Кіріспе

Уматилла (,/j//u//m//ə/'/t//ɪ//l//ə/, YOOməTILə) – АҚШ-тың Орегон штатындағы Уматилла округіне қарасты қала. 2010 жылы халық саны 6 906 адамды құрады, бірақ қала халқының шамамен 2000-ы Екі өзен түзеу мекемесінде сотталғандардан тұрады. Уматилла Гермистон-Пендлтон микрополитендік статистикалық аймағының бөлігі болып табылады, алайда аймақтағы барлық елді мекендердің арасында ең жоғары кедейлік деңгейі (24%) мен ең төменгі орташа отбасылық табысқа ($38 796) ие; үй шаруашылықтарының табысы көршілес Гермистоннан шамамен 23%-ға төмен. Қала Колумбия өзенінің оңтүстік жағасында, АҚШ 730 және I 82 тас жолдары бойында орналасқан. Уматилла химиялық қоймасы қаладан оңтүстік-батысқа қарай 6 миль (10 км) қашықтықта, I 84 және I 82 тас жолдарының қиылысынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Тарих

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Уматилла және Колумбия өзендерінің қосылған жеріндегі түбек кем дегенде 10 000 жыл бойы Уматилла тайпасының иелігінде болған. Бұл жерде уақытша және маусымдық ауылдар, балық аулау және кейіннен жылқы шаруашылығы дамыған. 1806 жылы Колумбия өзенінің сағасынан қайтып келген Льюис пен Кларк экспедициясы өз күнделіктерінде осы жердегі ауылды атап өткен. Алғашқы Уматилла пошта бөлімі 1851 жылдың қыркүйегінде Пендлтоннан шығысқа қарай 8 шақырым жердегі Уматилла үндістері агенттігінде ашылды, бірақ 1852 жылдың қаңтарында жабылды. Уматилла үнді резерваты 1855 жылы Уалла-Уалла кеңесінде жасалған келісімнен кейін құрылды, және көптеген Уматилла, Кайузе және Уалла-Уалла тайпалары осы жерге көшірілді, ал олардың жерлерінің көп бөлігі АҚШ үкіметіне берілді. Содан көп ұзамай, 1862 жылы Айдахо штатының Бойз бассейнінде және Монтанада алтынның табылуымен Колумбия өзені алтын кендеріне ішкі қарайғы жолға айналды. Сол жылы Тимоти К. Давенпорт Уматилла өзенінің сағасындағы қала құру үшін жерді зерттеді және 1863 жылы жоспарын тіркеді. Бұл жер Уматилла өзенінің ағысының төменгі жағындағы орналасқандығы үшін таңдалды, ол Колумбия өзеніндегі кемелердің жоғары қарай жүзуіне кедергі келтіретін және кемелерді тасымалдауды немесе жүк ауыстыруды қажет ететін кедергі тудырды. Алғашқыда бұл жер Уматилла-Лэндинг, содан кейін Уматилла-Сити, одан кейін Колумбия, ал келесі жылы тағы да Уматилла-Сити деп аталды. Оның пошта бөлімі 1863 жылы пошта шебері ретінде З. Ф. Мудимен ашылды. Уматилла тез арада алтын іздеушілер үшін ғана емес, сонымен қатар айналасындағы ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығымен айналысатын халықтың өсуіне байланысты маңызды сауда және тарату орталығына айналды. Өзен жағасындағы Уотер-стрит бойында және қаланың гүлденген кезеңінде 3 қонақ үй, 22 салон, 6 дүкен және 3 азық-түлік дүкені болды. 1865 жылдың 6 наурызында Уматилла округінің орталық қаласы болып, аз айырмашылықпен жеңіске жетті, бірақ 1868 жылға дейін ғана сақталды, содан кейін Пендлтонның өркендеген ауылына көшірілді. Сол жылы алғашқы газет (апталық) жарық көрді. 1860 жылдардағы алтын асыру кезінде Уматилла мен Вашингтон штатындағы Уоллула арасында «Жоғарғы Колумбияның Сакраментосы» болу үшін қысқа мерзімге бәсекелестік болды, бірақ алтын асыру екі қаланың да шекаралық ауылдардан тыс өсуіне жеткілікті ұзаққа созылмады. Уматилла 1870 жылдардың соңына дейін маңызды сауда орталығы болып қала берді, 1877 жылы ағыстарды жою арқасында Дальдерден келетін кемелер тікелей Уоллулаға және одан әрі жүре алды. Келесі жылы Орегон бу кеме жүргізу компаниясы Пендлтоннан Уестонға дейін Уматилланы ауыл шаруашылығының ішкі аймақтарымен байланыстыратын тар темір жол құрылысын бастады. 1894 жылғы үлкен су тасқыны бастапқы сауда ауданының қалған бөлігін жойды, ал көптеген сақталған ғимараттар өзеннен алысқа жылжытылды. Уматилла масондық ложасының ғимараты, бастапқы қаладан сақталған жалғыз ғимараттардың бірі, 1901 жылы оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым жердегі Эхоға (Орегон) көшірілді. 1910 жылдардың басында Уматилла ауыл шаруашылығы орталығы ретінде қайта жанданып, 3 және 4 көшелер бойында жаңа сауда ауданы пайда болды, ол өзеннен емес, темір жолға қарап орналасқан. Тағы да қалада бірнеше қонақ үй және тіпті банк болды. 1916 жылы бірнеше әйел жергілікті билікке үміткер болу үшін құпия ұсыныстар жасады, нәтижесінде «көйлек революциясы» деп аталған оқиға болды. Уматилла химиялық қоймасы 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық мақсатында ашылды. Қойманың міндеті әр түрлі әскери заттарды, жамылғылардан бастап оқ-дәрілерге дейін сақтау және күтіп ұстау болды. 1962 жылы химиялық қару сақтау миссиясы басталды. 1990 жылдан 1994 жылға дейін нысан жабылуға дайындық үшін қайта ұйымдастырылды, барлық әдеттегі оқ-дәрілер мен жабдықтар басқа орналасқан жерлерге жіберілді. 2011 жылдың 25 қазанында HD қыша газының соңғы бөшегі жойылды, Орегон мен Вашингтон штаттарында химиялық апаттың қаупі жоқ. Уматилланың бастапқы қала орны Джон Дей бөгетінің құрылысы салдарынан су астында қалуы мүмкін деген шешімге келген Америка Құрама Штаттарының инженерлік корпусы анықтағаннан кейін толығымен тасталды. 1965-1968 жылдар аралығында қала темір жолдың оңтүстігіне қарай толығымен қайта салынды, ал бастапқы қала аумағындағы барлық ғимараттар сатып алынып, қиратылды. Бұл орын ауыстыру бекер болды, өйткені өзеннің осы нүктесіндегі су деңгейі бөгеттің су қоймасына әсер етпеді. Уматилланың бастапқы көше желісі темір жолдың солтүстігінде әлі де көрінеді және қазір табиғат қорығы және қорғалған археологиялық орын болып табылады. Ол әлі де инженерлік корпустың меншігінде және жалпы жұртшылыққа қол жетімді емес.

География

Уматилла Пендлтоннан солтүстік-батысқа қарай 30 миль (48 км) жерде орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,63 шаршы миль (12 км2) құрайды, оның ішінде 4,42 шаршы миль (11 км2) құрлық және 0,21 шаршы миль (1 км2) су.

Климат

Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Уматилла жартылай шөлейтті климатқа ие, климат карталарында "BSk" деп белгіленеді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 6 906 адам, 1 634 үй шаруашылығы және 1 215 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1 766 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 70,1% ақ нәсілді, 2,3% афроамерикалық, 1,5% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 23,1% басқа нәсілдерден және 2,4% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 43,1% құрады. 1 634 үй шаруашылығының 50,8% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 51,2% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14,7% -ында күйеуі жоқ әйелдер, 8,5% -ында күйеуі жоқ ер адамдар және 25,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 18,5% жеке адамдардан тұрады, ал 6% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,15 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,59 адамды құрады. 2017 жылы Уматилладағы үй шаруашылығының орташа табысы 38 796 долларды құрады, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен 7,3% төмендеді және жақын орналасқан Гермистон қаласының 50 694 долларынан қалып қойды. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, Уматилладағы ең ірі бес жұмыс беруші: Екі өзендерді түзеу мекемесі, JM Manufacturing (поливинилхлорид құбырлары), Gilroy Food (құрғатылған пияз), Boise Cascade (ағаш жоңқасы) және Oregon Rustic (құрғақ жиһаз).