Кіріспе

Пуэрто-Риколық хип-хоп тобы El Abismo өз жұмысы үшін жиырма бір Латын Грэмми сыйлығын жеңіп алды, бұл Латын Грэмми сыйлығын ең көп жеңіп алған топ рекорды болып табылады. Олар сондай-ақ үш Грэмми сыйлығына ие болды.

2004-2005: алғашқы жылдары

Резиденте мен Визитанте екеуі екі жаста кездескенде, Резиденттің анасы Визитантенің әкесіне үйленгенде танысты. Отбасы Пуэрто-Рико өнер қауымдастығымен тығыз байланыс орнатты; Резиденттің анасы, Флор Жоглар де Грасия, жергілікті театр труппасы «Театро дель Сесента»-да актриса болды, ал Визитантенің әкесі (кейін Резиденттің әкесі болды) қазір заңгер, бірақ бұрын музыкант болған. Ата-аналары ажырасқанмен, олар өгей аға-іні ретінде жақын қалып қойды. Олар онда тұрмас бұрын 11-ші көшеде тұрған. Резидент бастапқыда бухгалтер мамандығын оқуға түсті, ал Визитанте компьютерлік ғылымдар бакалаврын аяқтады. Көркем өнер курсы Резидентті мультимедиа дизайнері болуға шабыс дамытты, ал Визитанте толық уақытты музыкант және продюсер болды. Резидент дизайн бойынша алған білімінің музыкалық стиліне әсер еткенін айтады: «Мен бұрынғы көркем өнерімде істегенімді қазір лирикаларымда да істеймін. Менің әндерім өте көрнекі, сипаттамалы». Резидент Джорджиядағы Саванна өнер және дизайн колледжінде оқып, анимация, иллюстрация, комикстер және кино саласындағы өнер магистрін алғаннан кейін Пуэрто-Рикоға оралды. Әннің мәтініне байланысты туған дау Пуэрто-Рикодағы басты ақпарат құралдарының назарын бірден аударды. Сыншылар пікірінше, ән «реггетон әншісінің Пуэрто-Рикоға қатынасын жаңаша анықтады». Осыдан кейін 2005 жылы дуэт Пуэрто-Рико радиостанцияларында «Se Vale Tó Tó» және «Atrevete te te!» екі хитімен танымал болды. Екі ән де кейіннен 2005 жылдың 29 қарашасында жарық көрген дебюттік альбомына енді. Осы сәттіліктен кейін дуэт басқа реггетон әртістерінен шақырулар алды және «Ojalai» (мексикалық комедия жазушысы Роберто Гомес Боланос жазған әннің сәл өзгеше нұсқасы, оның комедиялық кейіпкерлеріне Резидент жанкүйер – авторлық құқығы бойынша Гомес Боланос әннің тең авторы болып саналады) және Three 6 Mafia ремиксінде ән шырқады немесе әндер жазды. 2005 жылдың соңында олар альбомын шығарды, ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 2006 жылы дуэт Пуэрто-Рико мен АҚШ-тың қалалық музыка радио және теледидар станцияларында ойналған «Japón» және «Suave» сияқты кем дегенде екі хитпен музыкалық аренада кеңірек танылды. Топ 2006 жылдың 6 мамырында Сан-Хуандағы Хосе Мигель Агрелот Колизейінде алғашқы ірі концерттік өнер көрсетті. Олар сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Америкада гастрольдік сапармен болды, Венесуэла теледидарындағы самба мектебінің алдында «Atrévete te te!» әнін орындады, сондай-ақ Гватемала, Чили, Гондурас және Колумбияны аралады. Топқа қатысты сын-ескертпелерге байланысты Calle 13 Пуэрто-Рикода мәдени құбылысқа айналды. Мысалы, сатирик жазушы Фикито Юнке тәуелсіздікке қарсы «Claridad» апталық газетінде топ пен Резидент туралы жиі айтады. Юнке кейде Calle 13 әндерін өзінің мақалаларының тақырыбы ретінде пайдаланады және тіпті Пуэрто-Рикодағы концерттерінің бірінде топты сахнаға шақырды. Calle 13 музыкасын қабылдау Пуэрто-Риконың бұрынғы губернаторы Анибал Асеведо Вилаға да әсер етті, ол 2005 жылдың желтоқсанында ұлының iPod-ына олардың әндерін көшіргендіктен Calle 13 тыңдағанын мойындады. Асеведо «Calle 13 сияқты әндер оған жаңа көрініс берді» деді. Соның салдарынан елде Жаңа жыл қарсаңында ауаға оқ ату салдарынан адамдардың жарақаттануы немесе қаза болуы жиі кездесетін мәселе болғандықтан, Асеведо дуэтті Ла Форталезаға шақырып, мереке қарсаңында оқ атуға қарсы ән жазуын сұрады. «Ley De Gravedad» (Гравитация заңы) атты сингл осы мақсаттағы қоғамдық науқанның бөлігі ретінде жарық көрді. Асеведоның кейбір саяси қарсыластары бұл әрекетті Пуэрто-Рико жастарын және тәуелсіздік жақтастарын өз жағына тарту үшін жасалған амал деп есептеді және бұл әрекет жергілікті баспасөз тарапынан «Querido FBI» әнімен зорлық-зомбылықты насихаттаған әртіс қазір зорлық-зомбылыққа қарсы үлгі болуы керек деген сындарға ұшырады. Алайда, науқанның тиімділігі байқалды, өткен жылғы он екі жарақаттан (бір өліммен) науқан өткен жылы үш жарақатқа дейін азайды, бірақ осы күш-жігерге көптеген өнер адамдары да өз үлесін қосты.

2007: Residente o Visitante (Тұрғындар немесе қонақтар)

Дуэт аты шуға шыққан сайын, оларды әртүрлі жанрдағы басқа халықаралық әртістер іздестіре бастады. 2006 және 2007 жылдары олар канадалық Нелли Фуртадомен және испандық Алехандро Санзбен бірге әндер жазды. Соңғы альбомында олар Оришас (құрамында Кубадан көшіп келген хип-хоп тобы), мексикалық Café Tacuba, аргентиналық Висентико (Los Fabulosos Cadillacs тобынан), испандық La Mala Rodríguez және тағы да басқалар сияқты алуан түрлі топтармен ынтымақтастық етті. 2006 жылдың 19 мамырында топ Панама қаласында 5000 көрермен алдында алғашқы халықаралық концертін өткізді. 2006 жылдың жазында Calle 13 MTV-нің My Block: Puerto Rico бағдарламасында көрсетілді. 15 қыркүйек – 31 қазан аралығында Calle 13 MTV Tr3s арнасында Artist Speaking Tr3s бағдарламасына қатысты. 2006 жылдың 2 қарашасында топ үш Латын Грэмми сыйлығын жеңіп алды (Жылдың жаңа әртісі; Үздік қалалық альбом; және «Atrévete te te» әні үшін үздік қысқа видео). Кейін олар Вольтиомен бірге «Chulín Culín Chunfly» бейнеклипін түсірді, онда Резиденте діни қызметкер, ал кейін Брюс Ли кейіпінде көрініп, бір топ адамнан қатты соққы алады. 2007 жылдың 24 сәуірінде олардың екінші альбомы Residente o Visitante жарық көрді. Альбомдағы тректердің бір бөлігі Пуэрто-Рикода және Колумбия, Аргентина және Венесуэлада гастрольдік сапар кезінде жазылды. Альбомды жазу барысында Residente және Visitante Латын Америкасының жергілікті және африкалық текті азшылықтарының шоғырланған аймақтарын зерттеу үшін Оңтүстік Америкаға саяхат жасады. Бұл тәжірибе дуэтке күшті әсер етті; Visitante сапар барысында кихада, шаранго және бомбо легуэро сияқты бірнеше жаңа музыкалық аспаптарды тауып сатып алды, олардың барлығы дуэттің «Lllegale a Mi Guarida» әнінде қолданылды. Альбомның бір бөлігі ретінде Calle 13 2007 жылдың 25 ақпанында «Tango del Pecado» әніне бейнеклип түсірді. 2007 жылдың мамыр айында дуэт Vive Latino фестивалінде өнер көрсетті, ал көрермендер оларға зәрмен толтырылған сыра бөтелкелерін лақтырып жауап берді. 2010 жылы олар сол фестивальге қатысқанда, қарсы алу оңайырақ болды. «Tributo a la Policía» атты әнді жазғаннан кейін, Calle 13 Сан-Хуан полиция бас штабының алдындағы көшелерде оны тегін таратты. 2007 жылдың 8 қарашасында Calle 13, Orishas-пен бірге «Pa'l Norte» әнін Лас-Вегастағы Mandalay Bay Events Center-де өткен 8-ші Латын Грэмми сыйлықтарында орындады. Олардың тікелей эфирдегі қойылымында Stomp перкуссиялық/би тобы қатысты. Латын Америкасының дәстүрлі киімдерін киген және беттеріне бандана таңған бишілер тобы да (қарақшылар секілді) көрсетілді. Los Gaiteros de San Jacinto колумбиялық дәстүрлі кумбия тобының екі мүшесі, сондай-ақ Gaiteros-тың туған қаласы Солтүстік Колумбиядағы жергілікті тайпаның өкілдері әннің басында Residente-ді сахнаға ертіп шықты. Бұл қойылымның астыртын мәні – латын америкалықтар «солтүстікке» (АҚШ) басып кіруде және олар сол жерде қалуға ниетті екендігін көрсету болды. Сол түні Calle 13 екі Латын Грэмми сыйлығын жеңіп алды: «Residente o Visitante» альбомы үшін «Үздік қалалық музыка альбомы» және «Pal Norte» әні үшін «Үздік қалалық ән». Олар тағы екі номинацияға ұсынылды: «Жылдың үздік қысқа бейнеклипі» және «Жылдың үздік альбомы». Un Fuego de Sangre Pura альбомы үшін Грэмми сыйлығын алған The Gaiteros de San Jacinto, Calle 13 олардың Лас-Вегасқа сапарын қаржыландырып, АҚШ-қа уақытша виза алуға көмектескен соң ғана оны қабылдай алды. Кейін Америкада өткен турне барысында Calle 13 Колумбия, Перу, Боливия, Чили, Уругвай және Аргентинада толық сатылған залдарда өнер көрсетті. Топ АҚШ-та да өнер көрсетті, соның ішінде 2008 жылдың 27 сәуірінде Нью-Орлеанс джаз және мұра фестивалінде. Топ 2008 жылы Чилидің Вина-дель-Мар қаласында өткен Viña del Mar International Song Festival фестивалінде өнер көрсеткенде, көрермендердің жоғары бағасын алды (чилилік БАҚ оны «El Monstruo» – «Дәуірсіздік монстры» деп атады). Олар Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Луна Паркте де толық сатылған зал алдында өнер көрсетті. Олар турнелерін 2008 жылдың 24 сәуірінде Сан-Хуан қаласында өткен 34-ші Claridad Support Festival-де аяқтады. Денис Кинонес сахнаға шығып, олардың қысқартылған әндерін орындады.

2008-2010: "Сол жақтағылар"

2008 жылы олардың "Atrévete te te" әні Grand Theft Auto IV ойынында, ойдан шығарылған San Juan Sounds радиостанциясының эфирінде ойнады. 2008 жылдың 9 қазанында Calle 13 "MTV Tr3s Pass Tour" турнесіне қатысты. Үшінші альбомы Los de Atrás Vienen Conmigo жазылым кезінде сұхбатта Calle 13 өндірісте кедейлік туралы әндердің болатынын мәлімдеді. Дуэт сондай-ақ, өндірісте кумбия виллера және "Шығыс Еуропаның дыбыстары" да болатынын атап өтті. Перес 2009 жылы "Old Dogs" фильмінде татуировка шебері рөлінде түсті. 2009 жылдың 15 қазанында Calle 13 "MTV Latinoamérica" сыйлығында "Үздік қалалық әртіс" аталымын жеңіп алды. Перес сонымен қатар, салтанатты шараның жүргізушісі болды, осы мүмкіндікті пайдаланып Пуэрто-Рико губернаторы Луис Фортуньоны сынап, сол күні өткізілген 25 000-нан астам мемлекеттік қызметкердің жұмыстан босатылуына қарсы ұйымдастырылған жалпыхалықтық ереуіл туралы пікір білдірді. Бұл фраза көбінесе "иірімсік" деп аударылады, бірақ бұл фраза тақырыптың анасының әйелзаты екенін баса көрсетіп, Фортуньоның анасына деген құрметсіздік ретінде қабылданып, көптеген адамдарды наразылыққа ұшыратты. Фортуньо: "Бұл адам барлық пуэрто-риколық әйелдерді, барлық пуэрто-риколық аналарды және жалпы пуэрто-риколық халқына құрметсіздік жасады" деді. 2010 жылдың 23 наурызында топ Кубада алғашқы концертін өткізді, шара Жозе Марти Антиимпериалистік алаңында шамамен 500 000 мен 900 000 жанкүйердің алдында өтті. Топ "No Hay Nadie Como Tú", "La Cumbia de los Aburridos", "Se Vale Tó Tó", "La Hormiga Brava", "Un Beso de Desayuno", "Pa'l Norte", "Fiesta de Locos", "Querido FBI", "La Jirafa" және "Tango del Pecado" әндерін орындады, содан кейін халық сұранысы бойынша "Electro Movimiento" және "Atrévete te te" әндерін қосты. Осы шара аясында Calle 13 Куба Музыка институтының (Кубалық музыка институты) өкілдерінен халықаралық Cubadisco сыйлығын алды. Топ бастапқыда Paz Sin Fronteras II-ге қатысуды жоспарлаған, бірақ уақытында виза ала алмады. Сонымен қатар, топ деректі фильм түсірді. "Sin Mapa" атты фильмде Оңтүстік Америкадағы саяхаттары мен жергілікті мәдениет және өнер туралы айтылады. Фильм 2010 жылдың 28 шілдесінде iTunes және DVD форматында қолжетімді болды.

2010-2012: "Қайда жүрсің?"

Calle 13 өзінің соңғы альбомын, Entren Los Que Quieran, 22 қараша 2010 жылы шығарды. "Calma Pueblo" және "Vamo' a Portarnos Mal" синглдері iTunes Store-да жарияланды. Visitante альбомының атауын: "Кіргісі келетіннің бәрі шақырылған. Егер келгіңіз келмесе, онда келмеңіз" деп түсіндірді. 2011 жылдың 19 қарашасында топ Сальвадорда концерт берді, онда кіру билеттері күріш пен бұршақпен төленді, жиналған азық-түлік сол елдегі су тасқынынан зардап шеккендерге қайырымдылыққа берілді. Перес сондай-ақ, төрт мәрте әлем чемпионы Мигель Котто үшін "El Hormiguero" әнінің эксклюзивті ремиксін жасады, ол 2011 жылдың 3 желтоқсанында сәтті титул қорғауға шығар алдында пайдаланды. "Calma Pueblo" музыкалық видеосы шығарылғаннан кейін зорлық-зомбылық пен толық жалаңаштығы үшін дау тудырды, топ бұл өзін-өзі босату метафорасы екенін мәлімдеді. Альбом сол жылы өткен 12-ші Латын Грэмми сыйлығына басқа кез келген жұмыстан көбірек номинация алды. Ол жалпы тоғыз номинацияда жеңіске жетті: "Жыл альбомы", "Ең үздік қалалық музыка альбомы" және "Жыл продюсері"; "Baile de los Pobres" үшін "Ең жақсы қалалық ән"; "Vamo' a Portarnos Mal" үшін "Ең жақсы тропикалық ән"; "Calma Pueblo" үшін "Ең жақсы қысқа форматты музыкалық видео"; "Latinoamérica" үшін "Жыл әні" және "Жыл жазбасы". Бұл салтанаттан кейін Calle 13 19 жүлдемен бұл іс-шарада ең көп жүлде алған әртіс немесе топ атанды, Хуанестің 17 жүлдесін басып өтті. Бұл жетістік сонымен қатар бірнеше рекордты жаңартты, оның ішінде "Ең құрметті альбом", "Бір түнді ең көп Латын Грэмми жүлдесі" және "Топтардың ең көп Латын Грэмми жүлдесі" санатындағы көшбасшылықтарын ең жақын бәсекелестерінен 13-ке арттырды. Соңғы баспасөз конференциясында топ ВЕНФМ журналисі Элвис Кастильомен Латын Америкасының кейбір солшыл элементтерін қолдауы туралы сұхбаттасты. Журналист, венесуэлалық консервативті оппозицияның мүшесі, жергілікті карикатурист Эдоның жұмысына сілтеме жасады, ол Перестің қара футболкаларының біріне "A Calle 13: No es lo mismo ver la Revolución como Visitante que como Residente" (Калле 13: Революцияны қонақ ретінде көру, резидент ретінде көрумен бірдей емес) деген фраза жазылған эскиз болды, бұл шавизмге деген ымыраға күмән келтірді. Перес бұл пікірге қарамастан: "[Calle 13] ешқандай президентті қолдамайды, себебі біз кез келген президентті қолдағанда халыққа тиесілі болмаймыз" деді. 2011 жылдың 22 маусымында Calle 13 Пачамама бейбітшілік фестивалінде өнер көрсетіп, 8 Латын Америка елшіліктерімен бірге Пачамама жобасының құдасы ретінде жобаны қолдады. 2011 жылдың 22 желтоқсанында топ Пуэрто-Рикодағы ең көне мәдени институт - Ateneo Puertorriqueño-дан Пуэрто-Риконың Ту күні мерекесінің аясында Ramón Emeterio Betances медалін алды. Шарада алып барушы Луис Гутьеррес Пересті "заманауи музыканың Роберто Клементісі" деп атады, бірақ Перес ол "әдепкі жол таңдаған [Пуэрто-Рико халқының] бір мүшесі ғана" екенін айтты. Дегенмен, ол туған жерінде танылу өмірінде алған басқа кез келген сыйлықтан да маңызды екенін мойындады.

2013 қазіргі уақыт: Мультивирустық және үзіліс

2013 жылдың 13 қарашасында топ «Multi Viral» атты трек пен видеоклипті жариялады, онда WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанж және палестиналық әнші Камилия Джубран вокалда, ал Том Морелло гитарада ойнады. 2013 жылдың желтоқсанында жаңа альбомының «Multi Viral» деп аталатынын және одан кейін Латын Америкасы бойынша гастрольдік сапарға шығатындарын хабарлады. Гастроль аясында топ Парагвай, Уругвай, Чили, Венесуэла, Колумбия, Коста-Рика және Мексикада концерттер берді. Альбом олардың жаңа, дербес лейблі El Abismo арқылы шығарылды. Гастрольдің ресми емес бастауы Пуэрто-Рико университетінің Сан-Хуандағы Рио-Пьедрас кампусында болды, онда Calle 13 2014 жылдың 25 ақпанында спонтанды түрде тегін концерт өткізді. Шара туралы тек алты күн бұрын хабарланды және ресми түрде жарнамаланбады. Концертте топ UPR-дің оқу ақысын қайта қарауға қарсылық білдіріп, аз қамтылған балаға өзінің қоғамдастығының алаңдаушылықтарын жеткізуге мүмкіндік берді, бұл концертке шамамен 50 000 жанкүйер келді. Губернатор Алехандро Гарсия Падильяның консервативтік және өзгеріске қарсы идеологиясымен өзінің саяси көзқарастарының қақтығысқа түсетінін мойындағанына қарамастан, Перес келесі күні сол баланы Ла Форталезадағы кездесуге алып барды. 2014 жылдың мамырында дуэт тағы да Vive Latino фестивалінде өнер көрсетті. «El Aguante» әнін орындап жатқанда, бір көрермен сахнаға секіріп, Резиденттің микрофонын алуға тырысты. Бес күзетші ол кісіні ұстап алды, ал Резидент оны ұруға әрекеттенді. Сонымен қатар, видеода Резидент шабуыл жасаған адаммен бірге ішімдік ішіп, бесінші альбомын тойлап жатқаны көрсетілді. Альбомы жарық көрген кезде кейбір БАҚ Calle 13 тобының тарап кеткенін мәлімдесе, Резидент бұрын бірнеше рет топтың тоқтағанын емес, тек үзіліс жасағанын айтқан болатын.