Кіріспе

Техас штатындағы, АҚШ-тағы археологиялық орын.

Лаббок көлінің ескерткіші, сондай-ақ Лаббок көлі орны деп белгілі, Техас штатының Лаббок қаласындағы маңызды археологиялық орын және табиғи тарихты сақтау аймағы. Лаббок көлінің ескерткіші мемлекеттік және федералдық қорғаумен қамтылған. Мұнда ежелгі адамдар мен жойылған жануарлардың іздері табылды. Ллано-Эстакадо аймағындағы ежелгі мәдениеттердің шамамен 12 000 жылдық қолданыс дәлелдері сақталған. Бұл Техас Техникалық Университетінің мұражайының бөлігі. Қонақтар археологиялық қазба жұмыстарын бақылай алады. Әр жазда әлемнің түкпір-түкпірінен келген еріктілер қазба жұмысына көмектеседі, сондай-ақ жергілікті тұрғындар да ерікті болып қатыса алады, бұл орынды ғалым емес адамдар үшін де қолжетімді етеді. Жыл бойына экскурсиялар ұйымдастырылады, олар жетекшісімен де, өздігінен де жүргізіледі. Орын Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген және ұлттық тарихи және мемлекеттік археологиялық ескерткіш деп танылған.

Тарих

Лаббок көлі – Бразос өзенінің саласы, "Пунта-де-Агуа" деп те аталатын Сары үйдің арнасының иірімдерінде орналасқан, ежелгі бұлақтарға жақын жерде. Ллано Эстакадо халқы 1930 жылдардың басына дейін осы арнадағы су ресурстарын пайдаланған, содан кейін олар құрғап қалды. 1936 жылы Люббок қаласы оны пайдалануға болатын су көзіне айналдыру үшін арнаны қазды. Бұл әрекеттер сәтті болмаса да, осы жердің археологиялық маңыздылығын анықтауға көмектесті. Қазіргі таңда мұнда тұрақсыз су өте аз, көл жоқ. Алғашқы зерттеулер 1939 жылы Батыс Техас мұражайы, қазір Техас Техникалық университетінің мұражайы тарапынан жүргізілді. 1936 жылы Кларк Киммель мен Тернер Киммель Өрт сөндірушілер су қоймасынан сүйектен жасалған жебе ұштарын тапты. 1940 жылдардың соңында бірнеше Фолсом кезеңіне (10 800 – 10 300 жыл бұрын) жататын бизонды аулау орындары табылды. Бір орында, бұрын белгісіз палеоиндіан тобының аулаған ежелгі бизонының күйген сүйектерінен алғашқы радиокөміртектік сынақ жасалды, ол палеоиндіан материалдарын даталаудың ең дәл әдісі болып табылады (шамамен 9800 жылдық).

Геология

Лаббок көлінің негізі Бланко формациясының бір бөлігі болып табылады, ол Плейстоцендік шөгінділердің ішкі жиыны. Бұл жерде ол көбінесе шамамен екі миллион жыл бұрын қалыптасқан көл шөгінділерінің ірі жиынтығынан тұрады. Бланко формациясының үстінде аймақтың көп бөлігін жабатын, желмен келген шөгінділерден тұратын Блэкуотер Дроу формациясы орналасқан. Бұл шөгінді миллион жылдан 50 мың жыл бұрын баяу жиналған. Лаббок көлінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі құмдықта кем дегенде 36 мың жыл бұрынғы шөгінділер мен көмілген топырақтар бар. Сары үй арнасы 20 мың жыл бұрын қалыптасып, Блэкуотер Дроу формациясын кесіп, Бланко формациясына дейін жеткен. Шамамен 12 мың жыл бұрын (б.з.д. 10000 жыл), арна Лэндмарк аймағында шамамен 15 метр (49 фут) тереңдікте өткел жасаған. Дәлелдер Лаббок көлінде соңғы 11 мың жыл ішінде кеуіп кету үрдісі болғанын көрсетеді. Геологиялық жазба өзен шөгінділерімен басталып, одан кейін көл шөгіндісімен жалғасады және 6500 мен 4500 жыл бұрынғы ауыр құрғақшылық кезінде желмен келген шөгінділердің жиналуымен аяқталады. 4500 жылдан кейін климат қазіргідей болды, соңғы 2000 жылда аз ғана өзгерістер болды.