Кіріспе

Шри-Ланканың ұлттық паркі

Шри-Ланканың ұзақ жазылмаған тарихы болғандықтан, маңызды және логикалық халық әңгімелері бар, олар кейбір өзгерістермен эпостық «Рамаяна» дамылында. Равана патшасының «Дандумоная» деп аталатын ұшағы Хортон жазығындағы Тотупала тауына қонған деп есептеледі. Әңгіме бойынша, Равана патшасы Раманың әйелі Ситаны, Равананың әпкесі Супарниканың мұрнын кескеніне кек ретінде ұрлап алады. Бұл оқиға Үндістандағы Раманы ашуландырып, ол маймылға ұқсас адамдардан тұратын әскерге жетекшілік етеді, олардың басшысы Хануман еді. Әңгімеде Хануман Хортон жазығына от қойып, ол от ұзақ уақыт бойы жанды. Маха-Элия-Теннаның түпнұсқа атауы «өте жарықтанған жер» деген мағынаны білдіреді. Қазірдің өзінде топырақтың жоғарғы қабаты қара-сұр түсті болып көрінеді. Жергілікті университеттер топырақ сынақтарын жүргізіп, жоғарғы қабатында кальций карбонаты мен калийдің жоғары мөлшерде бар екенін анықтады. Хортон жазығы шри-ланкалықтар үшін олардың тарихы мен мәдениеті үшін өте маңызды. Сэр Джозеф Далтон Хукер британ үкіметіне «5000 футтан жоғарығы барлық таулы орманды бұзбауға» кеңес берді және 1873 жылы осыған байланысты әкімшілік бұйрық шығарылды, ол аймақтағы орманды кесуге және тазалауға тыйым салды. Хортон жазығы 1969 жылдың 5 желтоқсанында жабайы табиғат қорығы болып тағайындалды және биологиялық әртүрлілігінің арқасында 1988 жылдың 18 наурызында ұлттық парк мәртебесіне көтерілді. Батыста орналасқан Пик жабайы табиғат қорығы паркпен тікелей шектеседі. Хортон жазығының аумағы – Хортон жазығы Шри-Ланкада әлі де сақталған бұлтты орманның ең кең ауданына ие.

Флора

Парк өсімдіктері екі ерекше топқа бөлінеді: ылғалды патна (сингаль тілінде: патана, тау шалғындылары мен бұталы алқаптар) және субтропикалық тау шөптесін ормандары. Ағаш діңдері мен бұтақтарында көптеген түрдегі папоротниктер, ликоподиумдар, лишайниктер мен орхидеялар өседі. 2010 жылдың шілдесінде Лондон зоологиялық қоғамының зерттеушілері осы сүтқоректіні алғаш рет суретке түсірді. 2016 жылы Хортон жазықтығының ұлттық паркінде тотық түсті мысықтар (Prionailurus rubiginosus) тұңғыш рет тіркелді. Охия, Паттипола және Амбевеламен бірге Хортон жазығы Шри-Ланкадағы маңызды құс аймақтарының (IBA) бірі болып табылады. Хортон жазығы және іргелес Peak Wilderness қорығында 21 құс түрі кездеседі, олар тек Шри-Ланкаға тән. Олардың арасында көкшіл сұр құс аулаушы, Шри-Ланка ақкөзі және Шри-Ланка орман көгершіні тек Хортон жазығында ғана табылса, басқа эндемикалық түрлерге Шри-Ланка көк көгершіні, Шри-Ланка шұбарқұсы, Шри-Ланка орман тауығы, сары маңдайлы барбет, апельсин тұмсықты бүлдірген, Шри-Ланка бұталық сойқышы және Шри-Ланка сыбызғысы кіреді. Қыс айларында шаян, альпілік шаян сияқты көптеген құстар мұнда көшіп келеді. Хортон жазығында жалпақ қанатты жыланбүркіт, таубүркіт, қара қанатты қыран және қаңғыбас сияқты жыртқыш құстар кездеседі. Көшіп-қонушы жыртқыштардың арасында аңшылдар бар.

Қауіп-қатерлер мен қорғауды басқару

Хортон жазығы Агра Бопат, Ай жазығы және Елек жазығын қамтитын, кең жазықтар мен орманды жүйесінің бір бөлігі болды. Импортталған көкжаңбырлы форель балығы жергілікті балықтардың, қосмекенділердің және шаяңқы бунақденелілердің эндемикалық түрлеріне әсер еткен болуы мүмкін. Сондықтан, ұлттық парктің қорғалуын жалғастыру және ұлттық парктен тыс жерлерді кешенді басқару сол жердегі түрлерді сақтау үшін маңызды. Кейбір самбар бұғылары полиэтилен қоқысын жеуден, осының салдарынан тамақ жолдары біткеннен қаза тапты, сондықтан келушілерге полиэтиленді парке әкелуге тыйым салынған. Самбарлар Pennisetum шөптерінен пайда тапқан. 1978 жылы алғаш рет хабарланған жаңа қауіп – орманның құрғауы. Зерттеулер көрсеткендей, кальцийдің жетіспеуі топырақтың қышқылдануына және алюминий сияқты металл элементтерінен туындаған уыттылықтың күшеюіне себеп болуы мүмкін. Топырақ микроэлементтерінің тепе-теңдігін бұзатын қоректік заттардың шайылуы да орманның құрғауына әсер етуі мүмкін.

Туристік жерлер

Хортон жазығы танымал туристік бағыт, оның басты көрікті жері – Әлемнің соңы. Паркке Нувара-Элия – Амбевела – Патипола және Хапутале – Бораланда жолдары арқылы кіруге болады, ал Охия мен Амбевелада теміржол станциялары бар. Әлемнің соңы – тік құлайтын жартас, үлкен тереңдікке құлайтын жер. Бұл жерге еуропалық ауыл шаруашылығы қонысын құруға тырысқандар болған. Сарыала сарқырамасы биік. Слэб Рок-Фолс – жазықтағы тағы бір танымал сарқырама. Сарқырамаға негізгі жолдардың бірімен жүріп жетуге болады; жолдың соңында сәл тік, бірақ қиындық деңгейі орташадан жеңілге дейін.