Кіріспе

Түрік футболшысы және спорт басшысы (1926–2014)

Сүлеймен Себа (5 сәуір 1926 – 13 тамыз 2014) – абхаздық тегі бар түрік футболшысы және Стамбулдағы көпсалалы спорт клубы «Бешикташ» төрағасының ең ұзақ қызмет еткен жетекшісі болды. Сонымен қатар ол Ұлттық барлау қызметінде (Түркия) коммунизмге қарсы күресу миссиясында барлау офицері болған.

Ерте өмір

Сүлеймен Себа (абхазша аты Циба) 1926 жылғы 5 сәуірде Түркияның Сакарья провинциясындағы Соғұқсулу ауылында дүниеге келген. Себа отбасы Сүлеймен Себа 5 немесе 6 жаста болған кезде Стамбулдың Бешикташ ауданындағы Акаретелге көшіп келді. Көптеген дереккөздер Себаның біраз уақыт Бейоғлу ауданындағы беделді Галатасарай орта мектебінде оқығанын айтса да, кейбір дереккөздер бұл жоспар ғана болған деседі. 1938 жылы Бешикташтағы бастауыш мектепті бітіргеннен кейін Себа Босфордағы Кабаташ орта мектебіне түсті, ол Бешикташ ауданындағы тағы бір танымал тарихи түрік мектебі. Ол бұл мектепті жергілікті футбол клубы Бешикташ Ж.К.-ның жаттығу алаптарына жақындығы үшін таңдады. 1950 жылы Сүлеймен Себа Бешикташ Ж.К. құрамымен АҚШ-қа достық матчтарға барды. Олар Америка футбол лигасының жұлдыздарымен, аймақтық жұлдыздар командаларымен және «Манчестер Юнайтедпен» ойнады. Матчтан кейін «Манчестер Юнайтед» Себаны трансферлеуге ниеттенген деген қауесет бар. 1947 жылы BJK İnönü стадионының ашылу матчында шведтік «Allmänna Idrottsklubben» командасына қарсы тұңғыш голды соққанда Себа түрік футболының тарихына енді. Бұл матч АИК-тің Түркияға сапарының алғашқы матчы болды. Себа стадиондағы алғашқы голды 40-шы минутта соқты. Соңғы сұхбаттарының бірінде ол гол туралы былай деді: «Фарук [Сағнак] маған сол жақтан доп берді. Сосын мен допты тоқтаттым. Дәл есімде жоқ, бірақ екі футболшыны алдап, солай гол соқтым». АИК бұл матчты 3:2 есебімен жеңді. 1954 жылы тізе буынының (меніск) жарақатына байланысты футболшы карьерасын аяқтауға мәжбүр болды. Кәсіби карьерасының барлық кезеңінде ол тек «Бешикташ» Ж.К. үшін ойнады.

Халықаралық мансап

Себа ешқашан Түркия ұлттық құрамасына шақырылмаған; алайда, оған Түркияның 21 жасқа дейінгі футбол құрамасында ойнау мүмкіндігі берілді. Бастапқыда Түркия футбол федерациясы «Бешикташ» Ж.К. (содан кейін Стамбул футбол лигасының чемпиондары) Грекия ұлттық футбол құрамасына қарсы 1950-1953 жылғы Шығыс Жерорта теңізі кубогындағы Түркияның соңғы матчында Түркия атынан қатысуға рұқсат берді. «Галатасарай» және «Фенербахче» командаларынан бірнеше ойыншы қосылса да, «Бешикташ» өз эмблемасында Түрік туын пайдалану құқығын алды, және клуб оны бүгінге дейін қолданып келеді. Сүлеймен Себа Грекияға қарсы матчқа шақырылған ойыншылардың қатарында болды. 1952 жылғы 16 мамырда ол өзінің алғашқы және жалғыз ойынын өткізді, онда Түркия 0:1 есебімен жеңілді.

Футболдан кейін мансап

Себаның белсенді спорттан кейінгі жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Дегенмен, ол біраз уақыт Түркия Ұлттық барлау ұйымында (МИТ) қызмет еткені және полковник шеніне жеткені белгілі.

Клубтың президенті

1957 жылы Себа «Бешикташ» клубының белсенді мүшесі болды. Алты жыл өткен соң, 1963 жылы клубтың Президенттік кеңесіне мүше болды. 1984 жылы Себа клуб басшылығына келді, президенттік сайлауда 1981–1984 жылдары клуб президенті болған Мехмет Үстенкаядан көп дауыс жинады. Сайлау 1984 жылдың 1 сәуірінде өтті. Себа 403 мүшеден қолдау алды, ал Үстенкая 338 мүшеден қолдау алды. Осы сайлауда Себаға «Бешикташ» тарихындағы легенда «Баба» (Әке) Хаққы Йетен қолдау көрсетті. Алғашқы толық маусымында ол Бранко Станковичті команданың жаңа бас жаттықтырушысы етіп тағайындады, клубтың қарыз мәселелерін шешуге тырысты және клуб инфрақұрылыма инвестиция салуды бастады. «Бешикташ» гол айырмасымен лига чемпионатын ұтып алу мүмкіндігінен қағылды, бірақ Себа Станковичпен жұмысты жалғастыруды шешті. 1986 жылдың қаңтарында «Бешикташ» «Флит» кубогын жеңіп алды, бұл Себа президенттігі кезінде жеңілген алғашқы ресми жүлде болды. 1986 жылдың 23 ақпанында Себа қайтадан сайланды және екінші мерзімі басталды. 1985–86 маусымының соңында Станковичтің «Бешикташы» гол айырмасымен Түркия Суперлигасының чемпионы атанды. Чемпионат төрт жылдан кейін алғаш рет жеңіліп, «Бешикташ» маусымды Президент кубогын жеңіп аяқтады. Себа тұсында «Бешикташ» Түркиядағы ең күшті командаға айналды және 1986–1987 маусымында Еуропа чемпиондары кубогының (қазіргі УЕФА Чемпиондар лигасы) жартылай финалына жетті, бірақ «Динамо» (Киев) командасынан жеңілді. Себа британдық жаттықтырушы Гордон Милнді шақырғанда, «Бешикташ» Түркия Суперлигасында жылдар бойы үстемдік табатынын ешкім білмеді. «Атом құмырсқасы» Риза Чалымбай (команда капитаны), Фейяз Учар, «Сары дауыл» Метін Текин, Әли Гүлтикен, Гөкхан Кескин, Мехмет Өздилек және Серген Ялчын сияқты жас ойыншылардан тұратын күшті командамен «Бешикташ» 1989–1992 жылдары үш рет подряд лига чемпионы атанды. Кейін «Бешикташ» 1994–1995 жылдары да лига чемпионы болды, бірақ Фатих Теримнің «Галатасарайынан» жылдар бойы артта қалды. Себа «Бешикташ» клубының төрағасы ретінде 16 жыл қызмет етті. Ол Кристоф Даум, Джон Бенджамин Тошак және Карл Хайнц Фельдкамп сияқты әлемге әйгілі бірнеше жаттықтырушымен жұмыс істеді. 1998 жылы ол тағы да төраға болып сайланды және бұл оның соңғы мерзімі болатынын мәлімдеді. 2000 жылдың ақпан айында өткен келесі қаржылық конгресте ол құрметті төраға болып сайланды. Ол келесі төрағалық сайлауда Хасан Аратты қолдағанын жариялағанмен, Сердар Билгили 2000 жылдың 27 наурызында сайланды және оның орнын басты. Қызметтен кеткеннен кейін құрметті төраға Себа «Бешикташ» клубының ең құрметті тұлғаларының бірі болды, ол оның күш-жігерінің арқасында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізген клубқа айналды – 1984 жылы ол басқарған дерлік банкрот болған клубтан әлдеқайда күшті.

Өлім

Себа 2014 жылдың 13 тамызында дүниеден өтті. Ол Стамбулдағы Ферикой зиратында мәңгілікке көшірілді.

Құрметтер

Бешикташ қаласының Акаретлер ауданындағы клуб штаб-пәтері орналасқан атақты тарихи даңғыл, оның құрметіне Сүлеймен Себа даңғылы деп аталды. Себаның қайтысынан кейін бір айдың ішінде басталган 2014/15 маусымдық Суперлига Түркия Футбол Федерациясы тарапынан ресми түрде оған арналды.