Кіріспе

1914 жылы Конгресс Севардтан Фэрбенкске дейінгі Аляска теміржолының құрылысын аяқтауға келісім бергеннен кейін, маршрут бойында порт және теміржол торабы ретінде жаңа қала салу туралы шешім қабылданды. Кук шығанағындағы Шип-Крик маңындағы жерді дамыту туралы шешім қабылданды. 1914 жылы сараптамалық топтар аймаққа барып, теміржол маршруттарының мүмкіндіктерін және жаңа қаланың орналасу орындаларын зерттеді. Анкоридж 1915 жылы Шип-Крик сағасының жанында шатырлы қала ретінде пайда болды, ал оңтүстікке қарайғы бөктерде жоспарланған қала құрылысы жүргізілді. Анкоридждің алғашқы онжылдықтарында Аляска теміржолының қаласы ретінде дамыды. Алясканың стратегиялық маңызы, Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Аляскадағы әскери нысандардың кең ауқымда салынуына себеп болды, бұл жағдайды өзгертіп, қаланың дамуына жаңа серпіліс берді. Аляскадағы әскери күштердің болуы мен ресурстарды игеру саласындағы қызметінің арқасында Анкоридж 1940 жылдан бері халқы мен экономикалық базасын едәуір арттырды. 1964 жылғы Аляска жер сілкінісі Кник Армға жақын Анкоридждің көптеген аудандарын, оның ішінде қала орталығын қиратып немесе ауыр зақым келтірді. Қала тұрғындары жылдам қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп, содан бері ірі американдық қалаға айналды.

Ерте тарих

Археологиялық зерттеулерге сәйкес, қазіргі Анкоридждің оңтүстігіндегі Турнагейн шығанағының жағасындағы Белуга нүктесінде табылған мәліметтер бойынша, Кук шығанағында кем дегенде маусымдық түрде Алютиек эскимостары 5000 және 6000 жыл бұрын қоныстанған. Бұл қоныстану үш жеке толқынмен жүрді, екіншісі шамамен 4000 жыл бұрын, ал соңғысы шамамен 2000 жыл бұрын болды. Чугач Алютиектері бұл аймақта бірінші ғасырдан бастап, біздің заманымыздың 500 және 1650 жылдары аралығында мекендеген, одан кейін штаттың ішкі аймақтарынан Денеина Атабаскан тайпалары осы жерге көшіп келді. Апачи тайпалары сияқты, Денеиналар да көшпелі халық болды, олардың тұрақты қоныстары болған жоқ, бірақ маусымдық ресурстарды іздеп аймақ бойынша көшіп-қонып жүрді. Жазда олар жағалаудағы өзендер мен ағыстарда балық аулап, жергілікті қамыс немесе қайын бұталарынан жасалған, жануар терілерімен жабылған дөңгелек шатырларда тұрды. Күзде олар осы шатырларды жоғарырақ жерге көшіріп, бұғы, дала қойы және тау ешкілерін аулады, ал күздің соңында жидек жинаумен айналысты. Қыста олар ортақ сауда жолдарының тоғысқан жерлеріне жақын уақытша құрылыстар салып, жақын маңдағы басқа тайпалармен сауда жасады. Жергілікті тайпалар бір-бірінен оқшауланған емес, әртүрлі тайпалар арасында сауда-саттық кеңінен таралған, сондай-ақ қақтығыстар мен тіпті соғыстар да болды, олардың нәтижесінде екі тарап та құлдарды алды. Денеиналар Чугач тайпаларынан каяк жасау және пайдалануды үйренді, бұл екі халықтың да бір уақытта осы аймақты бөліскенін көрсетеді.

Кук экспедициясы

1778 жылы мамыр айында капитан Джеймс Кук осы аймақты картаға түсірген кезде, чугач тайпасы оны бұрыннан тастап кеткен еді. Аңызға айналған Солтүстік-Батыс жолын табу миссиясымен келген Кукке, көзге түсетін өзендер мен шығанақтардан қашықтау болуға бұйрық берілген. Алғаш рет шығанақты және оны төңірегінен қоршаған тауларды көргенде, Кук оны айналып өтуді жоспарлады. Бірақ Джон Гор және оның экипажының көптеген мүшелерінің өтінішімен, ол жаңа жерді зерттеп, теңізшілерінің көңілін көтеруге бел буды. Он күн бойы Кук шығанақты жан-жақты зерттеді, ол басында екі салаға бөлінетін еді. Шип-Крик өзенінің сағасына жақын тік жардың астында Кук өзінің «Резолюция» кемесін тоқтатып, жергілікті тұрғындармен алғашқы кездесуін жасады – екі адам каякпен жағаға шақырып, оларға ишара жасады. Ол Уильям Блайды солтүстік саласын барлауға жіберді, онда ол жергілікті тұрғындармен кездесіп, оларға бұл сала Кник және Матануска өзендеріне ғана жететінін айтты. Кук оңтүстік саласын зерттеу үшін оңтүстікке қарай жүзіп кетті, бірақ күшті ағысқа қарсы жүзе алмады, содан кейін қайта шығуға тырылғанда құмға отырып қалды және жарық күтуге мәжбүр болды. Джордж Ванкувер «ашулы көңілде» деп сипаттаған Кук бұл салаға «Ривер Тернагейн» деген ат қойды. Содан кейін Кук Блайды қайтарып алу үшін қайтып келді, ал кетер алдында Джеймс Кингті Юнион Джекпен жағаға жіберіп, Георг III патшасы үшін осы аймақты талап етті. Кинг онда бірнеше достық жергілікті тұрғындармен кездесіп, олармен бірнеше бөтелке шарап бөлісті және патшаға тост көтерді. Оларға бір бөтелкеден басқа барлық бөтелкелерді берді, қалғанын қағаздармен толтырып, ағаш астына көміп, «көптеген ғасырлар өткен соң бұл антикварларды қызықтыруы мүмкін» деді. Кук кемесімен келе жатқанда, көптеген жергілікті тұрғындар шығанақтың жағасында тұрып, терілерін желбіретіп, бейбітшілік белгісі ретінде қолдарын кең жайып қарсы алды. Кук осы аймақтың жергілікті тұрғындарының өте адал екенін, тек әділ саудаға ғана қызығушылық танытқанын айтты. Ол олардың көптегенінің темір пышақтары немесе сүйректері бар екенін байқап, бұрын осы жерге басқа саудагерлер, мүмкін орыстар келген болуы мүмкін деп болжады. Кук шығанаққа есім қоймады, бірақ Кинг оны «Ұлы өзен» деп атады. Бірнеше жылдан кейін Джон Монтегю, Лондонның 4-ші Сандвич графы, оның атын «Кук өзені» деп өзгертті. 1792 жылы Джордж Ванкувер қайтып оралып, аймақты толығырақ картаға түсіріп, оны Кук шығанағы деп атады, Кук сапарына наразылық білдірді, егер олар бір күн ғана күткен болса, картаны аяқтап, он жылдық болжамдардан құтылуға болатын еді.

Ресейлік оккупация

Ресейдің Алясканың оңтүстік-орталық бөлігінде 19 ғасырда бекініп қалғандығы мәлім болды. Кук шығанағындағы Ресейдің ықпалы Алеут аралдары мен панаушықтардағыдай кең емес еді. Шелехов-Голиков компаниясы Нитехке, Кник және Матануска өзендері арасындағы дельтаға сауда бекетін орналастырды. Олар мен қарсылас Лебедев-Ласточкин компаниясы арасында қызу бәсекелестік болды, оның шығанақ бойымен оңтүстікке қарай екі бекеті орналасқан еді. Қаржылық қиындықтарға тап болған патша Павел I, Александр Барановтың басшылығымен Аляска саудасына Шелехов-Голиков компаниясына толық монополия берді, ол Ресей-Америка компаниясы болып құрылды. 1849 жылы орыстар аймақты зерттеу үшін кенші-инженерді жіберді, ол жақын жерде аз мөлшерде алтын мен көмір кендерін тапты. 1850 жылға қарай компанияның бұрынғы қызметкерлері жақын маңдағы Эклутнада шағын шаруа қожалықтарын құрды, ал Кникте орыс православие шіркеуі салынды. 1860 жылдардың соңына таман Еуропа мен Азиядағы басқа да мәселелерге байланысты Ресейдің Аляскадағы кәсіпорындарын сақтап тұруға шамасы жетпейтіні анық болды, компания өз қызметкерлеріне сатылып, Солтүстік коммерциялық компанияға, содан кейін Аляска коммерциялық компаниясына айналды. 1867 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям Г. Сьюард қарызға батқан Ресей империясынан Алясканы 7,2 миллион долларға сатып алу туралы келісім жасады – шамамен бір акрға екі центтен. Бұл келісім оның әріптестері мен жұртшылық тарапынан «Сьюардтың ақымақтығы», «Сьюардтың мұздығы» және «Валруссия» деп қынжылға ұшырады.

Алтынға құштарлық

1888 жылға қарай, Резеррекшн-Крикте алтын табылды, одан кейін Үміт және Күншығыс деген шағын қалалар құрылды. Аймаққа алтын іздеушілердің жаңа толқыны құйылып келгенде, басқа бірнеше фьордтарда да аз мөлшерде алтын табылды, соның салдарынан Индиан, Гирвуд және Портадж сияқты кішкентай елді мекендер дерлік әрқайсысында бой көтерді. Матануска аңғарынан ағаш және көмір тез қажет болды, олар импортталды, ал Джо Спенард қазіргі Анкоридж қаласының оңтүстігінде орналасқан Спенард қаласына айналатын ағаш өңдеу зауытын салды. Тері саудасы әлі де пайдалы кәсіп болып табылды, көптеген таулар тізбегі Кук шығанағына қарай табиғи жолдар құрады, олар ғасырлар бойы жергілікті тайпалар қолданған түрлі жолдармен байланысты болды. Матануска және Суситна аңғарларында көмірдің және көп мөлшерде ағаштың қоры болғандықтан, Идитарод сияқты жерлерден алтынмен толтырылған күймелер келіп түсті, сол арқылы осы аймақтардың халқы көбейе бастады, ал өндірушілер өз тауарларын нарыққа жеткізудің жолын іздеді. Кникте кеме қатынасы дамып, тез өсті, ал Джордж В. Палмер жалпы дүкен ашты. Қала құрамында бір мейрамхана, екі қонақ үй және аймақтағы алғашқы почта бөлімі болды. Кникке жақын сулар тек шағын қайықтарға ғана қолайлы болғандықтан, жүктер үлкен кемелерге жеткізіліп, қайта тасымалдануы керек еді, олар Шип Крикке солтүстікте орналасқан тіктеудің терең суларында күтіп тұрды, бұл жер Кник Анкориджі деп аталды. 1912 жылы Аляска Америка Құрама Штаттарының ұйымдастырылған құрамына енді.

Аляска темір жолы

1914 жылы конгресс Аляска темір жолы туралы заңды қабылдады, ал Ішкі істер министрі Томас Риггс-младший, Уильям С. Эдс және Фредерик Мирстен тұратын Аляска инженерлік комиссиясын құрды. Комиссия жаз бойы бірнеше зерттеу топтарын жалдап, темір жолдың мүмкін болатын бағыттарын зерттеді, негізінен Матануска мен Хили шахталарынан терең су портына көмір тасымалдау мақсатында. Комиссия шешімге келмей тұрып-ақ әртүрлі әңгімелер тарала бастады, және адамдар Шип-Крик аймағына қоныстанды, ал «Кник Анкоридж» атауы көптеген дереккөздерде пайда бола бастады. Комиссия үш мүмкін маршрутты дайындап, Президент Вудро Вильсонға ұсынды. 1915 жылдың 10 сәуірінде Вильсон «Суситна маршрутын» таңдады: солтүстік көмір шахталарынан Ненанадан басталып, Фэрбенкс маңындағы Алясканың ішкі аймағына дейін, оңтүстікке қарай Хилиге, содан кейін Матануска көмір шахталарына және Кенэй түбегі арқылы Севард қаласына дейін; мұздан азат, терең су порты, онда көмірді ірі жүк тасымалдау кемелеріне тиеуге болар еді. Бұл нүктелердің ортасында Кник Анкоридж орналасқан, ол құрылыстың бастапқы нүктесі ретінде қызмет етті, екі бағытта да жұмыс жүрді және комиссияның бас кеңсесіне айналды. Жұмыс істеу мүмкіндігі туралы хабар тарағаннан кейін, көптеген адамдар Кник Анкориджге ағылып келді. Мирс келгенде Шип-Крик маңындағы жазық жерлерде 2000-нан астам адамның қираған шатырларда және уақытша құрылыстарда тұрып жатқанын, санитарлық жағдайдың нашарлап бара жатқанын көрді. Сонымен қатар, әр апта сайын 100-ге жуық адам келіп тұрды. Мирс өзеннің оңтүстігіндегі биік жарлардан жоғарыда жатқан қала учаскесін картаға түсіруді сұрады, және президент Вильсон сол жылдың соңында жаңа қаланың салауаттылықтың үлгісі болуы керек деген талаппен бұйрыққа қол қойды. Осы мақсатта эксперименттік жоспар жасалды: жер аукционға қойылды, бірақ егер адам алкоголь заңдарын бұзса, жер тәркіленеді. Шип-Крик маңындағы сулар терең су порты болмаса да, баржалар мен кішкентай кемелерге жеткілікті тереңдікте болды, сондықтан жүк түсіру және теміржолға қажетті жабдықтарды жеткізу үшін док салынды. Кник Анкоридж өскен сайын Кник қаласы кішірейді және ақырында тоңдай бастады. Пошта кеңсесі Кник Анкориджге көшірілді, ол барлық хаттар мен посылкаларды осы атаумен адрестеу керектігін шешті, содан кейін қала атауын «Анкоридж» деп қысқартты. Алайда тамыз айында халыққа қала атауын таңдауға мүмкіндік берілді, және «Матануска», «Кеме кеніші», «Омстед», «Терминал» және «Гейтуэй» сияқты көптеген нұсқалар ұсынылды. «Аляска қаласы» атауы дауыс беруде жеңіске жетті, бірақ федералды үкімет бұл ұсынысты қабылдамады.

Мемлекеттіклік

1930-1950 жылдар аралығында әуе көлігінің маңызы арта түсті. 1930 жылы Меррилл алаңы қаланың алғашқы "Парк Стрип" қону жолағының орнын басты. 1930 жылдардың ортасына қарай Меррилл Филд АҚШ-тағы ең жұмысты азаматтық әуежайлардың біріне айналды. 1951 жылдың 10 желтоқсанында Анкоридж халықаралық әуежайы ашылды, одан Еуропа мен Азия арасындағы полюстік әуе қатынысы жүргізілді. 1964 жылдың қаңтарында Анкоридж қалалық және округтік мәртебеге ие болды. Анкоридж бірнеше рет Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдауға үмітттенді, соңғы рет 1994 жылы болды.

Өсім және даму

1964 жылы 27 наурызда Анкоридж қаласы Ұлы жұма күні болған жер сілкінісінен зардап шекті, ол елеулі қиратуға әкелді. 9.2 балдық жер сілкінісі Солтүстік Америка тарихында тіркелген ең ірі жер сілкінісі болды, ал Анкоридж оның эпицентрінен 75 миль (121 км) қашықтықта жатқан. 1980 жылға қарай Анкоридж халқы 184 775 адамға жетті.

Жақында болған тарих

2000 жылдың 8 шілдесінде әуежай Аляска штатының ең ұзақ қызмет еткен сенаторы Тед Стивенс құрметіне Тед Стивенс Анкоридж халықаралық әуежайы деп аталды.