Британ империясын біріктіру қозғалысы

Кіріспе

Британ империясының бірлігін жақтау тобы

Дөңгелек үстел қозғалысы 1909 жылы құрылған және Ұлыбритания мен өздерін-өздері басқаратын колониялары арасындағы жақынырақ одақты қолдаған ұйымдардың бірлестігі болды.

Қозғалыстың тарихы

Дөңгелек үстел қозғалысы Лорд Милнердің «Балабақшасынан» өркендеді. 1905 жылы Ұлыбританияда Кэмпбелл Баннерман үкіметінің сайлануымен және африканерлердің «Жауапты үкіметін» мойындауымен, «Балабақша» Трансвааль және Оранж өзені колонияларында өтетін сайлауларға ықпал ету үшін жарнамалық кампания ұйымдастырды. Олар Ф.С. Маланмен, «Біздің жер» газетінің африканер редакторымен бірлесіп, «Британдық Оңтүстік Африка колонияларының қазіргі өзара қарым-қатынастарын қарастыру» атты тезисті жариялады. Автор Марлоу былай дейді: «1906 жылдың қазан айынан бастап олар жобаларын (Ричард) Фитхэм өзі үшін салған және «Мут Хаус» деп атаған Йоханнесбургтегі үйінде өткізді. Осы жағдайдан кейін «Балабақшаның» және оның серіктестерінің болашақ жиналыстары Ұлыбританияға көшкеннен кейін «моуттар» деп аталды». Олар англосаксондық жиналыстың атымен аталған «Моут» деп аталатын жиналыстар өткізді, сонымен қатар «моут» мәселелерін талқылады. Қозғалыс 1909 жылдың 4-6 қыркүйегінде Уэльстегі лорд Англесидің Plas Newydd есімінде өткен конференцияда басталды. Ұйымның құрылымын Лайонел Кертис жасады, бірақ жалпы идея Лорд Милнерге тиесілі болды. Бұрынғы Оңтүстік Африка әкімшісі Филип Керр ұйымның хатшысы болды. 1910 жылы олар «The Round Table Journal: A Quarterly Review of the Politics of the British Empire» мерзімді басылымын шығарды. Қозғалыстың бастапқы мақсаты – Ұлыбритания мен толыққанды өзін-өзі басқаратын колониялар арасындағы жақындау, тіпті Лайонел Кертистің айтуынша, империялық федерация нысанында болды, бірақ Лео Амери және кейінірек консенсус сияқты маңызды үлескерлер тек ынтымақтастыққа шақырды. Сол жылы және келесі жылы Кертис Доминиондарды аралап, жергілікті Дөңгелек үстел топтарын құрды. Канадада, Оңтүстік Африка Одағында, Австралияда және Жаңа Зеландияда топтар құрылды, ал 1912 жылы Ньюфаундленд тобы құрылды. Кертис «Дөңгелек үстел зерттеулері» сериясын жазды, олар барлық Дөңгелек үстел топтарына таратылды, сондай-ақ пікірлер де таратылды. Кертис империялық федерацияны қолдайтын ұжымдық том жасай аламын деп үміттенді, бірақ келісімге келу мүмкін болмады, сондықтан 1916 жылы ол «Достастықтың мәселесін» жеке өзі жариялады. Зерттеулері барысында Кертис Достастықтың мүшелері арасында өзін-өзі басқаруды кезең-кезеңмен кеңейтуді қамтитын «принципті» әзірледі, бұл идея Дөңгелек үстел топтарында федерациядан гөрі көбірек қолдау тапты. Джеймс Местон мен Уильям Маррис кіші тобы федерацияның кез келген схемасында Үндістанның орнын қарастырды және Үндістанның өкілдігі болуы керек деген қорытындыға келді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Филип Керр қазіргі империяның орнына және империяға немiс ұғымына қарсы болатын жаңа «Достастықтың» болу мүмкіндігін анық көрсетті. Альфред Циммерннің қозғалысқа қабылдануы оны, әсіресе соғыс кезінде, германофобиядан алшақтатты. Дөңгелек үстел Милнер мен Лео Америдің империялық артықшылықты қолдауына қарамастан еркін сауданы қолдады және Фредерик Эгглестонның осы мәселе бойынша материалдарын жариялап, Ақ Австралия саясатын қолдады. Америка Құрама Штаттарының Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіруімен және Ұлттар Лигасын ілгерілетуімен қозғалыс империяны «Ұлттар Достастығы» ретінде қарастырып, Ұлыбритания мен үнемі тәуелсіз болып келе жатқан өзін-өзі басқаратын «доминиондар» арасындағы байланыс пен ынтымақтастықты жақсарту жолдарына назар аударды. Соғыс кезінде оның айтарлықтай ықпалы болды деп хабарланды. «Дөңгелек үстел» журналын қаржыландырудың бір бөлігі Родос қорынан түсті. 1921 жылдың жазында оның бас менеджері Лорд Милнер оған 2500 фунт стерлинг (2020 жылы 125 000 фунт стерлингке тең) мұра етіп қалдырды. Соғыс аралық кезеңде Дөңгелек үстел топтары Ұлыбритания империясының доминиондары (Канада және Ньюфаундленд, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка Одағы және жаңа құрылған Ирландия еркін мемлекеті) арасындағы ынтымақтастық саясатын АҚШ-пен бірге қолдады. Алайда, «Достастық» идеологиясын қабылдауы оны 1921 жылғы Англо-Ирландия келісімі және 1919 және 1935 жылдардағы Үндістан реформалары сияқты империяның ішінде өзін-өзі басқару қозғалыстарын қолдауға итермеледі. 1930 жылдардың аяғында журналға үлескендер татуласуды жақтағандар мен жақтамағандар арасында бөлінді. Дөңгелек үстел оның ауқымын және ынтымақтастығын, сондай-ақ тәуелсіздік беру және ұсынылатын тәуелсіз мемлекеттердің аумақтық шекаралары сияқты саясаттың қалдықтарын қарастырып, ықпал ету үшін жиі үлесетін Достастық белсенді тобы ретінде жалғасты. 1980 жылдары мұндай елдер толыққанды өзін-өзі анықтау құқығын жүзеге асырғаннан кейін, өте төмен жатқан Чагос архипелагының халқы ондаған жылдар бұрын қоныстан аударылған еді, қозғалыс Достастықтың болашақ бірлескен қызметтері, практикалары мен ауқымын көрсететін кезеңдік әңгімелер мен форумдар үшін ту етіп қала береді.

The Round Table Movement evolved out of Lord Milner's Kindergarten. With the election of the Campbell Bannerman government in the United Kingdom in 1905, and the recognition of Afrikaner "Responsible Government", the Kindergarten went on a marketing campaign to influence popular elections that were to be held in the Transvaal and Orange River Colonies. With cooperation from F. S. Malan, the Afrikaner editor of Ons Land (Our Land), they published their thesis, A Review of the Present Mutual Relations of the British South African Colonies. Author Marlowe says, "From October 1906 they had been holding their meetings at a house in Johannesburg which (Richard) Feetham had had built for himself and which he called 'Moot House'. It was from this circumstance that future meetings of the Kindergarten and their associates came to be called, 'moots' after they had transferred their activities to the U. K." The term is derived from law school 'moot court'. They held meetings called 'The Moot', named after the Anglo Saxon meeting, but also because they were discussing 'moot' points. The movement began at a conference at Plas Newydd, Lord Anglesey's estate in Wales, over the weekend of 4–6 September 1909. The framework of the organisation was devised by Lionel Curtis, but the overall idea was Lord Milner's. Former South Africa administrator Philip Kerr became secretary to the organisation. In 1910 they published a periodical The Round Table Journal: A Quarterly Review of the Politics of the British Empire. The initial aim of the movement was closer union between Britain and the fully self governing colonies, indeed per Lionel Curtis in the form of imperial federation, though key contributors such as Leo Amery and later consensus called merely for co operation. In that year and the next, Curtis took a tour of the Dominions to set up local Round Table groups. Groups were formed in Canada, the Union of South Africa, Australia, and New Zealand, and a Newfoundland Group was set up in 1912. Curtis composed a series of 'Round Table Studies' which were circulated to all the Round Table groups, and the comments were also circulated. Curtis hoped that he would be able to produce a collective volume arguing the case for imperial federation; but agreement proved impossible, and in 1916 he published The Problem of the Commonwealth under his name only. In the course of his studies, Curtis developed the 'principle' of a Commonwealth as involving the progressive enlargement of self government among its members, an idea which already held or gained more favour among the Round Table groups than federation. A sub group including James Meston and William Marris considered the place of India in any scheme of federation, and concluded that India would have to be represented. In the First World War Philip Kerr prominently cemented what a new 'Commonwealth' might be, replacing the current empire, and antithetical to the German take on empire. Alfred Zimmern's welcome into the movement distanced it from Germanophobes, especially during the war. The Round Table supported free trade despite Milner and Leo Amery's support for imperial preference, and endorsed the White Australia policy, publishing material by Frederic Eggleston on the matter. With the entry of the United States into the First World War and the promotion of the League of Nations, the movement moderated its conception of the empire as a "Commonwealth of Nations" and concentrated on ways to improve communication and co operation between Britain and the increasingly independent self governing 'dominions'. It is reported to have had significant influence during the war. Part of the funding for the Round Table Journal came from the Rhodes Trust. In the summer of 1921 Lord Milner, its principal manager, bequeathed it a final sum of £2,500 (equivalent to £125,000 in 2020). During the interwar period the Round Table groups continued to advocate a policy of collaboration among the Dominions of the British Empire (Canada and Newfoundland, Australia, New Zealand, Union of South Africa, and a new creation, the Irish Free State) together with the United States. However, its embrace of the "Commonwealth" ethos also led it to support movements for self government within the Empire such as the Anglo Irish Treaty of 1921 and the Indian reforms of 1919 and 1935. In the late 1930s the contributors to the journal were split between those who advocated appeasement and those that did not. The Round Table continued as a frequently contributed to Commonwealth ginger group to consider and influence its scope and collaborations and what remained of policy such as granting of independence and, indeed, the territorial demarcations of the proposed independent states. After self determination was fully exercised by such nations in the 1980s, with the technical exception of the very low lying Chagos Archipelago whose people had been displaced decades earlier, the movement continues to be a banner for occasional talks and forums which reflect on the future shared activities, practices and extent of the Commonwealth.

Құрлық теориясы

Ирланд-американдық ғалымы Кэрролл Куигли Дөңгелек үстел тобының Сесил Родс құрған әлемдік билеуге құпия қоғамның жасырын беті болғанына сенді. Ол Родстың барлық ағылшын тілді елдерді біріктіру "жоспарын" іске асыру мақсатымен құрылған "Таңдалғандар қоғамы" деп атады, сондай-ақ Британ империясының элитасы американдық элитаға артық ықпал еткенін қанағаттандырды. Сэр Айвисон Макадам Куиглиді "есінен жаңылыпты" деп ойлады. Бір жазушы атап көрсеткендей, "Куиглидің трагедиясы – өзі жоқ жасырын топтан тыс екендігіне сенгені болды".