Кіріспе
Адамдағы белокты кодтаушы ген – мырыш саусақты белок GLI1, сондай-ақ глиомамен байланысты онкоген ретінде де белгілі, адамдарда GLI1 генімен кодталады. Ол алғаш рет адам глиобластома жасушаларынан бөліп алынған.
Zinc finger protein GLI1 also known as glioma associated oncogene is a protein that in humans is encoded by the GLI1 gene. It was originally isolated from human glioblastoma cells.
Функция
Gli ақуыздары Hedgehog (Hh) сигналдауының эффекттері болып табылады және эмбрион даму кезінде көптеген жасуша түрлерінде және көптеген органдарда жасуша тағдырын анықтау, көбею және құрылымдалу процестеріне қатысы бар екені көрсетілген. Дамушы омыртқа миында Gli ақуыздарының мақсатты гендері – өзі транскрипция факторлары болатын – Соник едіктің жасушадан тыс концентрация градиентін dorsoventral ось бойымен әртүрлі жасуша тағдырларына айналдыратын күрделі гендік реттеу желісіне енген. Gli транскрипция факторлары, Gli-ге жауап беретін гендерге байланысу және транскрипциялық кешенмен өзара әрекеттесу арқылы транскрипцияны белсендіреді/тежейді. Gli транскрипция факторларында ДНК-ға байланысатын мырыш саусақты домендер бар, олар транскрипцияны бастау немесе тоқтату үшін мақсатты гендердегі консенсус тізбектеріне байланысады. Юн, Gli цинк саусағының доменін мутациялау ақуыздың әсерін тежейтінін көрсетті, бұл оның транскрипция факторы ретіндегі рөлін дәлелдейді. Gli ақуыздары 18 аминқышқылдық аймаққа ие, ол α-спиральды герпес симплекс вирустық ақуыз 16 белсендіру доменіне өте ұқсас. Бұл доменде TAFII31 адам TFIID TATA қорабын байланыстыру факторымен байланысты консенсус тану элементі бар.
Gli туысы
Отбасының үш мүшесі бар: Gli1, Gli2 және Gli3, олардың барлығы Hh жолын медиациялайтын транскрипциялық факторлар. GLI1, GLI2 және GLI3 гендері транскрипциялық факторларды кодтайды, олардың барлығы сақталған C2H2 мырыш саусақтары домендерін және мырыш саусақтары арасындағы консенсустық гистидин/цистеин байланыстырушы тізбекті қамтиды. Бұл Gli мотиві Drosophila сегментациялық генінің қашықтық класына жататын Kruppel мотивтерімен байланысты. Трансгендік тышқандарда, мырыш саусақтары жоқ Gli1 мутанты Sonic Hedgehog (Shh) мақсаттарын тудырмайды. 9 аминқышқылының сақталған бөлігі бір саусақтың C-терминалды гистидинін келесі саусақтың N-терминалды цистеинімен байланыстырады. GLI консенсустық саусақ аминқышқылы тізбегі [Y/F]JXCX3GCX3[F/Y]X5LX2HX4H[T/S]GEKP. Gli белоктерінің транскрипциялық реттелуі көптеген мақсаттар үшін тіндік ерекшелікке ие. Мысалы, Gli1 бастапқы кератиноциттерде FOXM1 экспрессиясын жоғарылатады, ал мезенхималық C3H10T1/2 жасушаларында тромбоциттен туындаған өсу факторының PDGFRa рецепторын жоғарылататыны көрсетілген. Адамның Gli1 гені дамуға қатысы бар және белгілі онкоген болып табылатын транскрипциялық активаторды кодтайды. Gli1-дің N-терминалды аймақтары SuFu арқылы гистон деацетилаза кешендерін тартатыны анықталды, олар хромосомаларда ДНК бүктелуіне қатысады. Бұл транскрипцияны теріс реттеуі мүмкін, яғни Gli1 транскрипциялық ингибитор және активатор ретінде әрекет ете алады. Адамның GLI1 промотор аймағы 1.4 кб 5’ аймағымен реттеледі, оның ішінде 5’ фланкингті тізбек, аудармасыз экзон және бірінші интронның 425 жұп негізі бар. Sp1, USF1, USF2 және Twist сияқты көптеген ақуыздар Gli1 промоторының реттелуіне қатысады. Тышқан эмбрионының даму кезінде Gli1 экспрессиясы ішек мезодермасында, құрсақ нейрондық түтікшесінде, жұлынның эпендимальды қабатында, алдыңғы мида, ортаңғы мида, мида және эндохондральды сүйек қалыптасу орындарында анықталады. Адамның Gli1 генінің төменгі ағындағы кейбір гендік мақсаттарына жасуша циклы мен апоптозды реттеушілер, мысалы, циклин D2 және плакоглобин жатады. Gli1 сонымен қатар BCC-де FoxM1 экспрессиясын жоғарылатады.