Кіріспе

Неміс заңгері Питер Эйн (1938 жылдың 11 маусымында Германияның Аугсбург қаласында туған) – заңгер, даму экономисі және азаматтық қоғамның жетекшісі. 12 жыл бойы Эйн 100-ден астам елде ұлттық бөлімшелері бар Transparency International (TI) үкіметтік емес ұйымын құрып, оның төрағасы болды. 1993 жылы құрылған TI үкімет, бизнес және халықаралық даму салаларындағы ашықтық пен жауапкершілікті ілгерілетеді.

Ерте өмір және білім

Төрт баланың үшіншісі Питер Эйген 1938 жылғы 11 маусымда Германияның Аугсбург қаласында Грете Эйген (туған Мюхлер) мен инженер мамандығы бойынша және өнеркәсіп басқарушысы Фриц Эйгеннің отбасында дүниеге келді. Эйгеннің балалық шағы соғыс жылдары Берлинде және Чехословакияда өтті, онда оның әкесі нацистік режим тарапынан үлкен зауытты басқаруға жіберілген еді. Соғыстан кейін отбасы Германияға қайтып оралып, 1945 жылы ата-анасымен Меттманн қаласына, ал 1952 жылдан бастап Баварияның Эрланген қаласына қоныстанды. Ол Эрланген және Франкфурт-на-Майнда заң білімін алды, 1964 жылы Франкфурт қаласындағы Гёте университетінде заң ғылымдарының докторы (Dr. iur.) дәрежесін алды. Бұл алдында 1962-1963 жылдары АҚШ-тағы Канзас университетінде Фулбрайт бағдарламасы бойынша оқыған болатын. Америка құрлығында болған кезінде Латын Америкасы бойынша төрт айлық, өмірін өзгертетін саяхат жасады, осы саяхаттың арқасында ол әлеуметтік теңсіздік пен адам құқықтары туралы түсінігін кеңейтті.

Ерте мансап

1966 жылы екінші заң емтиханынан (ассесорлық емтихан) кейін Эйн отбасымен бірге Вашингтонға көшіп барды. Ол Джорджтаун университетінің құқық мектебінде халықаралық бизнес құқығын оқытты және профессор Генрих Кронштейннің халықаралық және шетелдік сауда құқығы институтында профессорлық диссертациясы үшін АҚШ және халықаралық монополияға қарсы заңды зерттеді. 1967 жылы Эйгенге Дүниежүзілік банктегі Заң департаментінде қызметке ұсыныс жасалды. Ол академиялық зерттеулерін тоқтатты және Африка, Азия және Латын Америкасындағы даму бағдарламаларының құқықтық аспектілерімен айналысатын экономикалық даму саласына қадам басты. 1971 жылы ол екі жылдық демалысқа шығып, Форд қорының қолдауымен Ботсвана үкіметіне табиғи ресурстарды дамытуға бағытталған заңдық және техникалық көмек көрсетті. Оның әйелі, Ютта Эйн, Ботсвананың Габороне қаласындағы Ұлттық ауруханада дәрігер болып жұмыс істеді. 1974 жылы Дүниежүзілік банкке оралғаннан кейін Эйн Африка мен Латын Америкасындағы бағдарламалардың менеджері болды, 1983 жылдан бастап Аргентина, Чили, Перу, Эквадор, Парагвай және Уругвай бойынша бағдарламалар бөлімінің бастығы, ал 1988 жылдан 1991 жылға дейін Дүниежүзілік банктың Шығыс Африка аймақтық миссиясының директоры болып Найробиге, Кенияға көшті. Дүниежүзілік банкте жұмыс істеген жылдары Эйн өзінің жұмысының зардапты сыбайлас жемқорлықтың әсерінен қаншалықты көлеңкеде қалып отырғанын түсінді, ол экономикалық, әлеуметтік және демократиялық дамудың басты кедергісі екенін анықтады. Әйелі Ютта, кениялық кедейлерге медициналық көмек көрсетіп жүргендіктен, таңертеңгілік тамақта жиі болып тұратын пікір алмасулар оны Дүниежүзілік банктегі жұмысының маңызды мақсаты ретінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жетеледі. Ол ойдас әріптестерін, сондай-ақ басқа да сарапшыларды, даму саласының көшбасшыларын, дипломаттар мен бизнес басшыларын, соның ішінде даму экономисі Лоренс Коккрофтты, GTZ басшысы Хансйорг Элшорсты, кениялық кәсіпкер Джо Гитхонгоны, Бангладештің қаржы министрі Камал Хоссейнды, Дүниежүзілік банк Коммуникациялар директоры Франк Фогльді және басқаларды жұмылдыра бастады. Бірақ Эйгенге жақын арада бас кеңсесі осы бағыттағы жұмыстарын тоқтатуды бұйырды, тіпті жеке уақытында да. Банктің саясаты сыбайлас жемқорлықты тиісті елдердің ішкі саяси және мәдени істерінің бір бөлігі деп қарастырды және оның жарғысы бойынша банк оларға араласуға құқылы емес еді. Көңілі толмаған Эйн Берлиннен жеке сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресін бастау үшін Дүниежүзілік банк қызметінен кетіп қалды.

Transparency International (TI) ұйымын құру және құру

Дүниежүзілік банкten кеткеннен кейін Эйген жемқорлыққа қарсы күрес үшін азаматтық қоғам ұйымын құру идеясын белсенді түрде іске асырды, себебі оны батыс компаниялары дамушы әлемнің ең кедей елдеріне жүйелі түрде әкелді. Көптеген дамыған елдердің үкіметтері өздерінің шекарасынан тыс жердегі азаматтарының белсенді пара алуына жол бергендіктен, оның күш-жігері көбінесе нағыздық деп есептелді және тіпті Германияда да қарсылық тудырды. Дегенмен, оның бұл әрекетіне Германияның халықаралық ынтымақтастық корпорациясы (GTZ), Еуропалық экономикалық қоғамдастық және Африка үшін жаһандық коалиция сияқты кейбір прогрессивті ұйымдар қолдау көрсетті. Олар оны Африка, Азия және Латын Америкасындағы көптеген конференцияларда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылды ұсынуға шақырды. Форд қоры 1991 жылы оны Намибия үкіметіне заңгерлік көмек көрсету үшін қаржылады. Бірте-бірте жемқорлықсыз әлем көпшіліктің мүддесіне сай екені түсінілді. Осы уақыт аралығында Эйген әйелі Юттамен бірге жаңадан біріккен Германияның астанасы Берлинге көшіп барды. Өзінің ас үйінен Эйген достары мен басқа да қолдаушыларын сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресу үшін ұйым құруға шақырып, бастапқыда «Бизнес практикасын бақылау» (BPM) деп атауды жоспарлады. Бұл батыс бизнес өкілдерінің дамушы елдердің жемқор элиталары оларды пара беруге мәжбүрлейтінін жиі айтуымен байланысты болды; идеясы – осы қысымға пара беруден жамаулы түрде бас тарту арқылы қарсы тұру. Тек көптеген семинарлар мен конференциялардан кейін ғана даму қоғамдастығы мен азаматтық қоғамда бизнестің шешім қабылдаушыларды жиі әлсіз елдерде пара берудегі басты жауапкершілігін мойындаған тұжырымдама пайда болды. Бұл уақыт өте келе Transparency International (TI) ұйымының құрылуына әкелді. 1993 жылдың ақпан айында Эйген әлемнің түкпір-түкпірінен 20-ға жуық рухтанған, ойластырылған және сарапшыларды Гаагаға жинады, онда олар Нидерландтың даму министрі Ян Пронктің кеңсесінде неміс нотариусының алдында Берлиндегі қайырымдылық қоғамына айналу үшін Transparency International-дің құрылтай жарғысына қол қойды. Сол жылдың мамырында Эйген GTZ және Неміс даму қорынан (Deutsche Stiftung für Internationale Entwicklung (DSE)) қаржыны жинап, Берлиндегі Тегельдегі үкіметтің ресми қонақ үйі Вилла Борсигте TI-ді ресми түрде іске қосты. Бұл шараға Африка, Азия және Латын Америкасының көптеген басшылары, сондай-ақ неміс даму қоғамдастығының өкілдері қатысты. Transparency International-дың миссиясы азаматтық қоғам, бизнес және үкіметпен бірлесіп, жемқорлықтың барлық түрлеріне қарсы күресуге тез кеңейді, бұл стратегияны Эйген әзірледі және оны «сиқырлы үшбұрыш» деп атады. Эйгеннің кең ауқымды жаһандық желісін пайдаланып, ұйым көп ұзамай ұлттық деңгейде мықты негіз мен заңдылықты дамытты, барлық құрлықтарда Ұлттық бөлімдер желісін құрды, 2021 жылдың қаңтарына қарай әлемнің 100-ден астам елінде өкілдігі болды. Кейін Эйген Дүниежүзілік банктің 1996 жылы президент Джим Вольфенсон басшылығымен саясатын өзгертуін атап өтті, ол қарыз алушы елдерді жемқорлықтың «рағын» жоюға мәжбүр етті, бұл даму қоғамдастығында үлкен өзгеріс болды және көптеген елдерде басқару мәселелерінде азаматтық қоғамның күшті дауысын нығайтуды жеңілдетті. 2005 жылға дейін Директорлар кеңесінің төрағасы болған Эйген өзінің желісін, тәжірибесі мен өсіп келе жатқан әлемдік атағын Transparency International-дың чемпионы ретінде пайдаланып, жемқорлыққа қарсы жаһандық күрестегі керемет жетістіктерге қол жеткізді. Мысалы, институционалдық тұрғыдан Эйген өзінің жас үкіметтік емес ұйымына ең көрнекті әлемдік көшбасшылардан қолдау табуға қол жеткізді, өйткені АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер мен Германия президенті Ричард фон Вайцзекер екеуі де Бангладеш министрі Камал Хоссейн сияқты басқалармен бірге TI кеңесші кеңесінің мүшелері болды. Сонымен қатар, Эйген 1996-1997 жылдары Берлиндегі Аспен институтында ірі неміс бизнес басшыларымен (бұрынғы неміс президенті Ричард фон Вайцзекердің төрағалығымен) Коль үкіметінің ЭЫДҰ-ның пара алуға қарсы конвенциясына қатысуына қолдау көрсету үшін стратегиялық жоғары деңгейдегі кездесулерді ұйымдастыра алды. Эйген түсіндіргендей, бұл бай елдердің шетелдегі жемқорлықты қылмыстық деп санай бастауына әкелді, олар бұрын шетелдік параны бизнес шығыны ретінде есепке алуға рұқсат беру арқылы оны қолдаған. Бұл көптеген басқа үкіметтер мен ұйымдардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске қосылуына шешуші қадам болды. Эйген TI-де саясаткерлермен және жеке сектормен құрылымдық қарым-қатынас орнату философиясын қолдады, сонымен бірге оларды жемқорлықпен айналысудан бас тартуға шақырып отырды. Осы келісімшіл тәсілі оған Дәуіс форумында тұрақты шақыру алып келді, онда ол TI-ді ұсынып, азаматтық қоғамның өкілі ретінде алғашқы болып қатысты. Эйген өз кезегінде WEF-тің есіктерін ҮЕҰ-ларға ашуға ықпал етті, соның арқасында Amnesty International, Greenpeace және Save the Children сияқты ұйымдар қатыса алды. Оның ондағы қайталама сөздері WEF-ті бизнес мүшелері үшін жемқорлыққа қарсы нұсқаулар жасауға көндірді: WEF Partnering Against Corruption Initiative (PACI). TI-дің мақсатына жаңа жақтастарды тартуға қабілеттілігінің тағы бір мысалы ретінде Эйген PricewaterhouseCoopers компаниясының бұрынғы бас директоры Джермин Брукстің қолдауын алды, ол кейін TI-ге көп уақытын про боно ұсынды және басқалармен бірге Wolfsberg Anti Money Laundering Principles қабылдануын жетекшілік етті, TI-дің жеке сектормен жұмысын басқарды және PACI негізі болған TI-дің пара беруге қарсы бизнес принциптерін әзірледі. Питер Эйгеннің көрегендігі мен табандылығын мойындаған Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан әзілмен БҰҰ-ның жаһандық келісімінің 10-шы (жемқорлыққа қарсы) принципін «Питер принципі» деп атады. Эйгеннің жоғары деңгейдегі ықпалды жұмысы болмағанда, келісімде тек 9 принцип болар еді. TI-ді ұғымдастырып, оның құрылуын жетекшілік еткен және одан кейін оның алғашқы он екі жылында Басқарма төрағасы болған Эйген 2005 жылы осы лауазымнан кетуге шешім қабылдады. Ол ұйымның кеңесші кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.

Басқа бастамалармен бірге басшылық ету

1990 жылдардың соңында Эйген Дүниежүзілік банк сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті қолдауға қажетті саяси ерік пен қаражатқа ие екенін білді, бірақ сонымен бірге ол әлемдік азаматтық қоғамды қаржыландыруға жеткіліксіз дайын екенін түсінді. Сондықтан, басқа сарапшылармен бірге 2000 жылы ол «Ашықтық үшін серіктестік» қорын құрды – АҚШ заңнамасына сәйкес қайырымдылық ұйым, ол Дүниежүзілік банк қаражатын қабылдауға және үкіметпен конструктивті қарым-қатынас жасайтын азаматтық қоғам ұйымдарына қаржылық және техникалық көмек беру арқылы жақсы басқаруды насихаттауға бағытталған. Азаматтық қоғам ұйымдарының рөлін күшейту қажеттігін мойындап, олардың жетекшілерін дамыту және оқыту, тәжірибе алмасу және алдында тұрған мәселелерді талқылау арқылы Питер Эйген Берлин азаматтық қоғам орталығын (қазіргі Халықаралық азаматтық қоғам орталығы) құруға бастама жасады. Ол бұрынғы Халықаралық Save the Children Alliance (Лондон) бас директоры Буркхард Гнайригтің көмегіне жүгінді, ол 2018 жылға дейін орталықты басқарушы директор ретінде басқарды, ал бастапқы жылдары ерікті түрде жұмыс істеді. 2007 жылдан 2017 жылға дейін Эйген БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан басқарған Африканың прогресс тобының (APP) мүшесі болды – Африкадағы тең және тұрақты дамуды қолдаған он беделді тұлғадан тұратын топ. Топ мүшесі ретінде ол білімді жинақтау және тарату үшін коалиция құруға көмектесті, сондай-ақ Африкадағы тұрақты өзгерістерге ықпал ету үшін саясатқа әсер ету үшін шешім қабылдаушыларды жинады. 2018 жылы ол Нигерияның бұрынғы президенті Олусегун Обасанжомен бірге оның ізбасары – Африка прогресс тобының тең төрағасы болды. Азаматтық қоғам, жеке сектор және үкімет арасындағы өзара тиімді серіктестік принципіне негізделген «жағдайлы үшбұрыш» қағидасын қолдана отырып, Эйген 2005 жылы Экстрактивті индустриялардың ашықтығын арттыру бастамасын (EITI) құрған Халықаралық кеңесшіл топтың төрағасы болды және 2006 жылдан 2011 жылға дейін оның кеңесін басқарды. Бұл көп тарапты бастама мұнай, газ және минералдық ресурстарды басқарудың жаһандық стандарттарын белгіледі, онда барлық үш сектор бастаманың толыққанды мүшелері ретінде тең дауыс беру құқығына ие. Осыған ұқсас, Эйген Мавританияда Балық шаруашылығының ашықтығын арттыру жөніндегі бастаманы (FiTI) құрды – теңіз балық шаруашылығын тұрақты басқару үшін ашықтықты және қатысуды арттыруға бағытталған көп тарапты жаһандық бастама. Ол 2019 жылдың қазанына дейін FiTI төрағасы болып қызмет етті, содан кейін хатшылық Берлиннен Сейшель аралдарына көшірілді. 2014 жылдан бері Эйген Германияда, Еуропада және бүкіл әлемде демократиялық процестерді және басқару стратегияларын қолдайтын қайырымдылық ұйым – Гумбольдт Виадрана басқару платформасының негізін қалаушы және акционері болып табылады.

Оқыту және басқа да жұмыстар

1979/80 жылдары Эйген Франкфурт/М қаласындағы Иоганн Вольфганг Гёте университетінде қонақ профессор болып оқыды, 1999 және 2000 жылдардың қысқы семестрлерінде Гарвард университетінде және 2001 жылы Джонс Хопкинс жоғары халықаралық зерттеулер мектебінде (SAIS) дәріс берді. 2002 жылы ол Берлиндегі Эрақылы университетте саяси ғылымдар бойынша құрметті профессор атағын алды және содан бері онда сабақ беріп келеді. 2001 жылдың қыркүйегінде Эйген Карнеги халықаралық бейбітшілік қорына қонақ зерттеуші ретінде қосылды. 2004 жылы ол Нью-Йорктегі тұрақты инвестициялар орталығының (CCSI) кеңесшілер кеңесіне және Вашингтондағы Халықаралық экологиялық құқық орталығының (CIEL) басқармасына кірді.

Жеке өмір

1963 жылы Питер Эйген дәрігер және музыкант Ютта Филиппиге үйленді, олар үш балаға ие болды: Йоханна, Кристиан және Тобиас, олар отбасыларымен АҚШ-та тұрады. Ютта Эйген 2002 жылы қайтыс болды. 2004 жылы Эйген 2004 және 2009 жылғы Германия президенттік сайлауларына социал-демократтық кандидат болған Гесине Шванға үйленді. Эйген шебер атпен жүруші, дрессаж және секіру жарыстарында көп мәрте жеңіске жеткен. Ол Эрлангенде студенттік ат спорты клубын құрды және оқу кезінде неміс студенттік ат спорты одағының (Deutsche Akademische Reiterverband DAR) төрағасы болды. Ол сонымен қатар кларинет пен саксофонда ойнауды ұнатады және тобымен бірге Эрлангенде джаз және әдеби клуб ашты, ол бүгінге дейін "Строгалм" деген атпен жұмыс істеп келеді.

Кітап бөлімдері

П. Эйген / Сыбайлас жемқорлықтың "моральдық салыстырмалылығы" / In: Африка үшін көшбасшылық: Олусегун Обасанджоның 60 жылдығына арналған құрмет / African Leadership Foundation / Нью-Йорк / Vol. : белгісіз / 1995 жыл. Б.: 205–214. / Тіл: ағылшын. Ескерту: Халықаралық ашықтық ұйымының Питер Эйгенінің ("Сыбайлас жемқорлықтың моральдық салыстырмалылығы") және Халықаралық ашықтық ұйымының Джереми Поупының ("Апартеидті Оңтүстік Африкадағы нигериялықтардың бейнелері") үлестерін қоса алғанда. Жинақ: TI POL. P. Eigen / Халықаралық жемқорлыққа қарсы күрестегі серіктестер / In: Германиядағы жемқорлық: себептері, көрініс формалары, күресу стратегиялары / Friedrich Ebert Stiftung / Берлин / 1995. Б.: 63–69. / Тіл: неміс. Жинақ: TI COR. CST. GER; FG* П. Эйген, Кристиан Эйген Зукки / Сыбайлас жемқорлық және жаһандық қоғамдық игіліктер / In: Жаһандық қоғамдық игіліктерді қамтамасыз ету: жаһандануды басқару / Inge Kaul, Pedro Conceicao, Katell Le Goulven (ред.) / UNDP; Oxford University Press / 2002. Б.: ? (1 30). / П. Эйген / Ұйымдасқан азаматтық қоғам жаһандық басқаруды жақсартуға көмектеседі / Нана доктор С.К.Б. Асантеге арналған құрметті жазбалар жинағында, 2015 жыл.