Кіріспе

Суматраның тропикалық жаңбырлы ормандарының мұрасы 2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Ол Суматра аралында орналасқан Индонезияның үш ұлттық паркінен тұрады: Гунунг Лейзер ұлттық паркі, Керинчи Себлат ұлттық паркі және Букит Барисан Селатан ұлттық паркі. Бұл орын VII критерий бойынша – көрнекті табиғи сұлулығымен; IX критерий бойынша – маңызды экологиялық және биологиялық процестердің көрнекті мысалы ретінде; және X критерий бойынша – түрлерді табиғи ортасында сақтау үшін ең маңызды және құнды табиғи орталарды қамтиды деп тізімге алынған. Суматраның тропикалық жаңбырлы ормандары 2011 жылдан бері Қауіпті Тізімге енгізілді, бұл браконьерлік, заңсыз ағаш кесу, егіс жерлерінің кеңеюі және осы аумақтан жол салу жоспарлары тудырған қауіптерді еңсеруге көмектесу үшін жасалды.

Орналасуы мен көлемі

Суматраның тропикалық жаңбырлы ормандарының мұрасы үш ұлттық парктен тұрады: Гунунг Лейзер ұлттық паркі (GLNP) (8629.75 км2), Керинчи Себлат ұлттық паркі (KSNP) (13,753.5 км2) және Букит Барисан Селатан ұлттық паркі (BBSNP) (3568 км2). Жаңбырлы ормандардың жалпы ауданы 25 000 км2 құрайды. Суматраның тропикалық жаңбырлы ормандары мұрасы таңдалды, өйткені, біріншіден, ол Суматра аралындағы орманның маңызды аумағын, биологиялық әртүрлілігін, жазық және таулы орманды көрсетеді. Бұл арал, бұрын кең жаңбырлы тропикалық ормандарға толы болған, 50 жылдың ішінде оқшауланған аймақтарға айналды. Екіншіден, мұраны құрайтын ұлттық парктердің барлығы "Суматраның Андтары" деп аталатын Букит Барисан тауларының негізгі тірегінде орналасқан, және оның айналасында тамаша көріністер бар. Әрбір аймақтың таулары Суматраның дамыған жазықтары үшін маңызды таулы фонды құрайды. Бұл аралас суретте Гунунг Туджух көлі (Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең биік көл), Керинчи тауының ғажайып жанартауы, табиғи орманды жерлердегі көптеген кішкентай жанартау, жағалау және мұздық көлдерін көрсетеді. Бұл Суматраның тропикалық жаңбырлы ормандарының сұлулығын көрсетеді. Соңында, үш ұлттық паркте де әртүрлі мекендеу орталары және ерекше биологиялық әртүрлілік бар. Осы үш аймақ Суматрадағы барлық өсімдік түрлерінің 50% құрайды. GLNP-де кем дегенде 92 жергілікті түр танылған. Аталған үміткерлікте әлемдегі ең үлкен гүл (Rafflesia arnoldi) және ең биік гүлдің (Amorphophallus titanum) популяциялары бар. Суматраның тропикалық жаңбырлы орманы 2004 жылы Дүниежүзілік мұра тізіміне енді. Суматраның 2,5 миллион гектары тропикалық ормандары Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымының (ЮНЕСКО) Дүниежүзілік мұра тізіміне бай және әртүрлі биологиялық әртүрлілігі үшін қосылды.

География және климат

Аралдың солтүстігіндегі Гунунг Лейзер ұлттық паркі 150 км-ге созылып, 100 км-ден астам ені бар және көбінесе таулы жерлерді қамтиды. Парктің 40% тік және 1500 м биіктіктен жоғары орналасқан. Парктің тек 12% ғана, оңтүстік бөлігінде 600 метрден төмен, бірақ 25 км-ге созылып жағалауға дейін жетеді. Он бір шыңы 2700 м-ден биік, ал ең биік нүктесі Гунунг Лейзер – 3466 метрге жетеді. Гунунг Лейзерді қоршаған аймақ Лейзер экожүйесі деп аталады. Орталықтағы Керенци Себлат ұлттық паркі Букит Барисанның арқасымен 350 км-ге созылып, орташа ені 45 км және теңіз деңгейінен 2000 м биіктікте жатыр. Солтүстік жартысында 800–1500 м аралығындағы төменгі шығыс тау тізбегі бар. Парктің үштен екі бөлігі тік. Индонезиядағы ең биік нүкте және ең биік жанартау – Керинчи тауы, оның биіктігі 3805 м. Букит Барисан Селатан ұлттық паркі де 350 км-ге созылып, орташа ені 45 км. Солтүстік бөлігінің үштен екісі таулы, орташа биіктігі 1500 м, ең биік нүктесі Пулунг тауы – 1964 м. Оңтүстік жартысы төмен жатыр, оның 90 км-і мүйіс түзейді және парк жартылай ұзындығында теңізбен шектеседі. Көптеген өзендер осы парктерден басталады, сондай-ақ бірнеше көлдер мен ыстық су бұлақтары бар. Тауларда жыл бойы температура жоғары, ылғалдылық күшті және жауын-шашын көп болады. Жауын-шашын мөлшері ылғалды аудандарда 9 ай бойы, құрғақ аудандарда 7 ай бойы жоғары болады. Бұл климат түрлердің пайда болуына (жаңа түрлердің қалыптасуына) және түрлердің әртүрлілігіне жағдай жасайды. Гунунг Лейзердің солтүстігінде 3000 мм, ал оңтүстіктегі жазықта 4657 мм жауын-шашын жауады. Орташа температура 21 °C мен 28 °C аралығында, ылғалдылық әрқашан 60% жоғары, әсіресе 1700 м биіктіктен жоғары. Керенци Себлатта жауын-шашынның орташа мөлшері 2990 мм, температура 16 °C мен 28 °C аралығында, ылғалдылық әрқашан жоғары (77–90%). Букит Барисан Селатанның жартасты батысы, әсіресе қарашадан мамырға дейінгі муссон кезінде ылғалды: жауын-шашын мөлшері 3000–4000 мм. Шығыс бөлігі құрғақ, жауын-шашын мөлшері 2500–3000 мм, температура 20–28 °C аралығында.

Флора мен фауна

ГЛНП – Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) әлемдегі биологиялық әртүрлілікті сақтау үшін маңызды 200 әлемдік экоаймақтың қатарына жатқызған Индонезияның 18 аймағының бір бөлігі. 174 сүтқоректі жануар, оның 3-і эндемик, ал 21-і 2000 жылы қауіп төндірген деп тізімделген. Кішкентай сүтқоректілер туралы мәлімет аз. 380 құс түрі тізімделген, оның 13-і эндемик, ал 52-сі қауіпті. Маңызды түрлердің кейбіреулері: орангутан, Суматра мүйізбұрышы, және шұбарқұйрықты маймыл. Маңызды өсімдіктер: Раффлезия арнольди және Аморфофалус титан. Бірнеше маңызды құс түрлері: Рюкк көк құс аулаушысы және ақ қанатты ағаш үйрек. KSNP-де 85 сүтқоректі жануар тіркелді, оның 5-і эндемик, ал 23-і қауіпті деп тізімделген. 370 құс түрі тізімделген, оның 13-і эндемик, ал 58-і қауіпті. Маңызды сүтқоректі жануарлардың кейбіреулері: Борнео бұлтты барысы, Азия тапирі және Суматра мүйізбұрышы. Керинчи Себлат ұлттық паркіндегі Суматра жолбарыстарының саны ең көп тіркелген, бұл оны жолбарыстарды сақтау үшін маңызды 12 аймақтың біріне айналдырады. Бірнеше маңызды құс түрлері: ақ қанатты ағаш үйрек және Суматра жер куку. Бірнеше маңызды өсімдік түрлері: Hopea beccariana және Shorea ovalis ssp. seicea. BBSNP-де 98 сүтқоректі жануар тіркелді, оның 1-і эндемик, ал 25-і қауіпті. 379 құс түрі тізімделген, оның 7-сі эндемик, ал 58-і қауіпті. 59 жорғалаушы және екімекенді жануарлар тіркелді. BBSNP-де KSNP-дегідей құс түрлері бар. Маңызды сүтқоректі жануарлардың кейбіреулері: Суматра пілі.