Кіріспе

Батыс Канада сайы – АҚШ-тың Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі 76 миль (122 км) ұзындығындағы өзен. Батыс Канада сайы Гамильтон, Онайда және Геркимер округтеріндегі маңызды су жолы болып табылады, ол Геркимер ауылының жанында Мохок өзеніне құятын алдында Адриондак тауларының оңтүстік бөлігін кесіп өтеді. "Канада" атауы ирокез тіліндегі "ауыл" (Kanata) деген сөзден шыққан.

Көңіл көтеру және коммуналдық пайдалану

Проспект шатқалындағы суарналар тізбегі, негізінен Трентон сарқырамасы, бұрын маңызды туристік орын болған. Бүгінде Батыс Канада электр энергиясын өндіру үшін коммуналдық қызметтер тарапынан пайдаланылады, сондай-ақ халық оны форель балық аулау, түтікпен сырғанау және басқа да көңіл көтеруге арналған іс-шаралар үшін қолданады. Балық аулау және ұшқыш балық аулауды қолдайтындар үшін Трентон сарқырамасынан Онейда/Геркимер округінің шекарасына дейін, сондай-ақ Комсток көпірі деп белгілі трофейлік аймақ бар. Батыс Канада өзеніндегі электр энергиясын өндірудің әсерін және жабайы форельдің тіршілік етуіне қажетті жағдайларды теңестіру үшін Trout Power Initiative сияқты ұйымдар күш жұмсады. Осы аймақтың ағаштары, балықтары мен аңдары ғасырлар бойы пайдаланылып келеді. Бүгінде Батыс Канада өзенінің барлық бөлігі Нью-Йорк штатының «Жабайы, Көрікті және Демалыс Өзендері Жүйесі» Заңына сәйкес жіктеліп, қорғалады.

Тарих

Батыс Канада сайысы атауын сэр Уильям Джонсонның Корольдік жер сыйлығының батыс шекарасы болғандықтан алды, сондай-ақ Сент-Лоуренс ирокез тілінде "ауыл" деген мағынаны білдіретін "Каната" немесе "Канада" сөзінен туындады. "Канада" атауы сонымен қатар колониялық дәуірде бұл сайдың Канадаға қарайтын жол ретіндегі маңыздылығына сілтеу болуы мүмкін. Сайды жергілікті халық "Te ugh ta ra row" деп атаған, бұл "суы лайлы" дегенді білдіреді. Оның ормандық бастауларынан туындаған судың түсінен кейін тағы бір тарихи атауы – "Amber Creek" (Амбра сайысы) пайда болды. Бұрын бұл өзен Куяхура өзені деп аталған, бұл атау "қисайған сулар" немесе "секіріп ағатын сулар" деген мағына беретін "Кюа хора" деген жергілікті сөзден шыққан. Өзеннің аңғары да Куяхура аңғары деп белгілі. 1781 жылдың 30 қазанында Уолтер Батлер Батыс Канада сайысының жанындағы Блэк-Крикке жақын жерде қаза тапты. Ол американдық күштерді ұстап тұруға және Черри-Вэллидегі қырғынды ұйымдастырғаннан кейін өз лоялистік күштерінің қашуына мүмкіндік беруге тырысқан. Аңыз бойынша, оның денесін жалаңаш қалдырып, ескі ағаш түбіріне тіреп, қасқырларға тастап кеткен. Азамат соғысынан бұрын Ноблборо ауданында ағаш кесу жұмыстары жүргізілген, бірақ 1800 жылдардың соңында ағаш пен қағазға деген сұраныс артып, аймақтың ормандарында жаңа қызмет пайда болды. Хинклиде қағаз және целлюлоза фабрикалары, ал Ноблборода арақайындар мен қабықтарын сызу фабрикасы салынды. Солтүстіктегі кең орман әлі де жеке меншікте болды және ондаған жылдар бойы осы өнеркәсіптерді шикізатпен қамтамасыз етті. Әр көктемде қар еріген кезде бұталар мен ағаш кескіштері ағысқа түсірілді, ал Ноблборо осы ағын басқару үшін маңызды орын болды. Өзеннің жағасында су ағынын бақылайтын өзен бөгетінің негіздерін әлі де көруге болады. Батыс Канада сайысы бойынша ағаш ағызу 1949 жылға дейін жалғасты. Содан бері жер қалпына келді, бір кезде "Nobleboro, ұлы солтүстік ормандарына қақпа" деп аталған өнеркәсіптік кешеннің іздерін жасырды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Батыс Канада көлдерінің бастау алабын қоршаған аймақта ағаш кесушілер, аң аулаушылар, балықшылар, аңшылар және гидтер сияқты бірнеше орманшылар тұрды. Ең танымал тұлға Луи Сеймор, көбінесе француз Луи деп аталды. 1922 жылы Адирондак тау клубы құрылды, мақсаты – табиғатты қорғау жұмыстарын жүргізу және жолдарды күтіп ұстау. Олар Батыс Канада көлдері аймағынан өтетін Нортвилл-Плэсид жолын жасады және күтіп ұстады, қазір оны Нью-Йорк штатының қоршаған ортаны қорғау департаменті (NYSDEC) күтіп ұстайды. 1930 жылдары балық аулаушылардың саны Батыс Канада көлдеріне ұшақтардың көмегімен артып, форель популяциясы тез төмендеді. Сол кезде штат белсенді балық шаруашылығы бағдарламасын бастады, ол 1960 жылдарға дейін жалғасты, бірақ балық аулау әлі де азайып келе жатты. 1970 жылдардың ортасына қарай судың қышқылдығы көлдердің көп бөлігінде және өзенде форель популяциясын азайтты. 1972 жылы Батыс Канада көлдерінің далалық аймағы NYSDEC тарапынан "Дала" деп жарияланды, сондықтан аймаққа моторлы көліктер мен су кемелеріне рұқсат етілмейді. 1980 жылдардың соңында бұлақ және көл алабұғасының аулау көлемі артып, жаңа қызығушылық туды. Кейінгі зерттеулер қышқылдықтың төмендеуін және форель популяциясының артуын көрсетті. 1863 жылы Авраам Линкольннің сол кездегі мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард Трентон-Фолс қаласында шетелдік мемлекеттердің өкілдерімен кездесіп, оларды Конфедерацияны мойындамауға көндірді.

Батыс Канада көлдері

Батыс Канада көлдері (Батыс көл, Сазды көл және Оңтүстік көл) Батыс Канада өзенінің бастауы болып табылады. Жақын орналасқан Брук-Троут көлі және Нортруп көлі – Моз өзені аймағына құятын Индиан өзенінің бастауы.

Батыс Канада сағасының оңтүстік тармағы

Батыс Канада сағасының оңтүстік тармағы Писеко көлінің солтүстік-батысында орналасқан Т көлінен басталады. Ол оңтүстік-батысқа қарай Морехаус қаласы арқылы ағып, Ноблеборода Батыс Канаданың негізгі тармағымен қосылады. 8-ші бағдарламалық жолдың солтүстігінде, Маунтин-Хоум жолында карталарда "The Floe" деп белгіленген, адам жасаған көл бар, бірақ жергілікті тұрғындар оны Маунтин-Хоум тобы деп атайды.

Ноблборо

Ноблборо Батыс Канада ағысының солтүстік және оңтүстік салаларының қосылған жерінде орналасқан. Ноблборо су жиналатын алабы Оңтүстік-Батыс Адирондак саябағының 622 км² аумағын қамтиды және табиғи ресурстарға бай. Батыс Канада көлдерінің қатарлы емес аймағы Форт Нобл тауын қамтиды, онда 1916 жылы орнатылған өрт сақшы мұнарасы 1985 жылы жабылып, алынып тасталғанға дейін болған. Ноблбородағы ағынның жанындағы киоск оны "Ноблбороу" деп жазады, бірақ барлық карталар мен кітаптар оны "Ноблборо" деп атайды.

Уилмурт шарлауығы мен Огайо ойысы

Огайо қаласындағы Ноблбородан төмен ағыста орналасқан Уилмурт шарлауы, шарлаудан жоғарыдағы ағыстағы бұршақ балық пен төмен ағыстағы қоңыр және радуга балықтарының арасындағы шекара ретінде ерекшеленеді. Қоңыр және радуга балықтары көбінесе шарлаудан жоғары көтеріле алмайды. Сондай-ақ, шарлау Огайо шатқалының бастапқы нүктесі болып табылады.

Хинкли су қоймасы

Хинкли су қоймасы, батыс жағындағы бір қауымның атымен аталған, Батыс Канада өзеніндегі, Проспект шатқалынан жоғары орналасқан, жасанды көл. Ол бетон мен топырақтан тұрғызылған бөгетпен ұсталып тұр. Бөгет 1911 жылы аяқталды, оның құрылысына 500 жұмысшы төрт жыл жұмсады, ал құны 985 000 долларға бағаланды. 1928 жылы кемпингтік демалыс орындағылар Географиялық атаулар жөніндегі мемлекеттік комитетті атауын өзгертуге көндіргеннен кейін су қоймасының аты Куяхура көлі деп өзгертілді. Хинкли су қоймасының суы Утика қаласын ауыз сумен қамтамасыз етуге, сондай-ақ Бардж каналындағы су деңгейін реттеуге пайдаланылады.

Перспективалы ойыс

Трентон қаласындағы Проспект шатқалының барлық бөлігі жұртшылыққа жабық. Ол жеке меншік болып, Brookfield Asset Management компаниясына тиесілі, олар арнадағы электр энергиясын өндіруді басқарады. Бөгеттен су жіберудің қаупі бар, ол белгілі бір уақыт аралығында жүзеге асырылады және су деңгейінің күрт өсуіне әкелуі мүмкін. 1970 жылдардың соңына дейін шектеулер бүгінгідей қатаң сақталмаған, ал бұрын су жіберудің уақыты болжамды болған. Бұл жер бұрын Ниагара Мохок Электр Компаниясының меншігінде болған.

Геркимер

Батыс Канада Геркимер ауылының жанындағы Мохок өзеніне жеткен кезде, 569 шаршы миль (1474 км²) су жиналатын алапты кесіп өтеді.

Гидрология

АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) Батыс Канадада су өлшеу станцияларын ұстап тұрады. 1920 жылдың қазан айынан бері жұмыс істеп келе жатқан станция Геркимерден солтүстікке қарай 3,5 шақырым (2,2 миль) жерде, сағадан 6,4 шақырым (4 миль) жоғары орналасқан. 2013 жылдың 28 маусымында секундына максималды шығын, ал 1929 жылдың 3 қыркүйегінде – минималды шығын тіркелді. 2001 жылдың сәуірінен бері жұмыс істеп келе жатқан тағы бір станция Уилмурттан оңтүстік-батысқа қарай 4 шақырым (2,6 миль) жерде және Хинкли суқоймасынан 4,8 шақырым (3 миль) жоғары орналасқан. Бұл станция 2011 жылдың 28 сәуірінде секундына максималды, ал 2002 жылдың 14 қыркүйегінде – минималды шығынды көрсетті. Бұрын Ноблеборо қасында 1945 жылдан 2000 жылға дейін үзіліспен өлшемдер жүргізген су өлшеу станциясы болған.