Кіріспе

Қара ағаш мониторы немесе Бекари мониторы (Varanus beccarii) – Varanidae тұқымдасына жататын кесіртке түрі. Бұл түр отбасының салыстырмалы түрде кіші мүшесі болып есептеледі, жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) шамамен өседі. V. beccarii Жаңа Гвинеяға жақын Ару аралдарында таралған, ағаш өсімдіктерінде тіршілік етеді. Ересектердің терісі толығымен қара түсті, соған байланысты оған бір атау берілген. Оның гемипенис құрылымының ұқсастығына байланысты оны зәрд ағашы мониторының (emerald tree monitor) қосалқы түрі деп қарастыруға болады, бірақ генетикалық зерттеулер оларды екі бөлек түр ретінде қарастыруды қолдайды. Дегенмен, ол V. prasinus түрлер тобының құрамына кіреді. Оның түріне берілген "бекари" атауы итальяндық саяхатшы Одоардо Бекаридің құрметіне қойылған.

Сипаттама

V. beccarii тұқымдасының шабалдары мен жас дарақтары қара сұр түсті болып келеді, олардың арқасында ерекше көзге түсетін ашық сары-жасыл нүктелер қатарымен жабылады. Олар өсе келе толығымен қара түске айналып, жарқын нүктелерін жоғалтады. Толық бой жеткен дарақтардың жалпы ұзындығы (құйрығын қоса есептегенде) құрайды, мұнда еркектер аналарға қарағанда сәл ірілеу болады. Қара ағаш мониторы ағаштарда тіршілік етуге толыққанды бейімделген. Оның құйрығы едәуір ұзын, кейде жалпы ұзындығының үштен екі бөлігін құрайды және жануарды бұтақтарда тұрақтандыру үшін икемді түрде қолданылады. Шындығында, құйрық тек осы мақсатта ғана қолданылады, себебі бұл жануар басқа монитор түрлеріне тән қорғаныш үшін құйрығымен соққы беру әрекетін көрсетпейді. Басқа ағаш мониторлары сияқты, олардың да барлық мониторлардың арасында ең ұзын және ең жіңішке алдыңғы аяқтары бар, олар ұзын саусақтарымен аяқталады, саусақтарының ұштарында үлкен тырнақтары мен жабысқақ табандары болады, бұл оларға ағаштарда жақсы ұстануға және жемтікті ұстауға көмектеседі.

Тамақтандыру әдеттері

Қара ағаш мониторы негізінен жәндікқоректі, көбінесе жәндіктермен қоректенеді, бірақ сонымен қатар кішкентай кесірткелер, кішкентай сүтқоректілер, мысалы, шұбар тышқандар, шаяндар, жұмыртқалар және құстардың балапандары да жейді. V. prasinus түрлерінің кешеніне жататын басқа да мониторлар сияқты, олар кейде тұтқында өсімдіктер жегені байқалады, алайда жабайы мониторлардың ішегінен өсімдік қалдықтары табылған емес.

Жыртқыш жануарлар

V. beccarii үлкен кескелдер мен жыландардың, сондай-ақ аймаққа әкелінген түлкілердің жемі болады. Оны адамдар да аулайды. Адамдардың аулау қаупі төмендеді, бірақ адамдар әлі де қауіпті құрайды.

Көбею

V. beccarii-нің жабайы табиғатта көбеюі туралы аз ғана мәлімет бар. Кейбір мәліметтерге сәйкес, бұл түр және V. prasinus түрлер тобының қалғандары жұмыртқаларын ағаш термиттердің ұяларына салады. Мұндай ұялардың беті салыстырмалы түрде құрғақ болса да, ауаның ылғалдылығы өте жоғары.

Тұтқында өсіру

V. beccarii тұтқында өсірудің нәтижелері әртүрлі болды. Көбінесе ұрықтан шығуға жақын эмбриондардың өлімі байқалады. Мүмкін себептері: инкубация кезеңінің соңғы үштен бірінде субстраттың тым ылғалды болуы, ананың жұмыртқа салу алдында минералдар мен витаминдер тапшылығына ұшырауы, немесе жұмыртқа салуға қолайлы орынның болмауынан жүктілік мерзімінің ұзаруы, нәтижесінде жұмыртқа қабығы қалыңдап, жарылуы қиын болуы. Төмендегі зерттеулер бұл соңғы фактор емес екенін көрсетеді, себебі жұмыртқа қабықтары басқа ағаш мониторларының сәтті ұрықтанған жұмыртқаларымен салыстырғанда артық қалың болған жоқ, ал өлген эмбриондар қабықты бұзуға әлі кіріспеген. Термиттердің ұясындағы жағдайды қалпына келтіру үшін құрғақ субстратпен инкубациялау немесе тіпті субстратсыз ілу мүмкін жақсырақ балама болуы мүмкін. Дегенмен, жұмыртқалар ілулі тұрғанда да сәтсіздіктер тіркелген. Ұсыну кезінде еркек, анадан үлкен болғандықтан, оны агрессивті түрде қуалайды. Жыныстық қатынас жерден жоғарыда жүзеге асуы мүмкін және екі сағатқа дейін созуы мүмкін. Ана жұмыртқаларын ылғалды субстратқа көмеді. Шабақ шыққаннан кейін жаңа туған бала 2 аптадан астам уақыт бойы тамақтан бас тартуы мүмкін, бірақ олар өздігінен тамақтануды бастағанша күшпен тамақтандыру ұсынылуы мүмкін. Бір зерттеуде үш жұмыртқа ылғалданған вермикулитке инкубацияланды. Инкубатордың ылғалдылығы 85%-қа, ал салыстырмалы ылғалдылығы 95%-ға орнатылды. Инкубатордың температурасы 30,5°C, ал субстраттың беткі температурасы 30°C болды. 161 күн өткен соң, үш эмбрион да толық дамыды, бірақ тек біреуі ғана аман қалды, және ол күшпен ұрықтандырылып, жұмыртқадан алынып тасталғаннан кейін ғана, содан кейін сары қабығы әлі де ішінде қалған күйінде инкубацияланды. Күн сайын пісірілген пюре берілді, құрамында салмағы бойынша 25% жұмыртқа, 50% жәндіктер, 25% банан және шпинат, сондай-ақ кальций цитраты және Herpetal Complete T сияқты қосымшалар бар. Бұған қоса, сиыр еті, тауық еті және тірі шыбындар да берілді. Өсімдік материалдары көмірсулар мен талшықтар деңгейін арттыру үшін қосылды. Шабақтың өсуі баяу болды, 147 күннен кейін 7,9 г-дан 13,8 г-ға дейін өсті, бірақ әйтпесе өте белсенді және еңкейтін монитор болды. Зерттеу сондай-ақ күшпен тамақтандырудың қажеті болмағанын көрсетті, өйткені оның салмағы өздігінен тамақтануды бастағаннан кейін де айтарлықтай өзгерді.

Қорғау

2020 жылдан бастап V. beccarii түрі IUCN Қызыл тізімінде "мәліметтер жеткіліксіз" деп тіркелген, себебі популяцияны сенімді бағалау үшін жеткілікті ақпарат қарастырылмаған. Орманды жою, егістік жерлердің кеңеюі және халықаралық жануар саудасы қазіргі уақыттағы ықтимал қауіптер ретінде көрсетілген.