Кіріспе

Күлтілер туысы ірі коритофандылар туысы. Базилиск – Мексиканың оңтүстігінде, Орталық Америкада және Оңтүстік Американың солтүстігінде таралған, базилисктер деп белгілі ірі коритофандылар туысы. Бұл туысқа төрт түр кіреді, олар көбінесе "Иса кілегейі" немесе жай ғана "Иса кілегейі" деп аталады, себебі олардың үлкен табандарының арқасында су бетімен айтарлықтай қашықтыққа жүгіре алады, содан кейін батып кетеді.

Таксономия және этимология

Базилиск деген түбір атауы да, "базилиск" деген қолданыс атауы да грек тіліндегі βασιλίσκος (базилискос) сөзінен туындаған, ол "кішкентай патша" деген мағынаны білдіреді. "Жолдақ" дегенді білдіретін латын тіліндегі vittatus деген сөзді Карл Линней "Systema Naturæ" еңбегінің 10-шы басылымында берген.

Физиологиясы

Базилисктердің жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) орташа есеппен өлшенді. Олардың өсуі үздірілмейді, жас кезінде жылдам, ал ересек базилисктерде бұл өсу сызықты емес. Олардың терісі бөлік-бөлік болып түсіп қалады.

Су үстінде жүгіру

Базилисктер кейде екі аяқпен жүгіреді. Базилисктер су бетінде "жүгіре" алады, осы себепті оларды Матай 14:22–34 аралығындағы библейлік оқиғаға сілтеме жасай отырып, "Иса Мәсіх кесірткесі" деп атап кеткен. Суда базилисктер секундына шамамен жылдамдықпен шамамен секунд бойы жүгіріп, содан кейін төрт аяғымен суға батып, жүзе бастайды. Аяқтары арасындағы қанатшалар базилисктерді қолдауға көмектеседі, үлкен бет және ауа қалталарын құрайды, оларға су үстінде жүгіруге қажетті икемділік береді. Олар "суда жүру" кезінде төрт аяғымен де тұра алады, бұл су бетінен жоғары жүретін қашықтықты шамамен арттырады. Желкенді кесірткелер мен аноль кесірткелерінің кейбір түрлерінде де су үстінде екі аяқпен жүгіру сияқты мінез-құлық белгілі.

Басқа қорғаныс тетіктері

Базилисктер жыртқыштардан жасыру үшін құмға көміле алады; екі демік тесігінің айналасындағы бұлшық еттер шеңбері құмның мұрынға енуін қамтамасыз етеді.

Тұрғылықты жері мен географиялық таралу аймағы

Базилискілер Орталық және Оңтүстік Американың тропикалық жаңбырлы ормандарында, Оңтүстік Мексикадан Эквадор мен Венесуэлаға дейін кең таралған.

Инвазивті түрлер

Базилискус виттатус (қоңыр базилиск) түрі Флоридаға әкелінді. Ол суық қыстарға бейімделіп, жылу үшін жапырақ қалдықтарына шұңқыр қазып тығынады. Қазіргі хабарлар бойынша, қоңыр базилиск штаттың шығыс жағалауындағы Форт-Пирске дейін солтүстікке қарай таралған, онда шағын топтар Сент-Люси өзенінің Солтүстік саласы бойымен қозғалған. Көбінесе ол Бока-Ратон және Палм-Бич округінің басқа қалаларында кездеседі, мысалы, Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласында түсірілген бұл суретте көрсетілгендей.