Кіріспе
Роберт Шуманның әндер циклі, Op. 39 – Роберт Шуманның әндер циклі. Оның өлеңдері Йозеф фон Эйхендорфтың «Интермеццо» атты жинағынан алынған. Шуман осы атпен екі цикл жазды – екіншісі Генрих Гейне өлеңдеріне арналған, Op. 24, сондықтан бұл туындыны Эйхендорфтың «Лидеркрейсі» деп те атайды. Шуман: «Дауыс ғана бәрін қайта жасай алмайды немесе әсердің бәрін тудыра алмайды; поэзияның ең ұсақ детальдары да бүкіл мағынамен бірге ерекше аталып көрсетілуі керек; және дауыстық партия бұзылмаса, бәрі жақсы». «Лидеркрейс», Op. 39, 19 ғасырдың ұлы әндер циклдерінің бірі саналады, ол пейзажтың романтикалық сезімін толыққанды бейнелейді. Шуман оны 1840 жылдың мамыр айынан бастап жазды, бұл жылы ол көптеген әндер жазғандықтан, «әндер жылы» немесе «Liederjahr» деп аталды.
Liederkreis, Op. 39, is a song cycle composed by Robert Schumann. Its poetry is taken from Joseph von Eichendorff's collection entitled Intermezzo. Schumann wrote two cycles of this name – the other being his Opus 24, to texts by Heinrich Heine – so this work is also known as the Eichendorff Liederkreis. Schumann wrote, "The voice alone cannot reproduce everything or produce every effect; together with the expression of the whole the finer details of the poem should also be emphasized; and all is well so long as the vocal line is not sacrificed." Liederkreis, Op. 39, is regarded as one of the great song cycles of the 19th century, capturing, in essence, the Romantic experience of landscape. Schumann wrote it starting in May 1840, the year in which he wrote such a large number of lieder that it is known as his "year of song" or Liederjahr.
Нысан
"In der Fremde" пішімі екіұшты: оның толықтай жазылған (through-composed) күйде екендігіне, немесе ABA пішінде екендігіне қатысты аргументтер бар. "In der Fremde" әнінің толықтай жазылғанының дәлелі әуенінде де, гармониясында да көрінеді. Гармониялық үлгі толықтай жазылған күйге жеткілікті: шығарма F минорынан A мажорына, B минорына, содан кейін F минорына модуляцияланады. Осы тональностьтардың әрқайсысында жалпы құрылым салыстырмалы, бірақ соңғы маңызды бөлім (мм 22–28) айқын түрде ерекшеленеді. Әр модуляция сайын әуен өзгеріп отырады. Модуляциялар өлең жолдарының өзгеруімен тікелей сәйкес келмейді, бұл толықтай жазылған шығарманы көрсетеді. "In der Fremde" ABAC пішінін қабылдайды деуге болады. Олар әртүрлі тональностьтарда болғанымен, бірінші және үшінші бөлімдер (A) дерлік бірдей әуенге және салыстырмалы гармониялық құрылымдарға ие. Екінші бөлім (B) жаңа мелодиялық материалдан тұрады және A бөлімінен контрастты түрде мажор тональностьда орындалады. Соңғы бөлім жаңа материалдан тұрады; ол "бірінші төртжырлықтың соңғы жолымен қайталанып, [және] бүкіл төртжырлықтың оралуын білдіреді", бірақ A бөлімін толық қайталамауы мүмкін. Назар аударған жағдайда, пішін AB деп түсіндірілуі мүмкін. A және бөлімдер арасында қайталанатын мотив бар, ал екі бөлімнің арасындағы айырмашылықты бастапқы мотивтің аз ғана өзгерістері мен әртүрлі интервалдарында табуға болады. Басты айырмашылық – тональностьтың өзгеруі, себебі бөлім B минорында, ал ән үй тональностьына, F минорына қайта модуляцияланады.
Музыкаға келтіру
Шуман бұл ән циклын F минорындағы In der Fremde әнімен ашады. Фортепианодағы арпеджио тәрізді хордалар баяндаушының дауылды көрінісін бейнелейтін, үнемі қозғалыс сезімін тудырады. Динамикасы (көбінесе пиано) дауылдың алыста екенін көрсетеді, бірақ 16-шы ноталардың үздірілмейтін, жылдам ағыны шұғыл сезімді сақтайды. Дауыстың біріккен желісінде баяндаушының ата-анасын еске алып, күресі туралы ойланғандағы жалғыздығын сезінеміз. Бірінші шумақ толыққанды F минорында орындалады және толық аутентикалық каденциямен аяқталады. Өлеңнің мәні өзгергенде, гармониялық құрылым да өзгеріп отырады. Екінші шумақтың басында Шуман, баяндаушының "жақында келмек тыныштыққа" деген үмітін білдіру үшін A мажорға модуляциялайды. A мажорлық бөлімдегі сүйемелдеу стилі де өзгереді, оң қолдағы жеңіл және үміт арнаған қарсы әуен 16-шы ноталардың метрономдық жылдамдығына қарсы қойылады. Баяндаушының жалғыздығын, ата-анасының жоқтығын түсінудің азабынан туған қайғысы күшейгенде, музыка A мажордағы доминанттың үстінде тоқтап тұрады. Осы бөлімнің басында қолданылған хордалар доминантты тонистеуге көмектеседі. A мажорлық бөлім B минорына модуляциялайды, күтпеген және қараңғы аяқтауды сыйлайды, содан кейін бастапқы тональностьға оралады. F минорына оралғанда, тоник педалы қозғалысты аяқтауға көмектеседі, 16-шы ноталар жалғасқанда гармониялық тұрақтылықты қамтамасыз етеді. 22-ші және 24-ші такттарда неаполитандық хордалардың қосылуымен, тыңдаушы ретінде, баяндаушының қараңғы, жалғыз ойларына оралып, өлімге қарай беттегенін сезінеміз. Шуман бұл шығарманы Романтизм дәуірінде жазғандықтан, динамикасы өте кең. Бүкіл шығармадағы жалғыз динамикалық белгілер 1-ші және 5-ші такттарда кездеседі, олар пиано немесе пианиссимо динамикасын көрсетеді. Шуманның осындай минималды динамиканы таңдауы баяндаушының тыныш мойындауын және өлімді аңсауын көрсетеді. Кейін, әсіресе A мажорлық бөлімде, фортепиано партиясында крещендо мен диминуэндо белгілері бар. Шығарманың текстурасы да салыстырмалы түрде тегіс, себебі фортепиано легато арпеджиоларын орындайды, ал дауыс ағынды, біріккен әуенді айтады. Liederkreis-тің бұл бөлімінде V/V сияқты бірнеше қосымша хордалар қолданылады. Көбінесе, бұл қосымша хордалар күтілетін хордаға аяқтамайды. Керісінше, олар бірдей гармониялық функциясы бар басқа хордаларға аяқталады. Барлық уақыт бойы доминант (V) және субдоминант (iv) хордалары қолданылады, олар сәйкесінше vii° және неаполитандық хордаға (N) аяқталады. Бұл күтпеген гармониялық шиеленісті туғызып, баяндаушының эмоцияларын күшейтеді.
Нысан
"Мунднахт" формасы шамалы ауытқулармен строфикалық деп айтуға болады. Өлеңнің алғашқы екі шумағы вокалдық партияда бірдей мелодияға қойылған, сондай-ақ фортепианолық сүйемелдемеде де өте күшті ұқсастық бар, тек бірнеше аккордтар ғана өзгеше. Нормадан ауытқулар соңғы шумақта байқалады, онда вокалдық партияның тоны өзгерсе де, ритмдік құрылымы сақталады. Бұған қоса, фортепианодағы қайталама, тұйық аккордтар ноталардың еселенуі арқасында әлдеқайда тығыз болады.
Музыка
Бұл әннің атауы "көктемгі түн" дегенді білдіреді. Шуманның өміріндегі циклдің он екі әнінің ішінде ең көп танылған ән болды және тоғызыншы ғасырдың ең танымал Lied-терінің бірі саналады. Айхендорфқа тән табиғат пен махаббаттағы романтикалық құштарлық туралы мәтіннің тақырыбы Шуманға жақын болды, содан бері көптеген композиторлардың қиялын баурап алды. Лист фортепианоға арналған әйгілі транскрипция жасаған.