаланушыларға өз ана тілінде, сондай-ақ шетел тілінде хабарлама жазуға мүмкіндік береді. Кейбір жүзеге асырулар жиі қолданылатын сөз жұптарын оқып, сөздерді болжау мүмкіндігін ұсынады (мысалы, егер біреу «тамақ жеу» деп жиі жазса, «жеу» деп енгізгеннен кейін телефон «тамақ» деп ұсынады, оны «Келесі» пернесін басып растауға болады). T9 пернетақтадағы көршілес пернелерді қарап, теру қатесін анықтап, теру/мәтіндік қателерді автоматты түрде таниды және түзетуге болады. Мысалы, «testing» сөзі «8378464» пернелер комбинациясымен енгізіледі. Сол санды енгізгенде, бірақ көршілес пернелерді екі рет қате басса, мысалы, «8278494» енгізсе, T9 «тәуіптеу» (8278464), «тестілеу» (8378464) және «соғу» (8277464) сөздерін ұсынады.
Алгоритм
Сөзге шамамен 1 байттық қысу коэффициентіне қол жеткізу үшін T9 сөздердің ретін және ішінара сөздерді (немесе түбір сөздерді) сақтайтын оңтайландырылған алгоритмді пайдаланады. Алайда, осы қысу салдарынан кейде "қосымша сөздер" деп аталатын қате сөздер пайда болады. Бұл кіріктірілген құрылғылардың ең төменгі деңгейіндегі кішкентай дерекқор көлеміне қойылатын талаптардың қосымша салдары болып табылады.
Мысалдар
Сандық пернетақтасы бар телефонда, әрбір перне (1-9) басылғанда (мәтін өрісінде), алгоритм сол уақытқа дейін басылған пернелерге сәйкес келуі мүмкін әріптердің болжамын ұсынады. Мысалы, «the» сөзін енгізу үшін пайдаланушы 8, содан кейін 4, содан кейін 3 пернелерін басады, ал дисплейде «t», содан кейін «th», содан кейін «the» көрсетіледі. Егер сирек қолданылатын «fore» сөзін енгізу қажет болса (3673), болжау алгоритмі «Ford» сөзін таңдауы мүмкін. «Келесі» пернесін (әдетте «*» пернесін) басу арқылы «dose» сөзі, содан кейін «fore» сөзі пайда болуы мүмкін. Егер «fore» сөзі таңдалса, пайдаланушы 3673 тізбегін келесі басса, «fore» сөзі бірінші болып көрсетіледі. Дегенмен, егер «Felix» сөзін енгізу қажет болса, 33549 санын енгізген кезде дисплейде «E», содан кейін «De», «Del», «Deli» және «Felix» көрсетіледі. Бұл сөздерді теру кезінде әріптердің өзгеруінің мысалы.
Орынбасарлар
Қазір көптеген смарт-пернетақталар бар, мысалы Swype немесе Swiftkey, олар T9 идеясын Android телефондары мен iPhone-дардағы жетілген сенсорлық экран технологиясымен біріктірді. Бұл жетістіктер көптеген пайдаланушылар үшін T9-ды жаңа ұялы телефондарда қолданудан шығарды, себебі ол тек сандар, жұлдызша және фунт белгісі (Британ Достастығы елдерінде хэш белгісі деп аталады) бар пернетақтамен жұмыс істеуге негізделген. Болжамды мәтін сияқты көптеген мүмкіндіктер кейінгі пернетақта бағдарламалық құралдарында қабылданып, жақсартылды. Дегенмен, T9 әлі де қолданыста. Мысалы, саусақтары ірі адамдар мәтін енгізу үшін смартфондардағы T9 негізіндегі пернетақтаны пайдаланады, өйткені сандық стильдегі 4x3 пернетақтадағы әр пернеге арналған үлкен экрандық аудан перне басудың дәлдігін арттырады. Сондықтан мәтін енгізуге арналған мұндай T9 форматтары LG пернетақталарының, кейбір Samsung пернетақталарының және Android үшін Go Keyboard және iPhone үшін Type Nine сияқты үшінші тараптың T9 пернетақталарының соңғы [2020 жылғы тамыз айына дейін] нұсқаларында қол жетімді болып қалады, мысалы, осы LG V60 телефонында көрсетілгендей.