Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб композиторы (1885–1958)
Serbian composer (1885–1958)
Стеван Христич (19 маусым 1885 – 21 тамыз 1958) – серб композиторы, дирижер, педагог және музыка жазушысы. XX ғасырдың бірінші жартысындағы серб музыкасындағы кеш романтизм стилінің көрнекті өкілі.
Stevan Hristić (; 19 June 1885 – 21 August 1958) was Serbian composer, conductor, pedagogue, and music writer. A prominent representative of the late romanticist style in Serbian music of the first half of the 20th century.
Өмірбаян
Христич өзінің музыка білімін Белградтағы Серб музыка мектебінде бастады (Святой Мокраняк құрған) және Лейпцигте оқуын жалғастырды (1904–08), онда ол С. Крель мен Р. Хофманнан композиция бойынша, ал А. Никиштан дирижерлік өнерді үйренді. Серб музыка мектебінде қысқа ғана оқытқаннан кейін, ол Римде, Мәскеуде және Парижде (1910–12) уақыт өткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Белградқа оралғаннан кейін, Христич Ұлттық театрде дирижерлік мансабын бастады және Серб музыка мектебінде, сондай-ақ семинарияда педагогикалық қызметін жаңартты. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында ол Белградтың музыкалық өмірінің дамуына үлкен үлес қосты: Белград филармониясын құрған және оның алғашқы бас дирижері болды (1923–34), Белград опера театрында дирижер болып жұмыс істеді (1925–35 директоры), сондай-ақ Белград музыка академиясының негізін қалаушылардың бірі және алғашқы профессорларының бірі (1937–50 композиция профессоры және 1943–44 президенті). Ол 1950 жылы Сербия ғылым және өнер академиясына қабылданды және Музыка зерттеу институтының басшысы болды. Христич сонымен қатар Сербия композиторлар қауымдастығының негізін қалаушыларының бірі және ұзақ жылдар бойы оның президенті болды.
Hristić started his music education at the Serbian Music School in Belgrade (established by St. Mokranjac) and continued his studies in Leipzig (1904–08) where he received instruction in composition from S. Krehl and R. Hofmann, and in conducting from A. Nikisch. Following a brief period of teaching at the Serbian Music School, he spent time in Rome, Moscow, and Paris (1910–12). Upon his return to Belgrade before the start of the World War I, Hristić began his conducting career at the National Theatre and resumed pedagogical activities at the Serbian Music School as well as at the Seminary. Between the two World Wars he contributed to the development of Belgrade musical life as: a founder and the first principal conductor of the Belgrade Philharmonic (1923–34), conductor at the Belgrade Opera House (director 1925–35), and one of the founders and first professors of the Belgrade Music Academy (composition professor 1937–50 and president 1943–44). He was inducted into the Serbian Academy of Sciences and Arts (1950) and was in charge of the Institute of Musicology. Hristić was also among the founders and a longtime president of the Serbian Association of Composers.
Шығармалары
Христичтің шығармашылығы көлемді болғанымен, көп емес туындылардан тұрады: опера "Күн батуы" (1925), балет "Охрид аңызы" (1947), оратория "Қайта тірілу" (1912), бірнеше оркестрлік шығармалар (сахнаға қойылған музыка), қасиетті музыка туындылары (Литургия және Опело (Ортодоксалдық реквием)), концерттік шығармалар (скрипка мен оркестрге арналған симфониялық фантазия және фортепиано мен оркестрге арналған рапсодия), хор композициялары ("Күз" және "Дубровник реквиемі"), камералық вокалдық лирикалық шығармалар ("Бір кезде гүл болды", "Қосшаян", "Элегия", "Рифтегі кеш", және "Гүлжапырақ"). Христичтің музыкалық тілі мелодиялық тапқырлықпен, көркем оркестрлеумен, кеш романтизм және ішінара импрессионизм гармонияларымен, формалық құрылымның айқындығы мен ашықтығымен ерекшеленеді. Романтизмге бағытталғандығымен Христич өзінің замандастары Коньович пен Милоевичтен аздап ерекшеленеді, олардың туындылары заманауи стильдік өрнекке қатысты радикалды ізденістерді көрсетеді. Христич Мокраняцтың бастауларына жақын, ал оның шығармашылығы романтизм негіздерінен заманауи тенденцияларға өтуді білдіреді. Христичтің ең маңызды туындысы – "Охрид аңызы" серб музыкасындағы алғашқы толық кешкі балет болып табылады.
Hristić's oeuvre consists of large scale though not numerous works: opera The Dusk (1925), ballet The legend of Ohrid (1947), oratorio Resurrection (1912), several orchestral pieces (incidental music for stage), works of sacred music (Liturgy and Opelo (Orthodox Requiem)), concert pieces (Symphonic fantasy for violin and orchestra and The Rhapsody for piano and orchestra), choral compositions (Autumn and The Dubrovnik requiem), and chamber vocal lyrical pieces (“There once was a rose,” “The Swallow,” “Elegy,” “An evening on the reef,” and “The blossom”). Hristić's musical language is characterized by melodic inventiveness, colorful orchestration, late romanticist and partially impressionistic harmonies, and clarity and transparency of formal structure. By his primarily romanticist orientation, Hristić somewhat differs from his contemporaries Konjović and Milojević whose works manifest more radical ventures toward a contemporary stylistic expression. Hristić appears closer to the Mokranjac origins, whereas his oeuvre represents a transition from the romanticist groundwork toward contemporary trends. Hristić's most significant work, The legend of Ohrid is at the same time the first full evening ballet in Serbian music.
Шығуы мен орны туралы тарих
Христич "Аңыз" балетін 1920 жылдардың соңында бастады, тіпті бірінші акт композитордың мансабының 25 жылдығына арналған мерекелік шарада орындалды (1933), бірақ балет тек Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана аяқталды. Ол Белградтың Ұлттық театрында 29 қарашада 1947 жылы Маргарита Фроманның хореографиясымен, Владимир Зединскийдің декорацияларымен және Милица Бабич жасаған костюмдермен қойылды. Балет Эдинбургте (1951), Афинада (1952), Висбаден мен Зальцбургте (1953), Женева мен Цюрихте (1953), Флоренция мен Венада (1955), Каирде (1961) және Барселонада (1965) өткен көптеген гастрольдік қойылымдарда да сәтті орындалды. "Аңыз" балетінің бастапқы нұсқасы Скопье, Загреб, Любляна, Нови-Сад, Сараево, Риека және Марибор қалаларында да қойылды. 1958 жылы Станиславский және Немирович-Данченко атындағы Мәскеу академиялық музыка театрында өткен премьераға Христич балеттің түпкілікті нұсқасын қалыптастырған бірнеше номерлер қосты. "Охрид аңызы" жиырма төрт сахнада 1300-ден астам қойылым көрсетті (премьералық қойылымдар мен жаңарулар), онда төрт шетелдік және он югослав хореографы қатысты (олардың кейбіреулері бұл жұмысқа бірнеше рет оралды), алты премьера Белградта өтті. Балеттің толық музыкалық орындалуы және алғашқы жазбасы 2008 жылы композитордың қайтыс болуының 50 жылдығына орай аяқталды (1985 жылы Деян Деспич редакциялаған). (Радио Телевидение Сербии симфониялық оркестрі мен хоры, дирижері Боян Судич).
Despite the fact that Hristić started his work on The legend during the late 1920s with Act I even being performed for celebration of the composer's 25th career anniversary (1933), the ballet was completed only following the end of the World War II. It premiered at the National Theatre in Belgrade on 29 November 1947 in choreography by Margarita Froman, set design by Vladimir Zedrinski, and costumes by Milica Babić. The ballet was equally successfully performed during numerous visiting shows in Edinburgh (1951), Athens (1952), Wiesbaden and Salzburg (1953), Geneva and Zurich (1953), Florence and Wien (1955), Cairo (1961), and Barcelona (1965). In its original version The legend was also performed in Skopje, Zagreb, Ljubljana, Novi Sad, Sarajevo, Rijeka, and Maribor. For the 1958 premiere held at the Stanislavski and Nemirovich Danchenko Moscow Academic Music Theatre, Hristić added certain numbers that shaped the final version of the ballet. The legend of Ohrid had over 1,300 performances in twenty four settings (premiered and renewed), engaging four foreign and ten Yugoslav choreographers (some of whom returned to this work several times), with six premieres held in Belgrade. The integral performance and the first recording of the entire ballet music were completed in 2008 (edited by Dejan Despić in 1985) on occasion of the 50th anniversary of the composer's death (Radio Television Serbia Symphony and Choir with conductor Bojan Suđić).
Музыкалық көрініс
Балет музыкасы сюжеттің дамуын және дөңгелектелген сандар – билерді драматикалық әрекеттегі тоқтау нүктелері ретінде көрсететін үш құрамдас бөлімнен тұрады. Барлық музыкалық оқиғалардың негізі симфониялық текстура арқылы дамыған бірнеше маңызды лейтмотивтерде жатыр. Екі басты лейтмотив Мокраняцтың Руковети №10 (Жыр жинағы №10) әндерінен алынған: “Биляна, матаны ақтарған” (“Biljana platno beleše”) және “Мені жібер” (“Pušči me”). Бұл екі лейтмотивтік цитатамен қатар, балет музыкасында кеңінен танымал “Биляна” әнінің тақырыбы, сондай-ақ В. Джорджевич нотаға түсірген халық әуенінің транскрипциясы (“Шарап пен ракия ішемін” (“Pijem vino i rakiju”)) лейтмотив ретінде емес, тек бакалаврдың соңғы колосының тақырыбы ретінде пайда болады. Басты лейтмотивтер Билянаның мінезі мен екі жігіттің махаббатын бейнелейді. Басқа да маңызды мотивтер, бірақ аз дәрежеде рөл атқаратындары, Билянаның әкесі мен қылышты көрсетеді. Цитаталар балеттің негізгі тақырыптық материалы болып табылады, осы арқылы музыкалық мазмұнының тұжырымдылығы қамтамасыз етіледі. Мотивтер симфониялық тұрғыда қарастырылады, ал симфониялық даму сюжеттің драмасына қызмет етеді: мотивтік өзгерістер сюжетке тығыз байланысты, ал ауысулар кейіпкерлердің психологиялық күйзелісін көрсетеді және драмалық шиеленісті сипаттайды. Гармония тұрғысынан, романтизм аясындағы кейбір батыл тұстар болғанымен, Христич көбінесе қарапайым тәсілдерді қолданады. Оның гармониялық тілі модальділік, Балқан шкаласы (минор), толық тонды шкала (тек мелодиялық желілерде қолданылады) және Фригиялық режимнің қосылуы сияқты нақты скалярлық құрылымдарды қамтиды, сондай-ақ кеш романтизмге тән кеңейтілген тональностьты қамтиды. Христичтің шеберлігінің ең тартымды жағы – оркестр дыбысының байлығы. Бұл ерекшелік балеттен алынған ең маңызды үзінділерден құралған төрт оркестрлік сюитада да көрінеді (дирижер Эмиль Табаковпен Белград филармониясының жазбасы, 1998 жыл). Партитура Югославия, Румыния, Болгария және Грекияның дәстүрлі музыкасын еске түсіреді. "Партитурада модернистік мақтаныш болмауы мүмкін, бірақ оның таза сызықтары мен жарқын түстері осылай көркем бейнеленгендіктен, «Охридская легенда» бүгінде югослав музыкасының маңызды жетістіктерінің бірі болып саналады".
The music of the ballet consists of three composed segments featuring the plot developments and rounded numbers—dances—as points of stagnation within the dramatic action. The framework of all musical events lies on several prominent leit motives developed through the symphonic texture. The two main leit motives are extracted from the thematic fabric of Mokranjac's Rukovet no. 10 (Song Wreath no. 10): the songs “Biljana, whitening the linen” (“Biljana platno beleše”) and “Let me go” (“Pušči me”). Along with these two leit motivical citations, the ballet music also features a theme from the widely known song “Biljana,” as well as the transcription of a folk tune notated by V. Đorđević (“I’m drinking wine and rakia” (“Pijem vino i rakiju”)) which does not serve as a leit motive, but rather appears only as a theme of the closing bachelor's kolo. The main leit motives symbolize Biljana's character and love of the two youths. Other prominent motives, although of a more sporadic role, depict Biljana's father and the sword. The citations represent the ballet's primary thematic material that ensures coherency of its musical content. The motives are treated in a symphonic manner whereas the symphonic development serves the dramatics of the plot: the motivical transformation is tightly connected with the plot and the shifts demonstrate characters’ psychological ordeals and characterize dramatic tensions. In terms of harmony, while there are some bolder instances within the realm of romanticist expression, Hristić mostly operates with simple devices. His harmonic language encompasses modality, specific scalar structures such as the Balkan scale (minor), whole tone scale (utilized strictly in melodic lines), and Phrygian mode mixture, to the typical late romanticist expanded tonality. The most captivating aspect of Hristić's craftsmanship pertains to the richness of orchestral sound. This trait is also manifested in the four orchestral suites composed of the most pertinent ballet excerpts (recording of the Belgrade Philharmonic with conductor Emil Tabakov, 1998). The score evocates traditional music of Yugoslavia, Romania, Bulgaria, and Greece. "The score may lack modernist pretension, but its clean lines and bright colours have been so beautifully realised that Ohridska legenda stands today as one of the significant achievements of Yugoslav music."
Түскі ас (Саттон)
"Түн батуы" операсында (1925) Кристич веризм музыкалық драмасының кейбір тәжірибесін және импрессионистік музыка тілінің элементтерін үйлестіреді. Шығарма Иво Войновичтің "Дубровник трилогиясынан" алынған екінші (символистік) драманың толық мәтініне негізделген. Онда 19-ғасырдың басында Рагуза Республикасы жойылғаннан кейін Дубровник ақсүйектерінің құлдырауы кезінде ескі және беделді Бенеш отбасының үйіндегі атмосфера суреттеледі. Сюжеттің ортасында әлеуметтік жағдайының айырмашылығынан туындаған қиындықтарға байланысты махаббаты орындалмаған екі жас адам тұр, ал қалған кейіпкерлер сыртқы түрі ғана белгілі. Композитор шығарманың камералық сипатын ескере отырып, драмалық-лирикалық психология шеңберінде жұмыс істейді және жанрлық сахналардан қасақана бас тартады. Войновичтің мәтінімен қатар, Джован Дучичтің "Армандар" ("Snovi") атты өлеңінен үзінді (Луйоның "О, қалай жүрегім ауырады" ("Vaj, kako to boli") ариосы үшін) либреттоға енгізілген, бұл драманың эмоционалдық атмосферасына толық сәйкес келеді. Кристичтің "Түн батуы" операсының ірі формасы – вокалдық бөлігі көбінесе речитативпен сүйемелденетін музыкалық драма. Мелодиялық элемент мәтіннің терең психологиялық түсіндірілуімен және өзінің вокалдық логикасымен анықталады. Оркестрлік бөлім бас кейіпкерлерге тән мотивтерді жеткізеді, бірақ бұл мотивтер композитордың балетіндегідей жүйелі емес. Операның кіріспесінен бастап қараңғылық мотиві, басты мотивтердің бірі ретінде, бүкіл шығармаға сіңіп өтеді.
In his opera The Dusk (1925), Hristić integrates some experiences of the Verismo musical drama and elements of impressionistic musical language. The work was almost entirely composed upon the integral text of the second (symbolist) drama from A trilogy of Dubrovnik by Ivo Vojnović and depicts the atmosphere in the home of old and reputable Benesh family during the downfall of Dubrovnik nobility following the abolishment of the Ragusa Republic at the beginning of the 19th century. At the center of the plot are two young people whose love for each other is rather unfeasible due to the difference in their social classes, while all other characters are only roughly drafted. Underscoring the chamber nature of the work and operating consistently within the realm of the dramatic lyrical psychology, the composer intentionally avoids genre scenes. Alongside Vojnović's text, the lyrics of the poem “The Dreams” (“Snovi”) by Jovan Dučić (for Luyo's arioso “Oh, how it hearts” (“Vaj, kako to boli”)) are incorporated in the libretto, thus fitting by its overall mood into the drama's emotional ambience. The large scale form of Hristić's The Dusk is a musical drama with vocal part treated largely as an accompanied recitative. The melodic element is determined by profound psychological interpretation of the text, within its own vocal logic. Orchestral part carries the leit motivical events, albeit not in a systematic fashion that Hristić would utilize in his ballet. The motive of the dusk from introduction, as one of the principal motives, permeates the entire work.
Қайта тірілу
Серб музыкасындағы алғашқы оратория, Драгутин Иличтің мәтініне негізделген "Қайта тірілу" 1912 жылы тұңғыш рет орындалды, бұл сол кездегі жас композиторлар буынының жаңа жанрларға деген ынтасын көрсетті. Осы шығарманың кіріспесі "Таң поэмасы" деген атаумен жеке оркестрлік туынды ретінде таныстырылды.
The first oratorio in Serbian music, Resurrection, conceived upon the text by Dragutin Ilić, was premiered in 1912, declaring in a way interests toward new genres of then young composers’ generation. The introduction for this work has been performed as an independent orchestral piece entitled The Poem of the dawn.
Оркестрлік музыка
Оркестр туралы терең біліміне қарамастан, Христич симфониялық музыкаға ерекше құштарлық танытпады. Ол осы жанрға салыстырмалы түрде аз, көбінесе еркін оймен туған шығармаларын арнады: «Кучук Стана» увертюрасы, «Ауылда» симфониялық поэмасы (толықтырылмаған симфонияның бірінші бөлімі) және екі нәтижелі концерттік туынды – Лейпцигтегі BA дипломдық жұмысы, скрипка мен оркестрге арналған «Симфониялық фантазия» (1908) және фортепиано мен оркестрге арналған «Рапсодия» (1942).
Despite his superior knowledge of the orchestra, Hristić peculiarly did not have a particular affinity for symphonic music. He devoted a relatively few, mostly freely conceived works to this genre: the overture for Cucuk Stana, symphonic poem In the countryside (the first movement of an unfinished symphony), and two effective concert pieces—his BA diploma work from Leipzig, Symphonic fantasy for violin and orchestra (1908), and The Rhapsody for piano and orchestra (1942).
Қасиетті жұмыстар
Христичтің Литургиясы және әсіресе b-bemol минорындағы Опело Сербияның қасиетті музыкасының дамуына ең маңызды үлес деп есептеледі. Осы туындыларында композитор кеш романтизм дәуірінің гармониясын кеңінен пайдаланды, соның нәтижесінде тығыз, кейде полифониялық хорлық текстура қалыптасты.
Hristić's Liturgy and particularly Opelo in b flat minor are considered the cornerstone contributions to the development of Serbian sacred music. In these works, the composer liberally resorted to late romanticist harmony resulting in thick, at instances polyphonic, choral texture.
Музыкалық парақтар музыкалық жазбалар
No. 1 сюита. «Охрид аңызы». Белград: Просвета, 1954 жыл. «Охрид аңызы». Илия Маринович жасаған фортепианоға бейімдеу, ред. Миленко Живокович. Белград: Просвета, 1964 жыл.
Suite No. 1 from The legend of Ohrid. Belgrade: Prosveta, 1954. The legend of Ohrid. Piano reduction by Ilija Marinković, ed. by Milenko Živković. Belgrade: Prosveta, 1964.
Жазбалар
Охрид туралы аңыз. CD. Балеттен төрт сюита. Белград филармониясы, дирижер Эмиль Табаков. Белград: Коммуна, CD 9011, 1984 жыл. "Охрид туралы аңыз" балетінен №1 сюита (Ohridska legenda). CD. Жаңа дыбыс (Novi Zvuk) 112, Белград: Коммуна, 1998 жыл. Охрид туралы аңыз. CD. Ханновер радио филармониясы, дирижері Моше Атзмон. CPO 999 582–2, Германия, 1999 жыл. Фортепиано мен оркестр үшін рапсодия. CD. Сербия радио-телевизиясы симфониялық оркестрі, дирижері Боян Суджич. Белград: PGP RTS, 2000 (CD 430961). "Охридская легенда" балетінен №1, 2 және 3 сюиталар. Белград опера оркестрі, дирижері Христич. CD. Белград музыка академиясының ректоры (1937-1957). Музыка өнері факультеті, Белград, 2013 жыл.
The legend of Ohrid. CD. Four suites from the ballet. Belgrade Philharmonic, conductor Emil Tabakov. Belgrade: Komuna, CD 9011, 1984. Suite no. 1 from ballet The legend of Ohrid (Ohridska legenda). CD. New Sound (Novi Zvuk) 112, Belgrade: Komuna, 1998. The legend of Orhid. CD. Hannover Radio Philharmonic, conductor Moshe Atzmon. CPO 999 582–2, Germany, 1999. The Rhapsody for piano and orchestra. CD. Radio Television Serbia Symphony, conductor Bojan Suđic. Belgrade: PGP RTS, 2000 (CD 430961). Suites no. 1, 2 & 3 from ballet Ohridska legenda. Belgrade Opera Orchestra, conducted by Hristić. CD. Ректори Музичке академије у Београду (1937 1957). Fakultet Muzičke Umetnosti, Belgrade, 2013. .