Кіріспе
Хром, мыс және мырыш қосылыстарын қамтитын ағаш консерванты. Хромды мыс арсенаты (CCA) – әртүрлі пропорцияда хром, мыс және мырыш қосылыстарын қамтитын ағаш консерванты. Ол ағаш және басқа да ағаш өнімдерін, әсіресе сыртқы қолдануға арналғандарын, микроорганизмдер мен жәндіктердің зиянынан қорғау үшін сіңдіруге қолданылады. Басқа мыс негізіндегі ағаш консерванттары сияқты, ол өңделген ағашқа жасыл түс береді. CCA-ны 1933 жылы үнді химигі Сонти Камесам ойлап тапты және 1934 жылы Ұлыбританияда патент алды. 1930-жылдардың ортасынан бері ағаш өңдеуде қолданылып келеді және көптеген саудалық атаулармен сатылады. 2003 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі және ағаш өнеркәсібі тұрғын үй құрылысында CCA өңделген ағаштарды қолдануды тоқтатуға келісті. Бұл келісім CCA өңделген ағаштағы мырышқа ұшырауды азайту арқылы адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған. Осы шешімнің нәтижесінде CCA өңделген ағаштан ойын алаңдары, террасалар, пикник үстелдері, ландшафттық элементтер, қоршаулар, верандалар және жолдар сияқты тұрғын үй құрылыстарын салуға болмайды. Өңделген өнімдерді дұрыс пайдаланбау салдарынан, мысалы, өртеуден туындаған жедел улану да маңызды мәселе болып табылады. Дегенмен, CCA плантацияда өсірілген қарағай сияқты тез бұзылатын ағаштарды бағаналар, тіреулер, ұстау құрылымдары және т.б. сияқты қолданулар үшін тиімді етудің танымал және экономикалық жолы болып табылады.
Chromated copper arsenate (CCA) is a wood preservative containing compounds of chromium, copper, and arsenic, in various proportions. It is used to impregnate timber and other wood products, especially those intended for outdoor use, in order to protect them from attack by microbes and insects. Like other copper based wood preservatives, it imparts a greenish tint to treated timber. CCA was invented in 1933 by Indian chemist Sonti Kamesam, and patented in Britain in 1934. It has been used for timber treatment since the mid 1930s, and is marketed under many trade names. In 2003, the United States Environmental Protection Agency and the lumber industry agreed to discontinue the use of CCA treated wood in most residential construction. This agreement was intended to protect the health of humans and the environment by reducing exposure to the arsenic in CCA treated wood. As a result of this decision, CCA treated wood can no longer be used to construct residential structures such as playground equipment, decks, picnic tables, landscaping features, fences, patios, and walkways. Acute intoxication due to mishandling of treated products, e. g. by burning, is also a serious concern. Nevertheless, CCA remains a popular and economical option to make perishable timbers, such as plantation grown pine, viable for applications like poles, piling, retaining structures, etc.
Құрамы мен қолданылуы
CCA өнімдерінің құрамы әдетте хромий триоксидінің немесе "хромикалық қышқылдың" массалық пайыздық мөлшері бойынша сипатталады: CrO3, мырыш пентоксиді As2O5 және мыс(II) оксиді CuO. Арсен топырақта, тамақта және суда табиғи түрде кездеседі және кейбір медициналық жағдайларды емдеуде әлі де қолданылады. Бірақ кейінгі зерттеулер көрсеткендей, CCA-мен өңделген ойыншықтармен ойнаған балалардың топырақ және қол жуу үлгілеріндегі арсен концентрациясы бақылау тобындағы балаларға қарағанда айтарлықтай жоғары болғанымен, зәр мен сілекей үлгілеріндегі арсен концентрациясында маңызды айырмашылық болған жоқ.
Жұмыс
CCA-мен өңделген ағаштарды өңдеу (үрлеу, тегістеу, бұрғылау) құрылыс жұмыскерлері мен әуесқой ағаш шеберлерін де тыныс алу арқылы созылмалы және жедел денсаулық тәуекелдеріне ұшыратады. CCA-мен өңделген ағаштан ара ұяларын жасау балдың құрамындағы сынап деңгейінің артуымен және аралардың қыста қырылуымен байланысты.
Қоршаған ортаға шығарылымы
Тағы бір алаңдаушылық – ХКҚ-мен өңделген ағаштан хром мен мырыштың сіңіп шығуы және олардың қоршаған ортаға таралуы. Арсеннің сіңіп шығу мөлшері мен қарқыны жергілікті климат, жаңбыр мен топырақтың қышқылдылығы, ағаш өнімінің жасы және қолданылған ХКҚ мөлшері сияқты көптеген факторларға байланысты айтарлықтай өзгереді. Бір зерттеу көрсеткендей, 45 жылдан кейін ХКҚ-мен өңделген ағаштан туындаған топырақ ластануы минималды болды. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, аз агрессивті топырақ түрлерінде сіңіп шығу 0,5 ппм (қызғылт қарағай бағаналары қолданыста) немесе 14 ппм-ға дейін (бақшалардағы өңделген қарағай) болуы мүмкін. Егер химиялық заттар ағаштан сіңіп шықса, олар топырақ бөлшектеріне, әсіресе сазды немесе бейтараптан артық сілтілі топырақтарда жабысуы мүмкін. Құрылыстан қалған арақ және басқа да қалдықтар топырақ пен қоршаған ортаның арсенмен ластануына ағаштан сіңіп шығудан гөрі маңыздырақ көз болуы мүмкін.
Жанып кету
Ауыр және созылмалы арсенизм CCA-мен өңделген ағаштарды жағудан шығатын түтінді тыныс арқылы жұту салдарынан туындауы мүмкін, мысалы, өнеркәсіптік немесе тұрмыстық отындар үшін ағаш қалдықтарын пайдалану сияқты. Еуропалық Одақ және Австралияның реттеуші органдары тұрғын үйлерде CCA-мен өңделген ағаштарды қолдануға тыйым салды, бірақ бұрыннан орнатылған ағаштарды ауыстыру қажет емес деп есептейді.
Қауіпсіздікке қатысты ұсыныстар
EPA CCA өңделген ағашпен жұмыс істегенде қолғап киюді, оны кесетін немесе тегістегенде көздік көзілдірік пен маска киюді, және оны ешқашан өртеуге болмайды деп ұсынады. CCA-мен өңделген ағаш тағаммен тікелей жанасатын жерлерде қолданылмауы керек, мысалы, ас үй беттерінде, кесу тақталарында немесе аралыста. Оны ағартқыштар, қышқылдар, сода сияқты химиялық заттарға ұрындыруға болмайды. Ағаш бетінде оңай шайылып кететін CCA қалдықтарының болуын тексеру қажет. Тығыздағыштар немесе басқа жабындар қоршаған ортаның ластану қаупін азайтады. Қалдықтар мен CCA өңделген ағаш қалдықтарын жою тек мақұлданған қақпандарда немесе бақыланатын полигондарда жүзеге асырылуы керек, олар бояулар, инсектицидтер, батареялар және басқа да қауіпті қалдықтарды қабылдауға арналған.