Кіріспе

Bad Münster am Stein Ebernburg – Рейнланд-Пфальц жеріндегі Бад-Кройцнах ауданында орналасқан, 4000-қа жуық тұрғыны бар (2004 жылғы мәлімет бойынша) шипажайлы қала. 2014 жылдың 1 шілдесінен бастап Бад-Кройцнах қаласының құрамына кірді. Бұл қала бұрынғы аттас Verbandsgemeinde-нің орталығы болған, бірақ оның құрамына кірмеген. Bad Münster am Stein Ebernburg 1978 жылдың 29 сәуірінде қала құқығын алды және минералды су шипажайы (Mineralheilbad) және климаттық шипажай (heilklimatischer Kurort) ретінде мойындалды. Бүгінде "Спа" кардиологиялық және ортопедиялық оңалту саласындағы клиникаларымен әйгілі. Көптеген тұзды су булану мұнаралары Еуропадағы ең ірі ашық ауа ингаляциялық орталық құрайды.

Орналасқан жері

Bad Münster am Stein Ebernburg теңіз деңгейінен 108 және 320 метр аралығында, Эбернбург қамалының етегінде, орман мен жүзімдіктерге толы аласа таулы аймақта орналасқан. Rheingrafenstein және Rotenfels тік жарларымен, сондай-ақ Nahe өзенімен шектеледі. Аталған екі тау массиві өзен арқылы орналасқан және Альп тауларының солтүстігіндегі ең биік нысандар болып табылады, өзен жағалауынан 200 метрден жоғары көтеріледі. Қала Бад-Кройцнахтан оңтүстікке қарай 6 шақырым және Майнцтен оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым қашықтықта жатыр. Әкімшілік аумағы 9,53 шаршы километрді құрайды. Германиядағы ең ұзын тұзды суды буландыру мұнаралары (шамамен 1,4 шақырым) Salinental ("Тұз өндіріс аңғары") арқылы көршілес Бад-Кройцнах қаласынан Бад-Мюнстердің курорттық аймағына дейін созылып жатыр.

Көршілес муниципалитеттер

Солтүстіктен бастап сағат тілімен айналасында Bad Münster am Stein Ebernburg-тің көршілері Traisen қауымы, Bad Kreuznach қаласы, Altenbamberg қауымы, Feilbingert қауымы, Niederhausen қауымы және Norheim қауымы орналасқан.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Бад-Мюнстер-ам-Штейн-Эбернбург қаласының құрамына Бад-Мюнстер-ам-Штейн және Эбернбург кіреді. Олар 1969 жылы бір муниципалитет болып біріктірілді, ал жаңа, ірі муниципалитет 1978 жылы қала мәртебесіне ие болды.

Тарих

Бүгінгі Бад-Мюнстер-ам-Штейн-Эбернбург қаласы 1969 жылғы 7 маусымда Рейнланд-Пфальцте 1960 жылдардың соңында басталған әкімшілік-аумақтық реформа аясында, бұрын өздігінен басқарылған Бад-Мюнстер (2 261 тұрғын) және Эбернбург (1 671 тұрғын) муниципалитеттерінің бірігуінен "Бад-Мюнстер-Эбернбург" муниципалитеті болып құрылды. Екі құрамдас қауымның жеке тарихы енді саяси жағынан жалғаспаса да, олар діни басқаруда сақталған: Бад-Мюнстер Рейнландтағы Евангелиелік шіркеуге және Трир Рим-католик епархиясына, ал Эбернбург Пфальц Евангелиелік шіркеуіне және Шпайер Рим-католик епархиясына қарасты.

Бад Мюнстер ам Штайн

1200 жылы Мюнстер алғаш рет құжатта еске алынды. Ауыл 1050 жылы салынған Рейн графтығының қамалының (Рейн граф Палатинінің резиденциясы) төменгі жағында пайда болды. 1689 жылы француздар қамалды қиратты, бірақ қираған орындары бүгінге дейін сақталған. 19 ғасырға дейін бұл ескі Сент-Мартин шіркеуінің (St. Martins Kirche) төңірегіндегі бірнеше үйі бар шағын ауыл болды. Ауыл тұз өндірумен, Нахе өзенінде балық аулаумен, егіншілікпен және бір кезде Хуттандал (саласы) аймағында мыс кенін өндірумен айналысты. 1859 жылы Нахе аңғары темір жолы (Бинген – Саарбрюкен) салынды, ал 1871 жылы тағы бір темір жол – Алсенц аңғары темір жолы (Альсенцтальбан) пайда болды. Бұл 1478 жылдан бері құрылған ауылдың шипажайларына үлкен дамуға мүмкіндік берді, осылайша ауыл көптеген саяхатшыларды тартатын шипалық орталыққа айналды және 1905 жылы «Бад» (яғни «ванна») атағын алды. Мұның негізі – бүгінге дейін сақталған, радон қосқан тұзды сулы көздер. Екінші дүниежүзілік соғыста Салиненталға қарай баратын теміржол көпірі маңындағы аймақ одақтас әскерлерінің көптеген әуе шабуылдарынан зардап шекті. Бүгінде Бад-Мюнстерде теміржол байланысы сақталған, себебі ол Бинген – Кайзерслаутерн және Майнц – Саарбрюкен бағыттарында орналасқан. Соғыстан кейінгі жылдары шипажай инфрақұрылымының кеңеюіне байланысты орталықтың сыртқы келбеті жаңарып, түбегейлі өзгерді.

Эбернбург

Эбернбург орта ғасырлардан бері шарап өсіру және ауыл шаруашылығының ұзақ тарихы бар маңызды ауыл болды. Оның алғашқы жазбаша айғағы 1212 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Саарбрюккен графы Эбернбургтегі шіркеуді Вормс қаласының жанындағы Сент-Сириак қорына сыйлады. Ауыл да, осы аттас қамал да бастапқыда басқа жерде орналасқан, бірақ оның нақты орны әлі белгісіз, мүмкін "Ескі Иоанн Баптист шіркеуі" (Alte Johannes Kirche) маңында болған шығар. 1338 жылы Рауграф Рупрехт және Спонхайм-Кройцнах графы Иоганн қала мен қамалды бүгінгі орнында салуды өздеріне міндет етті. Содан кейін Эбернбургті қала мәртебесіне көтеру туралы да жоспар болған, бірақ ол іске аспады. Ескі ауыл ядросы, Альтдорф ("Ескі ауыл"), оның іздері бүгінгі күнге дейін қала орталығының көрінісінде көрініп тұр, ғасырлар бойы Эбернбург қамалымен байланысты қабырғалармен қоршалған. Қамал соңында атақты неміс рыцары Франц фон Сиккингеннің резиденциясына айналды. 1482 жылы басталған қамалдың кеңейту жұмыстарынан кейін, 1523 жылы Франц фон Сиккингенге қарсы біріккен князьдер қамал мен ауылды өртеп тастады. Францтың ұлдары 1542 жылы қайта құру жұмыстарын бастады. 19 ғасырдың соңында курорттық іскерлік дамыған кезде Эбернбург осы қабырғалардың сыртында қарқынды өсті, бұл кеңею әлі де толыққанды аяқталған жоқ. Сондықтан 20 ғасырдың басында қабырғалар бұзылды, қазір тек бір мұнараның негізі ғана қалды. Эбернбург қамалы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ішінара қирады, бірақ содан бері қайта жаңартылды (German Link). Соңғы 40 жылдан бері ол ересектер мен жастарға білім беру орталығы ретінде пайдаланылуда (German Link).

Дін

2013 жылдың 31 тамызында Бад-Мюнстер-ам-Штейн-Эбернбургте 4033 толық уақытты тұрғын бар, олардың 1582-сі евангелистік (39,226%), 1249-ы католик (30,97%), 10-ы грек православиелік (0,248%), 6-сы орыс православиелік (0,149%), 2-еуі лютерандық (0,05%), 1-і Пфальц мемлекеттік еркін діни қауымдастығының мүшесі (0,025%), 2-еуі Bad Kreuznach Koblenz еврей дін қызметшілер қауымдастығына жатады, 163-і (4,042%) басқа діни топтарға жатады және 1018-і (25,242%) дінсіз немесе діни көзқарастарын жасырады.

Елтаңба

Неміс гербінде: In Schwarz mit eingeschweifter silberner Spitze, darin ein wachsender konischer roter Rundturm mit vorkragendem vierzinnigem Kranz und zwei schwarzen Scharten, vorne fünf silberne Kugeln 2:1:2 gestellt, hinten ein steigender goldbekronter und rotbezungter silberner Löwe. Ағылшын геральдикалық тілінде қаланың гербін былай сипаттауға болады: Мантияда үш бөлікке бөлінген, оң жағы қара, онда күміс түсті бес дөңгелек тігіс бойымен орналасқан, сол жағы қара, күміс тәж киген және қызыл тілді арыстан, төменнен күміс мұнара шығады, ал мұнараның алдында қара түсті екі тікбұрышты ойық бар. Квинкункс және мұнара 1969 жылғы бірігуге дейін Эбернбург гербінде болған элементтер еді, біріншісі бір кезде жергілікті аймақты иеленген Сикинген барондарының геральдикалық белгісі болса, екіншісі – Сикинген барондарының да иеленгені жергілікті Эбернбург қамалының бейнесі еді. Арыстан Bad Münster-дің бірігуге дейінгі гербінен алынған сияқты, және ол бірнеше ғасыр бойы Münster-ді иеленген Лёвенштейн барондарының ("Арыстан тасы") геральдикалық белгісі болған. Bad Münster am Stein Ebernburg құрайтын екі орталықтың да бірігуге дейін өздерінің гербтері болды. Эбернбург гербінде біріктірілген қаланың гербі сияқты "мантияда үш бөлікке бөлінген" бөлініс болды (яғни, бөлінген жамылғыға ұқсас), бірақ оң жақ (герб иесінің оң жағы, көрерменнің сол жағы) және сол жақ (герб иесінің сол жағы, көрерменнің оң жағы) әртүрлі түстерде болды, сол жағы күміс (argent) түсті. Сонымен қатар, 1967 жылы ресми герб берілгенге дейін Эбернбург алтын фон мен Святой Кириактың бейнесі бар бейресми гербке ие болды. Бад-Мюнстердің ескі гербінде қазіргі гербтегі арыстан сияқты, бірдей түстерде арыстан бейнеленген, бірақ арыстан әр аяғында балық ұстаған, бұл 14 ғасырда "Мюнстер-утер-Райнграфенштейнді" иеленген Сальм графтарының (Салм – неміс тілінде "бөдене" деген сөз) айқын белгісі болды, олар Штейн барондарынан тараған. Герб сондай-ақ, ұштары қиылысқан бес крестпен (crosslet) безендірілген.

Ғимараттар туралы көбірек

Қаланың көрікті жерлерінің қатарында Ротенфельс және Рейнграфенштейн деп аталатын тас формациялары бар, соңғысы тау тізіліміне орналасқан, ал оның үстінде Нахе өзенінің жанында сол аттас қамал тұр. Сонымен қатар, Эбернбург деп аталатын тағы бір қамал да бар. Бад-Мюнстер-ам-Штейндегі тұзды суды өндіруге арналған тұзды су мұнараларының 1729 жылға дейін қазіргі түрінде болғанына дәлелдер бар. Тұзды бұлақтың әлсіз тұзды суы бұрын су доңғалақтарымен, ал қазір электр қуатымен жұмыс істейтін сорғылар арқылы мұнараларға жеткізіледі. Су жоғарыдан қара тікенді қабырғалар арқылы жинау алабына сансыз тамшылар түрінде ағып түседі, ал ауа йод, бром және стронций иондары сияқты тұзды заттармен, сондай-ақ радон газымен толықтырылады. Суды жинау алабына ағызғанда тұманға айналдыру арқылы судың тұздылығы артады. Су доңғалақтары мен жабдықтың бір бөлігін (қозғалысты беруге арналған таяқшаларды) әлі де көруге болады. Қаланың ең көне діни емес ғимараты – Бургштрассе 13 мекенжайындағы бұрынғы Палатиндық сайлау кеңсесі. Ренессанс бөлігінің ою-өрнегіне 1556 жыл жазылған. Бұл ғимараттың бөлігін зерттеу Ренессанс қабырғаларының астында ортағасырлық қабырғаның қалдықтары бар екенін көрсетті. Бад-Мюнстердің ең көне мүлігі деп саналатын "Ханенхоф" 1560 жылы алғаш рет айтылған, бұрынғы Рейн гравиялық үй. Тар, "Зехтшёне" ("ондық астық сақтағыш") деп аталатын ағаштан жасалған жоғарғы қабаты бар ғимарат, сол кезде табиғатта төленген ондық салығы үшін қаржы кеңсесі болып қызмет еткен. 1911 жылы салынған, скандинавиялық сипаттамалары бар модерн стиліндегі Курпарктегі Курмиттельхаус ("санаторий") аймақтың ең әдемі ағаштан жасалған ғимараттарының бірі деп есептеледі. Оның ішінде үш шыны құбыр арқылы көтерілетін екі емдік бұлақ – Максимилиан және Рейнграфен бұлақтары бар бұлақ залы орналасқан.

Мұражайлар

Курметтльхаус табиғат станциясы бұрынғы жергілікті тарих мұражайының бөлмелерінде орналасқан. Жылы айларда мұнда аймақтың жануарларын, әсіресе Нахэ өзеніне тән құйма жыландарын бақылауға болады.

Тұрақты оқиғалар

Бад-Мюнстер-ам-Штейн-Эбернбургтегі ерекше шаралардың қатарында қыркүйек айының үшінші демалыс күндері өтетін "орта ғасырлық" Эбернбург жәрмеңкесі және курорт саябағындағы Рождество жәрмеңкесі бар.

Экономикалық құрылым

Өткен онжылдықтарда шипажай қонақтары Bad Münster am Stein Ebernburg үшін маңызды кіріс көзі болды. Шипажай индустриясы бірнеше жыл бойы күрт азайғаннан кейін, қонақтардың саны енді қайтадан баяу өсуде. Бүгінде қаладағы коммерциялық кәсіпорындардың басым бөлігі туризммен (жайғастыру, қонақүйлер) және шарап шаруашылығымен айналысады. Сонымен қатар, мұнда секті мен шампан бөтелкелеріне арналған тығындар жасалатын тосқауыл сымдары зауыты да бар.

Көлік

Bad Münster am Stein Ebernburg Нахе аңғары темір жолы (Бинген–Саарбрюкен) бойында орналасқан. Bad Münster am Stein станциясынан Алзенц аңғары темір жолы (Alsenztalbahn) Кайзерслаутерн бағытына бұрылып кетеді. Қала Рейн-Нахе жергілікті көлік бірлестігінің ("Rhein Nahe Local Transport Association") қолданыс аймағында жатыр. Бад-Мюнстер-ам-Штейн-Эбернбургке Bundesstraße 48 және Landesstraßen 235 және 379 арқылы автомобильмен жетуге болады.

Құрметті азаматтар

Макс Куна (қайтыс болған 1989 жылы)

Қаланың ұлдары мен қыздары

Франц фон Сиккинген (1481 жылы Эбернбург қамалында туған; 1523 жылы қайтыс болды), Эбернбург қамалының амтманы, кейде "Соңғы рыцарь" (Letzter Ritter) деген атпен танылды; протестантизмді қолдаушы. Генрих Лоренц (1898–1966), Хаус Лоренцте туған, Германияның ең ірі жолаушылар кемесі "Бременнің" капитаны; Атлант мұхитындағы ең жылдам өткел үшін Көк лентаның иегері.