Кіріспе

Герптокультура – тірі бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерді тұтқында ұстау, ол хобби ретінде немесе коммерциялық өсіру операциясы ретінде жүзеге асырылады. "Герп" – бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерді белгілеуге арналған бейресми термин, ғылыми "герптил" терминінен қысқартылған нұсқасы. Осымен кәсіби герпетологтар, кәсіби жорғалаушылар немесе қосмекенділер өсірушілер, сондай-ақ әуесқойлар сияқты барлық жастағы және әртүрлі саладан келген адамдар айналысады.

Этимология

"Герпетокультура" сөзінің шығу тегі Том Хаффқа жатқызылады, ол бұл сөзді өзін "герпетокультурист" деп сипаттай отырып, өзінің қызметін – жорғалаулылар мен қосмекенділерді тірі және денсау ұстауға бағытталған жұмысын, сол дәуірдегі герпетологтардың көбінесе атқаратын жұмысынан, яғни музей коллекцияларында сақтау үшін үлгілерді жинаудан ажырату үшін ойлап тапты. Сөздің өзі грек тілінен келген, "сырғанау" деген мағынаны білдіреді.

Қосымшалар

Дәстүрлі шыны аквариумдар мен террариумдар әлі де кеңінен қолданылып жүрсе де, соңғы жылдары герптерге арналған шыны және шыны талшықтан жасалған арнайы клеткалар қолжетімділігі артып келеді. Көптеген герпетокультуристтер осы жаңа клеткаларды жақсы көреді, себебі олар үлкенірек, қауіпсіз, бірінің үстіне бірін қоюға болады және жылу мен ылғал көздерін қосу үшін оңай өзгертіледі. Бұрын бірнеше жануарды кішкентай клеткада ұстау қалыпты жағдай деп есептелген, бірақ қазіргі клетка өлшемдерінің ұсыныстары мұндайға жол бермейді. Бұл өлшемдердің ұсыныстары түрге және оның табиғи ортасына қарай өзгереді.

Вивария

Жорғалаушылар суыққанды болғандықтан, оларды климатты бақылайтын жабық кеңістікте ұстау қажет, әсіресе экватордан алыс орналасқан аймақтарда. Стандартты жабық кеңістікте әдетте термостат және жылу шығарушы құрылғы болады; көбінесе жылыту төсегі, жылу таспасы немесе шам. Қыздырылған тастарды қосымша жылу көзі ретінде қолдануға болады, себебі олар көбінесе біркелкі емес жылу береді. Кейбір жорғалаушылар ультракүлгін сәулеленудің бір түрін қажет етеді, оны ультракүлгін шам арқылы беруге болады. Күндізгі-түндізгі циклді имитациялау үшін жарықтандыруды таймерге орнатуға болады. Жылу шығарушы құрылғылар әдетте жабық кеңістіктің бір жағына орналастырылады, температура градиентін жасау үшін, сонда жорғалаушы салқындау қажет болса, жабық кеңістіктің екінші жағына көше алады.

Тамақтандыру

Бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер барлық жейтін, ет жейтін немесе шөп жейтін болуы мүмкін. Барлық жейтін бауырымен жорғалаушыларды түрлеріне қарай өсімдік немесе ет негізді тағамдардың қоспасымен, көбінесе кальциймен толықтырып тамақтандыруға болады. Ет жейтін бауырымен жорғалаушыларға тірі немесе кептірілген жәндіктер немесе толық кеміргіштер қажет болуы мүмкін. Тоңдырылған кеміргіштерді зоомагазиндерден сатып алып, тамақтандыру алдында ерітуге болады, ал тірі кеміргіштерді тамақтандыруға дейін ұстап, күтіміне болады. Кейбір бауырымен жорғалаушылар түрлері кішкентай бауырымен жорғалаушылармен де қоректенеді.

Өсіру

Көптеген бауырымен жорғалаушылар түрлерінің маусымдық көбею циклі бар. Мысалы, оңтүстік Австралияда шығыс ұзын мойынды тасбақа қыста ұйқыға кетеді, ал көктемде жұптасады. Бауырымен жорғалаушыларын көбейтуді қалайтын герпетокультуристер вивариумдағы ортаны маусымдарды имитациялап өзгертуге тура келуі мүмкін, бұл сәтті жұптасуға көмектеседі. Екімекенділерді тұтқында өсіру оңай. Олардың кішкентай мөлшері және күтімнің аз талаптарының арқасында, басқа организмдерге қарағанда тұтқындағы үлкен популяцияларды оңай және төмен құнмен ұстауға болады.

Дау

Көптеген танымал бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер көбінесе жабайыдан емес, шаруашылықта өсіріледі. Дегенмен, экзотикалық үй жануарлары саудасы үшін жабайы жануарларды ұстау жабайы популяцияларға зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, экзотикалық түрлер жауапсыз иелерінен қашып немесе босатылып, инвазивті түрлерге айналуы ықтимал.