Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс-ағылшын химигі, өрт сөндіргіштің авторы (1660–1741)
German English chemist, inventor of the fire extinguisher (1660–1741)
Амброз Годфри Ханквиц FRS (1660 – 15 қаңтар 1741), сондай-ақ Готфрид Ханквиц, Ханкевиц деп те жазылатын, немесе өзін Амброз Годфри деп танытқанды ұнатқан, Германияда туған британдық фосфор өндіруші және дәріханашы. Ол фосфор өндірушілердің алғашқыларының бірі болды және өз заманындағы ең жақсы және ең табысты өндірушілердің бірі еді. Ол өрт сөндіруге арналған машинаны ойлап тауып, патенттеді.
Ambrose Godfrey Hanckwitz FRS (1660 – 15 January 1741), also known as Gottfried Hankwitz, also written Hanckewitz, or Ambrose Godfrey as he preferred to be known, was a German born British phosphorus manufacturer and apothecary. He was one of the first phosphorus manufacturers and was one of the best and most successful in his time. He invented and patented a machine that acted as a fire extinguisher.
Өмір және жұмыс
Годфри Германияның Кётен қаласында (Анхальт) дүниеге келген. 1679 жылы 19 жасында ол әйелімен бірге Лондонға сапар шекті, онда Роберт Бойльдің көмекшісі болып жұмыс істеді, фосфор өндіруге тырысты. Бойл алғашқы химик ретінде танымал, бірақ оның алғашқы қызығушылығы алхимияға қатысты болды. Ол Лондонға жұмыс іздеп келген неміс алхимигі Иоганн Бехерді жұмысқа алды. Бехер Амброз Годфриді көмекші ретінде ұсынды. Бойль Дэниел Крафттан алған ақпараттардан (фосфорды көрсеткен кезде) оның адам зәрінен немесе, мүмкін, нәжісінен жасалатынын білген, бірақ Бойльдің алғашқы қызметкері Билгер де, содан кейін Бехер мен Годфри де оны жасауға қол жеткізе алмады. Бірақ Бехер оның құпиясын алғаш ашқан Хенниг Брандт білетінін білген. Годфри Гамбургке Брандтпен кездесуге жіберілді және жоғалған кілтімен қайтып келді: өте жоғары температура қажет екені. Қайтып келген соң Годфри жаңадан несеп сынады. Ол соншалықты көп жылу қолданды, реторта жарылып кетті, бірақ Бойль сынған ыдыстағы қалдықтардың әлсіз жарқырағанын көрді, демек олар дұрыс жолда еді. Годфри Бойль үшін фосфор жасауды үйреніп, оған шебер болды. Оның әдісі Брандттің әдісімен бірдей болды: адам зәрін қалдыққа дейін қайнатып, содан кейін оны қатты қыздырып, фосфор газын бөліп шығару, ол конденсатталатын еді. Годфри екі түрлі өндірді: қатты фосфор (ақ фосфордың аллотропы) және бөлме температурасында сұйық болып қалатын несеп майымен қоспа. Годфри фосфорды әрдайым абайлап қолданған жоқ; оның саусақтары жиі көпіршіктеп, қатты затқа тигеннен кейін жазылуы қиын болды. Бірде Бойлді көруге бара жатқанда, фосфордан жасалған бөтелке жарылып, оның шалбарына тесіктер түсірді, Бойл оған "таңғалып, күлімсіреп" қарады. Бастапқыда Бехер мен Годфри жақсы қарым-қатынаста болды және Ковент-Гарденде бірге тұрды. Бехердің әйелі Лондонға келгенде Годфриге қарсы болған сияқты, соның салдарынан түрлі келіспеушіліктер туды. Годфри Бехерлерге жаңа тұрғын үйге көшуге көмектесті, бірақ миссис Бехер қайтадан оларды айыптау үшін оралды. Ең жамансы – Бойль Бехердің алхимиялық тәжірибелерінде жетістікке жетпегендігі үшін Бехердің жалақысын төмендеткені. Бехер Годфриді кінәлады, ал миссис Бехер миссис Годфридің соңынан көшеде айқайлап жүрді. Бірақ, Годфри жазғандай, "Аллаға шүкір, барлығы неміс тілінде болды, сондықтан адамдар оны түсінбеді". 1682 жылға қарай екі жылдық зерттеу Бойльдің қызығушылығын қанағаттандырды және Бойль мен Годфри ажырасты. Годфри әлі де фосфорға қызығушылық танытты және Бойль оның өндірісін қаржыландыруға көмектесті. 1683 жылы Годфри өзінің тұңғыш ұлына Бойльдің құрметіне Бойль Годфри деп ат қойды. (Оның Амброз және Джон деген тағы екі ұлы болды.) 1685 жылға қарай Годфридің бизнесі өркендеді. Ол үйінің артында пеш жасап, көршілес Бедфорд Хаус иесінен шыққан адам қалдықтарын пайдаланды. Ол фосфорды дүкенде 50 шиллингке немесе бөлшек саудада 60 шиллингке сатты және таба алатынының бәрін сатты. Ол соңғы фосфорды балқытып, тазалау үшін оны шамысты тері арқылы өткізді. Бірақ оның негізгі жұмысы Аптекашылар залында болды, ол жерде ол уақыт өте келе зертхананың меңгерушісі болды. Басқалар да фосфор жасауға тырысты, бірақ сәттіліксіз. Бойльдің 1682 жылы жариялаған еңбегінде бір қадамның жоқ екені болжалды, бұл қадамды тек Годфри білген. Годфридің әдістерін құпия ұстауға барлық себептері болды, бірақ негізгілері Бойль айтқандай болды. Годфри білген жалғыз артықшылық – нәжісті немесе зәрді бірге қолдануға болатыны. Годфридің бизнесі оның беделімен бірге өсті, ол жұмысшылар алды, ол ең жақсы фосфор өндірумен танылды. Ол Британияда сатты және Еуропаға экспорттады. 18 ғасырдың басында Годфри жылына 50 фунтқа дейін сата алатыны болжалды, бұл шамамен 2000 фунт, немесе бүгінгі ақшамен шамамен 600 000 фунт. Бұл оның жалғыз бизнесі емес еді, бірақ мұндай айналымнан түскен пайда едәуір болды деп болжауға болады. 1707 жылы Годфри Саутгемптон көшесіндегі жаңа дүкеннің жалға алу шартын сатып алуға жеткілікті бай болды, онда Бедфорд Хаус мүлкі тұрды. Ол дәріхана ашып, отбасымен бірге оның үстінде тұрды. Жалға алу шарты бойынша ол "жаман" сауда жасай алмады, бірақ артындағы тар жер жолағы шектеусіз болды, сондықтан ол онда цех құрды, онда ол және оның қызметкерлері фосфор жасады және оны көрсетті. Годфри 1741 жылдың 15 қаңтарында қайтыс болды, ал оның үлкен ұлы Бойл Годфри бизнесті мұраға алды. Бірақ Бойл алхимиямен айналысып, мұрасын ысырап етті және оның бауырлары Амброз бен Джон берген зейнетақыға тәуелді болды, олар 1742 жылы бизнесті өздеріне алды. Амброз бен Джон да табысқа жете алмады және 1746 жылы банкрот деп жарияланды. Бизнес олардың немересіне, Бойлдің ұлы Амброз Годфриге көшті. Кіші Амброз сәтті болды және 1797 жылы қайтыс болғанға дейін бизнесті жалғастырды, содан кейін ол өз кезегінде оның ұлы Амброз Тауэрс Годфриге көшті, ол Чарльз Кукпен серіктестік құрды. Godfrey and Cooke фирмасы 1915 жылға дейін жалғасты. Годфридің фосфордағы үстемдігі ұзаққа соқпады. Оны, мысалы, 1770 жылдары Бертранд Пеллетіе сүйектерді пайдалану сияқты жаңа әдістер басып озды.
Godfrey was born in Köthen (Anhalt), Germany. In 1679, aged 19, he and his wife travelled to London where he was to work as an assistant to Robert Boyle, trying to produce phosphorus. Boyle is remembered as the first chemist, but his earliest interests were in alchemy, and he wanted to learn about the then new phosphorus. Boyle had employed German alchemist Johann Becher who was in London looking for work. Becher recommended Ambrose Godfrey as an assistant. Boyle knew from hints given by Daniel Kraft (when he had demonstrated phosphorus) that it was made from human urine or maybe faeces, but neither Boyle's first employee Bilger nor then Becher and Godfrey were able to make it. But Becher knew that its first discoverer Hennig Brandt had the secret. Godfrey was sent to Hamburg to see Brandt and came back with the missing key: that very high temperatures were needed. On his return Godfrey tried a new batch of urine. He used so much heat that it cracked the retort, but Boyle saw the residue in the broken container glowed faintly, so they were on the right track. Godfrey's job became making phosphorus for Boyle, and he acquired skill at it. His procedure was the same as Brandt's, namely to boil human urine down to a residue, then heat that strongly to give off phosphorus gas which would condense. Godfrey produced two forms: solid phosphorus (the white phosphorus allotrope) and a mix with oil of urine where it remains liquid at room temperature. Godfrey was not always careful handling phosphorus; his fingers were often blistered and slow to heal from touching the solid. On one occasion on his way to see Boyle, a phial of phosphorus broke and burned holes in his breeches, which Boyle "could not look upon without some wonder as well as smiles". Initially Becher and Godfrey had got along well and they shared lodgings in Covent Garden. When Becher's wife arrived in London it seems she took a dislike to Godfrey and there were various disagreements. Godfrey helped the Bechers move to new lodgings, yet Mrs Becher would return to shout abuse and accusations. The worst was when Boyle reduced Becher's salary over lack of success in Becher's alchemical experiments. Becher blamed Godfrey, and Mrs Becher took to following Mrs Godfrey through the streets shouting abuse. But, as Godfrey wrote, "thank God, all in German, that the people understood her not." By 1682 two years of research had satisfied Boyle's curiosity and Boyle and Godfrey parted. Godfrey was still interested in phosphorus and Boyle helped finance Godfrey's manufacture of it. In 1683 Godfrey named his first son Boyle Godfrey, in Boyle's honour. (He had two more sons, Ambrose and John.) By 1685, Godfrey had a going business. He had a furnace behind his lodgings and made use of the human wastes from the adjoining Bedford House estate. He advertised phosphorus at 50 shillings wholesale or 60 shillings retail an ounce, and was selling all he could make. He improved production by melting the final phosphorus and forcing it through a chamois leather to purify. But his main employment was at Apothecaries Hall, where in time he became master of the laboratory. Others tried to make phosphorus too, without success. It was supposed there was a step missing from what Boyle had published in 1682, a step only Godfrey knew. Godfrey had every reason to keep his methods secret, but the essentials were exactly as Boyle had set out. The only extra thing Godfrey knew was that faeces could be used as well as urine. Godfrey's business grew along with his reputation, and he took on employees, becoming known for producing the best phosphorus available. He sold within Britain and exported to Europe. By the early 18th century, Godfrey was thought to be selling as much as 50 lb a year, worth about £2,000, or about £600,000 in today's money. This was not his only business, but presumably the profit from such a turnover was significant. In 1707, Godfrey was wealthy enough to buy the lease to a new shop in Southampton Street where the Bedford House estate had stood. He opened a pharmacy, and he and his family lived above it. Under the lease he could not carry on "obnoxious" trade there, but the narrow strip of land behind was unrestricted, so he built a workshop there, where he and his staff made phosphorus, and where he gave demonstrations of it. Godfrey died on 15 January 1741 and his oldest son, Boyle Godfrey, took over the business. But Boyle dabbled in alchemy, wasted his inheritance, and had to live on a pension provided by his brothers Ambrose and John, who took over the business in 1742. Ambrose and John were also unsuccessful and in 1746 were declared bankrupt. The business passed to their nephew, Boyle's son, named Ambrose Godfrey after his grandfather. The younger Ambrose was successful, carrying on the business until his death in 1797, when it passed in turn to his son Ambrose Towers Godfrey, who formed a partnership with Charles Cooke. The firm Godfrey and Cooke continued until 1915. The Godfrey business' dominance in phosphorus did not last. It was overtaken by new methods such as that of Bertrand Pelletier using bones in the 1770s.