Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1870 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы Бенито Виньестің тропикалық циклонды зерттеуін бастады, оған осы жылы Кубаны қиратқан екі дауыл түрткі болды; Виньес осылайша мұндай дауылдарды зерттеу және болжау саласындағы алғашқы зерттеуші болды. Маусымда 11 тропикалық циклон тіркелді, олардың 10-ы дауылға айналып, 2-і ірі дауылға дейін күшейді. Дегенмен, қазіргі заманғы спутниктік және басқа да қашықтан зондтау технологияларының болмауына байланысты, тек халық тығыз қоныстанған жерлерге әсер еткен немесе теңізде кемелерге кездескен дауылдар ғана тіркелді, сондықтан нақты саны көп болуы мүмкін. 1851 және 1885 жылдар аралығында жылына 0-ден 6-ға дейін, ал 1886 және 1910 жылдар аралығында 0-ден 4-ке дейін тропикалық циклонды кем тіркеуге бейімділік болғаны болжамдалды. 1995 жылы метеорологтар Хосе Фернандес Партагас және Генри Ф. Диас жүргізген қайта талдау нәтижесінде Атлант мұхитында бұрын тіркелмеген жеті тропикалық циклон – екінші, үшінші, бесінші, жетінші, сегізінші, оныншы және он бірінші дауылдар қосылды. Алайда, Атлант мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы 1870 жылғы маусымды 2011 жылы қарағанда ешқандай жаңа жүйе қоспады. Бұл дауылдардың көпшілігі туралы ақпарат аз, оның ішінде үш дауылдың жолы HURDAT дерекқорында бір ғана нүктеден тұрады. Климат зерттеушісі Майкл Ченовет 2014 жылы жарияланған тағы бір қайта талдау жүргізді, ол үш дауылды қосты, төрт дауылдың жолын екіге біріктірді және бес жаңа дауылды ұсынды. Алайда, Ченоветтің қайта талдауы әлі HURDAT-қа қосылмаған. Алғашқы белгілі дауыл 30 шілдеде Алабама штатының Мобил қаласының жанында байқалды және шамамен 250 000 доллар (1870 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Шамамен бір айдан кейін келесі жүйе Атлант мұхитының батысында пайда болды және Жаңа Шотландияға ауыр әсер етті. Қазан айында Куба мен Флоридада тағы екі дауыл құрлықта елеулі із қалдырды. Олардың біріншісі, маусымның алтыншы дауылы, қазіргі Матансас провинциясын қиратты, кем дегенде 800 адам қаза тапты, шамамен 12 миллион доллар зиян келтірді және жүздеген, тіпті мыңдаған үйлерді бұзды. Кейін тағы бір циклон, маусымның тоғызыншы дауылы, Кубаның батысына елеулі зиян келтірді, 43 адам қаза тапты және шамамен 5 миллион долларлық зиян тудырды. Флорида жанында дауыл Юпитер шығанағының жанында кемені құлатты, нәтижесінде 52 адам қаза тапты. Барлығы, 1870 жылғы маусымдағы тропикалық циклоннан келген зиян 17,25 миллион доллардан асты және кем дегенде 895 адам қаза тапты. TOC

Маусым қорытындысы

Атлантика мұхитындағы дауылдар дерекқорында (HURDAT) 1870 жылғы маусымда 11 тропикалық циклон тіркелді, оның 10-ы дауыл статусына жетті. Олардың екеуі қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші санат немесе одан да күшті дауылға айналған деп есептеледі. Маусымның алғашқы дауыл 30 шілдеде Алабама жағалауында байқалды, бірақ жүйенің қалай дамығаны туралы көп мәлімет жоқ. HURDAT келесі циклонның жолын бір айдан кейін, 30 тамызда тіркеуді бастайды. Кейін дауыл Жаңа Шотландияға параллель бағытта жылжып, 4 қыркүйекте Ньюфаундленд маңында соңғы рет байқалды. Қыркүйек айында тағы үш дауыл пайда болды; төртінші жүйедегі максималды тұрақты жел жылдамдығы 125 миль/сағ (205 км/сағ) және ең төменгі барометрлік қысым тіркелді, бұл маусымның ең күшті тропикалық циклоны болды. Қазан айы маусымның ең белсенді айы болды, оған алты дауыл келді. Соңғысы, 1870 жылғы он бірінші дауыл, 3 қарашада Мексика шығанағының оңтүстік-шығысында кемелермен соңғы рет кездесті. 1870 жылғы маусымдағы циклондар кем дегенде 895 адамның қаза болуына және 17,25 миллион доллардан астам зиянға әкелді. Капитан-генерал Антонио Кабальеро и Фернандес де Родас испан үкіметіне екі дауылға бірдей 500 000 доллар көмек көрсетуді бұйырды. Маусымның белсенділігі жинақталған циклон энергиясының (ACE) 88 көрсеткішімен бейнеленді, бұл 1851 жылы жазбалар басталалысынан бергі ең жоғары көрсеткіш болды, бірақ содан бері бірнеше рет осы көрсеткішпен теңестірілді немесе одан асып түсті. ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдарда есептеледі, онда белгілі бір тропикалық және субтропикалық жүйелер тұрақты жел жылдамдығында немесе одан жоғары деңгейде болады, бұл тропикалық дауылдың қарқын шегі болып табылады. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді. Дауылдың өтуі қысқа болды, ең күшті желдер таңғы сағат екі шамасында ғана байқалды.

Екінші дауыл

"Дэниел Марси" кемесі бұл дауылды 22 тамызда кездестірген болуы мүмкін, бірақ кеме экипажы олардың орналасқан жерін тіркемеген. Дауыл солтүстік-батысқа қарай АҚШ-тың Шығыс жағалауына қарай жылжыды және келесі күні дауылға айналды. 2 қыркүйектің басында циклонның жел жылдамдығы сағатына 165 км/сағ-қа жетті, бұл қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 2-ші санаттағы дауылға тең. Алайда, 3 қыркүйекте дауыл солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, жағалаудан алыс қалды. 4 қыркүйекте Ньюфаундленд маңында соңғы рет көрілді. Мэн жағалауындағы су деңгейі қалыптыдан жоғары көтеріліп, кемелерді қауіпсіз жағалауға сиынуға мәжбүр етті. Жаңа Шотландияда, әсіресе оңтүстік жағалауында ауыр зардаптар тіркелді. Саут-Энд ауданында 16-18 кемеден тұратын топ "толыққанды қирап, жөндеуге келмейтіндей болды". Солтүстік Британияның Daily Mail газетінің хабарлауынша, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда. Күшті желдің салдарынан көшелер кірпіш, черепица және тақталармен толып кетті, ал Галифакстың Спринг Гарден ауданында дауыл көптеген үлкен ағаштар мен қоршауларды құлатты. Вагон зауыты дерлік қирады, шамамен 4000 долларлық зиян келді. Дауыл Солтүстік-Батыс Армдағы көптеген қораларды қиратты және Дартмут қаласындағы бір ғимаратты бұзды. Жаңа Шотландияның бау-бақша қоғамының бағында ағаштар мен өсімдіктерге елеулі зардап келді. Портленд Daily Press газеті дауыл "көптеген теңіз мүліктерін және адам өмірін жойғанын" хабарлады. Дауылдың бағыты солтүстікке қарай бұрылып, 10 қыркүйекте Бермудадан батысқа қарай 145 км қашықтықта болды. Бермудада дауыл тропикалық желдерді тудырып, банан және басқа жеміс ағаштарына үлкен зиян келтірді. Бриг "Лиззи М. Моррелл" кемесінен алынған барометрлік қысым көрсеткіштеріне сүйенсек, дауылдың күші үлкен дауыл деңгейіне жеткен деп есептеледі. 13 қыркүйекте солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, дауыл экстратропикалық циклонға айналды. Ченоует бұл дауыл мен одан бұрынғысын бір циклон деп санайды. Жүйе солтүстік-шығысқа қарай жылдамдағанда, 19 қыркүйекте Ньюфаундлендтен шығысқа қарай 370 км қашықтықта экстратропикалық циклонға айналған болуы мүмкін. Ченоует бұл дауылдың 9 қыркүйекте Кіші Антиль аралдары мен Кабо-Верде аралдарының арасында тропикалық дауыл ретінде пайда болғанын болжайды. Содан кейін ол солтүстік-батысқа қарай жылжып, 11 қыркүйекте дауылға айналды. Сонымен қатар, Ченоует экстратропикалық ауысудың 20 қыркүйекте болғанын болжады. Қазіргі кубалық метеорологтардың мәліметтеріне сәйкес, тропикалық дауыл алғаш рет 5 қазанда Кариб теңізінде Гаитидің Тибурон түбегінің оңтүстігінде байқалды. Дауыл батыстан солтүстік-батысқа қарай жылжып, келесі күні Кубаның оңтүстігінде дауылға айналды. Содан кейін циклон тез күшейіп, Кубаның Матансас провинциясының Сиенага-де-Сапата муниципалитетіне құрғанға дейін 3-ші санаттағы дауылға жеткен болуы мүмкін. Кубаны кесіп өткеннен кейін, дауыл Флорида бұғазы арқылы солтүстік-шығысқа қарай баяу жылжыды, бірнеше күн бойы Флорида кілтінің жанынан 2-ші санаттағы дауыл ретінде өтті. 12 қазанда дауыл Багам аралдарындағы Гранд-Бахама және Абако аралдарына соқты, бірақ жақын арада 1-ші санатқа дейін әлсіреді. 14 қазанда Бермудадан батысқа қарай соңғы рет көрілді. Кубада дауыл қатты жел мен су тасқынына әкелді. Сан-Хуан және Юмури өзендерінің арналарынан асып, Матансас қаласын су басып, шамамен 800 адамның өмірін қиды. Бұл апат салдарынан шамамен 410 үй қирады. Кубаның метеорологиялық қоғамы 2000 жылы "бұл сан тек Матансас қаласына қатысты болуы мүмкін" деп мәлімдеді. Кубада кем дегенде 800 адам қаза тауып, Атлантика мұхитындағы ең қасіретті дауылдардың біріне айналды. Флоридада Ки-Весттің төменгі бөлігі "толыққанды суға айналды", - деп хабарлады Ки-Вест Диспетчер, ал бірнеше көпірлер су астында қалды. Өсімдіктер мен ағаштар да көптеген зардаптарға ұшырады. Флорида кілтінде және материктің жағалауында, сондай-ақ солтүстікке қарай Юпитер шығанағына дейін көптеген кемелер құлады. Багам аралдарында Биминиде дауыл 7 қазанда сезілді. "Нассау Гардиан" газетінің хабарлауынша, әдеттен тыс жоғары су тасқыны Оңтүстік Биминиді су басып, адамдар "аштыққа ұшырады". Сонымен қатар Багам аралдарының жанында бірнеше кеме аударылып, мачталары сынды. 2014 жылғы Ченоуеттің зерттеулері бұл дауыл Флорида кілтінен оңтүстікке қарай жалғасып, Флорида бұғазында тез күшейгенін көрсетті. 9 қазанда циклон қысқа уақытқа 5-ші санаттағы дауылға айналды, желдің жылдамдығы сағатына 260 км/сағ-қа жетті. Алайда, 2024 жылға қарай зерттеу нәтижелері әлі алдын ала болып табылады. Дауыл 16 қазанға дейін солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, содан кейін Ньюфаундлендтен шығысқа қарай экстратропикалық циклонға айналды. Ченоует екі жүйені де біріктіруді ұйғарды. 2014 жылғы зерттеуде 7 қазанда әлсіз циклон да болды, дауыл сол күні тропикалық депрессия ретінде басталып, тропикалық дауылға дейін күшейді және 9 қазанға дейін дауыл деңгейіне жетпеді. Ченоует бұл дауылды да бұрынғысымен біріктіруді ұйғарды. Сонымен қатар, ол дауылдың 11 қазанда экстратропикалық циклонға айналғанын атап өтті, дәл сол күні "Айдахо" барк кемесі Солтүстік-Батыс Кариб теңізінде дауылға ұқсас жағдайды бастан өткерді. Осылайша, бұл дауылдың ресми жолы 19 қазанда сағат 00:00 UTC-де 165 км/сағ жел жылдамдығымен 2-ші санаттағы дауыл ретінде басталды. Солтүстік-шығысқа қарай жылжып, дауыл 24 сағаттан кейін Кубаның Пинар-дель-Рио провинциясының оңтүстік жағалауындағы Ла-Колома маңында соқты. Батыс Куба арқылы шамамен алты сағат жүргеннен кейін, циклон Оңтүстік-Шығыс Мексика шығанауына шықты, мүмкін 1-ші санаттағы дауыл ретінде. Кейіннен 20 қазанда дауылдың ортасы Драй-Тортугас арқылы өтіп, содан кейін Флорида материгіне Чоколоски маңында соқты. Жүйе келесі күні Флориданың қазіргі Форт-Пирс маңында Атлант мұхитына шықты және қысқа уақытқа тропикалық дауылға дейін әлсіреді. 22 қазанда дауыл Солтүстік Каролинаның шығысында "Мидас" барк кемесімен соңғы рет байқалды. Батабанодағы су тасқыны (бұрын Гавана провинциясының құрамында болған) көптеген үйлерді 1 метрге дейін су басып, Флоридада Ки-Весттің төменгі бөлігі "толыққанды суға айналды", - деп хабарлады Ки-Вест Диспетчер, ал бірнеше көпірлер су астында қалды. Өсімдіктер мен ағаштар да көптеген зардаптарға ұшырады. Флорида кілтінде және материктің жағалауында, сондай-ақ солтүстікке қарай Юпитер шығанағына дейін көптеген кемелер құлады. Багам аралдарында Биминиде дауыл 7 қазанда сезілді. "Нассау Гардиан" газетінің хабарлауынша, әдеттен тыс жоғары су тасқыны Оңтүстік Биминиді су басып, адамдар "аштыққа ұшырады". Сонымен қатар Багам аралдарының жанында бірнеше кеме аударылып, мачталары сынды. 2014 жылғы Ченоуеттің зерттеулері бұл дауыл Флорида кілтінен оңтүстікке қарай жалғасып, Флорида бұғазында тез күшейгенін көрсетті. 9 қазанда циклон қысқа уақытқа 5-ші санаттағы дауылға айналды, желдің жылдамдығы сағатына 260 км/сағ-қа жетті. Алайда, 2024 жылға қарай зерттеу нәтижелері әлі алдын ала болып табылады. Дауыл 16 қазанға дейін солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, содан кейін Ньюфаундлендтен шығысқа қарай экстратропикалық циклонға айналды. Ченоует екі жүйені де біріктіруді ұйғарды. 2014 жылғы зерттеуде 7 қазанда әлсіз циклон да болды, дауыл сол күні тропикалық депрессия ретінде басталып, тропикалық дауылға дейін күшейді және 9 қазанға дейін дауыл деңгейіне жетпеді. Ченоует бұл дауылды да бұрынғысымен біріктіруді ұйғарды. Сонымен қатар, ол дауылдың 11 қазанда экстратропикалық циклонға айналғанын атап өтті, дәл сол күні "Айдахо" барк кемесі Солтүстік-Батыс Кариб теңізінде дауылға ұқсас жағдайды бастан өткерді. Осылайша, бұл дауылдың ресми жолы 19 қазанда сағат 00:00 UTC-де 165 км/сағ жел жылдамдығымен 2-ші санаттағы дауыл ретінде басталды. Солтүстік-шығысқа қарай жылжып, дауыл 24 сағаттан кейін Кубаның Пинар-дель-Рио провинциясының оңтүстік жағалауындағы Ла-Колома маңында соқты. Батыс Куба арқылы шамамен алты сағат жүргеннен кейін, циклон Оңтүстік-Шығыс Мексика шығанауына шықты, мүмкін 1-ші санаттағы дауыл ретінде. Кейіннен 20 қазанда дауылдың ортасы Драй-Тортугас арқылы өтіп, содан кейін Флорида материгіне Чоколоски маңында соқты. Жүйе келесі күні Флориданың қазіргі Форт-Пирс маңында Атлант мұхитына шықты және қысқа уақытқа тропикалық дауылға дейін әлсіреді. 22 қазанда дауыл Солтүстік Каролинаның шығысында "Мидас" барк кемесімен соңғы рет байқалды. Батабанодағы су тасқыны (бұрын Гавана провинциясының құрамында болған) көптеген үйлерді 1 метрге дейін су басып, Флоридада Форт-Джефферсон ауданында қатты жаңбыр және дауылдық жел болды. Форттан алынған хабарламада "ағаштар мен қоршаулар қарсылық көрсетті, ғимараттардың шатырлары бұзылды және барлық бағытта қирандылар" делінген. Ки-Вестте алты кеме аударылып, Флорида кілті мен материктің жағалауында, сондай-ақ солтүстікке қарай Юпитер шығанағына дейін көптеген кемелер құлады. Ұлттық Дауыл орталығы дауылға байланысты 52 адамның қаза болғанын хабарлады, олардың барлығы 20 қазанда Флориданың Юпитер шығанағынан жақын жерде батып кеткен SS Varuna кемесінде болды.

Ченоует бұл дауылдың қазіргі Гондурас-Никарагуа шекарасының шығысында (бұрынғы Қоңырау жағалауы) 17 қазанда тропикалық депрессия ретінде пайда болғанын болжайды. Циклон Мексика шығанауына жеткеннен кейін, зерттеу дауылдың 20 қазанда Флорида материгіне соққан кезде бірнеше сағат бойы 3-ші санаттағы күшін сақтап қалғанын көрсетіп тұр. Ченоует осы дауылдың жолын 22 қазанда аяқтайды, бірақ тропикалық дауыл ретінде. 2014 жылы жарияланған Ченоуеттің қайта талдауы бұл дауылдың 22 қазанда Гаитидің солтүстік жағалауында немесе жақын жерде тропикалық депрессия ретінде пайда болғанын көрсетіп тұр. Циклон 24 қазанда Гондурасқа қарасты Суан аралдарының солтүстік-шығысында соңғы рет байқалды, дауыл деңгейіне жетпей, күшті тропикалық дауыл ретінде қалды.

Басқа дауылдар

HURDAT қазіргі уақытта 1870 жылғы маусымда 11 тропикалық циклонды анықтаса да, климат зерттеушісі Майкл Ченовет 2014 жылы жарияланған қайта талдаудың бір бөлігі ретінде 14 дауылды анықтады. Ченовет төрт жүйені біріктіріп, бес жаңа, ресми емес дауыл ұсынды. Зерттеуге сәйкес, алғашқы ресми емес циклон 1 тамызда Сенегал жағалауында тропикалық депрессия ретінде пайда болды. Шамамен батысқа қарай қозғалған бұл жүйе тропикалық дауылға айналды және келесі күні кешке дейін таралудан бұрын Кабо-Верде аралдарының оңтүстігінен өтті. 20 қыркүйекте екінші ресми емес дауылдың жолы Кабо-Верде аралдарының оңтүстік-батысында басталады. Бұл дауыл бірнеше күн бойы батыстан солтүстік-батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа қарай қозғалды, 29 қыркүйекте солтүстік-шығысқа қарай бұрылды. 1 қазанда Азор аралдарынан өткеннен кейін бірнеше сағаттан соң экстратропикалық циклонға айналды. 24 қазанда үшінші ресми емес дауыл пайда болды, ол бірнеше сағат бойы Кабо-Верде аралдарының оңтүстік-батысынан солтүстік-батысқа қарай қозғалды. Төртінші ресми емес дауыл 5 қарашада Мадейраның батысында, Атлантиканың шығыс бөлігінде тропикалық депрессия ретінде пайда болды. Бұл жүйе 8 қарашаға дейін батысқа қарай оңтүстік-батысқа қарай қозғалды, дауыл статусына ие болудан бір күн бұрын. Содан кейін циклон 11 қарашада Азор аралдарының батысына қарай экстратропикалық циклонға айналғанға дейін, негізінен солтүстік-шығысқа қарай қозғалды. Бесінші және соңғы ұсынылған дауыл 20 қарашада Кіші Антиль аралдары мен Кабо-Верде аралдарының арасында, шамамен ортасында тропикалық дауыл ретінде пайда болды. 22 қарашаға дейін солтүстік-батысқа қарай қозғалғаннан кейін, циклон солтүстік-шығысқа қарай бұрылды. Екі күннен кейін бұл жүйе дауылға айналды. 26 қарашаның таңында дауыл Азор аралдарының солтүстігінде экстратропикалық циклонға айналды.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1870 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымында пайда болған барлық белгілі дауылдардың тізімі. Онда олардың белгілі ұзақтығы (ауданда), әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қаушақтағы өлімдер қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағы болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1870 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.