Кең теңіз айналымы және португалдық теңізшілердің навигациялық тәсілі
Volta do mar
Портүгалдық теңізшілердің 15 ғасырында ашқан «Volta do mar» навигациялық әдісі. Атлант ағынын пайдаланып, елге оралу жолын табыңыз. Теңіз саяхаты тарихы!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архаикалық навигациялық техника
Archaic navigational technique
Volta do mar, volta do mar largo, немесе volta do largo (бұл фраза португал тілінде сөзбе-сөз "теңіздің айналымы" дегенді білдіреді, сонымен қатар "теңізден оралу" мағынасын да береді) – XV ғасырдың соңында, жаңа ашылыстар дәуірінде португалдық теңізшілер жетілдірген навигациялық тәсіл. Бұл тәсілдің негізі – тұрақты Солтүстік Атлант айналымының сенімді құбылысы. Бұл желкенді кемелер дәуірінде желді түсінудің маңызды болған кезеңде навигация тарихындағы маңызды қадам болды: Еуропалық теңіз империялары сауда желдерін түсінбесе құрылмас еді.
Volta do mar, volta do mar largo, or volta do largo (the phrase in Portuguese means literally 'turn of the sea' but also 'return from the sea') is a navigational technique perfected by Portuguese navigators during the Age of Discovery in the late fifteenth century, using the dependable phenomenon of the great permanent wind circle, the North Atlantic Gyre. This was a major step in the history of navigation, when an understanding of winds in the age of sail was crucial to success: the European sea empires would not have been established without an understanding of the trade winds.
Атлант мұхитындағы португалдықтар жасаған жаңалық
Volta do mar – Атлантика аралдарынан сәтті оралу кезінде ашылған, теңіз саяхаты техникасы. Оған сәйкес, теңізші алдымен батысқа қарай шалқап, пайдалы желдерді ұстап, содан кейін Еуропаға оралу керек еді. Бұл интуицияға қарсы бағыт болды, себебі теңізші Португалия порттарына перпендикуляр бағытта жүргізуге мәжбүр болды. Осы ақпараттың болмауы XIII ғасырда Вандино мен Уголино Вивальди экспедициясының сәтсіздігіне себеп болуы мүмкін. Олар Канар аралдарына (еуропалықтар бұл аралдарды әлі білмеген) бет алғанда жоғалып кетті. Сол жерде Атлантика айналымын және volta do mar техникасын түсінбегендіктен, Гибралтар бұғазына дейін желге қарсы жүріп, үйге орала алмады. Бұл техниканы ашу болашақтағы жаңа аймақтарды табу үшін маңызды болды. Мысалы, Христофор Колумб Кариб теңізінен солтүстікке қарай, жылқы ендіретін аймақтар арқылы жүзіп, батыс желдерін ұстағанда ғана Америкадан орала алды. Оңтүстік Атлантикада да осыған ұқсас жағдай болды, бірақ Оңтүстік Атлантика айналымы сағат тіліне қарсы бағытта айналады. Үндістанға бағыт алған португалиялық зерттеушілер мен саудагерлер Африканың батыс жағалауын айналып өту үшін экватордан өтіп, саяхаттарының барысында батысқа қарай (Бразилия маңына) кетіп қалды.
The volta do mar was a sailing technique discovered in successfully returning from the Atlantic islands, where the pilot first had to sail far to the west in order to catch usable following winds, and return to Europe. This was a counter intuitive sailing direction, as it required the pilot to steer in a direction that was perpendicular to the ports of Portugal. Lack of this information may have doomed the 13th century expedition of Vandino and Ugolino Vivaldi, who were headed towards the Canary Islands (as yet unknown by the Europeans) and were lost; once there, without understanding the Atlantic gyre and the volta do mar, they would have been unable to beat upwind to the Strait of Gibraltar and home. Discovering this technique was crucial for returning from future discoveries; for example Christopher Columbus would never have returned from the Americas without applying the volta do mar by sailing northwards from the Caribbean through the Horse Latitudes to catch the prevailing mid latitude westerlies. Similarly in the South Atlantic with the exception that the South Atlantic gyre circulates counterclockwise. As India bound Portuguese explorers and traders crossed the equator with the intention of passing the entire western coast of Africa, their voyages took them far to the West (in the vicinity of Brazil.)
Тынық мұхитпен қатынасы Манила галеоны
Маниладан Акапулькоға дейінгі Манила галеонының бағыты Атлант мұхитының құбылысын Тынық мұхитына сәтті қолдануға тәуелді болды: Солтүстік Тынық мұхитының айналымын ашқанда, қайтып келе жатқан галеондардың капитандары қауіпсіз өту үшін Жапония ендіктеріне жеткенше баруы керек еді. Манила-Акапулько галеон саудасының негізі болған осы жаңалық испан Андрес де Урданетаға тиесілі, ол Мигель Лопес де Легаспидің басқаруымен 1565 жылы кері жолды тапты: флот екіге бөлінді, бірі оңтүстікке бет алды, бірақ Урданета Тынық мұхитының саудалық желдері Атлант мұхитының желдері сияқты айналып өте алады деп болжады. Егер Атлант мұхитында кемелер Мадейрадан кері қайтатын желдерді ұстау үшін батысқа қарай «Волта-ду-мар» жолын жасаса, онда ол шығысқа бұрылмас бұрын солтүстікке қарай жүзіп, батыс желдерін ұстап, Солтүстік Американың батыс жағалауына қайта оралуға болады деп ойлады. Ол шығысқа бұрылмас бұрын 38 градус солтүстік еніне дейін жүзіп барса да, оның болжамы расталды, ол Калифорниядағы Санта-Каталина аралының жағасына жетті, содан кейін жағалау бойымен оңтүстікке қарай Акапулькоға дейін жүрді. Кеме экипажының көпшілігі қышқыл жеміс ауруынан (скорбуттан) зардап шекті, сондықтан кемені жүргізуге тек 18 адам ғана күшті болды.
The route of the Manila Galleon from Manila to Acapulco depended upon successful application of the Atlantic phenomenon to the Pacific Ocean: in discovering the North Pacific Gyre, captains of returning galleons had to reach the latitudes of Japan before they could safely cross. The discovery, upon which the Manila Acapulco galleon trade was based, is owed to the Spanish Andrés de Urdaneta, who, sailing in convoy under Miguel López de Legazpi, discovered the return route in 1565: the fleet split up, some heading south, but Urdaneta reasoned that the trade winds of the Pacific might move in a gyre as the Atlantic winds did. If, in the Atlantic, ships made the Volta do mar to the west to pick up winds that would bring them back from Madeira, then, he reasoned, by sailing far to the north before heading east, he would pick up the westerlies to bring him back to the west coast of North America. Though he sailed to 38 degrees North before turning east, his hunch paid off, and he hit the coast near Santa Catalina Island, California, then followed the coast south to Acapulco. Most of the crew was suffering from scurvy and only 18 remained strong enough to sail the ship.