Кіріспе
Солтүстік Трентон – АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Мерсер округындағы Трентон қаласының ішінде орналасқан аудан.
North Trenton is a neighborhood located within the city of Trenton in Mercer County, in the U. S. state of New Jersey.
Шығу тегі
Трентон қаласының тарихы британдық отаршылдық дәуірге дейін жетеді, ол "патшалық таққа бағынышты подданныйлардың патшалық аймағындағы муниципалитет" ретінде құрылды. Трентон ауылының немесе Трентон қалашығының шекаралары 1719 жылдың 3 маусымынан бастап тіркелді. Америка революциясынан кейін Трентон Нью-Джерси штатының астанасы болды (1790 жылдың 25 қарашасынан бастап), ал Трентон қаласы 1792 жылдың 13 қарашасында Трентон қалашығының ішінде құрылды. Трентон қалашығының қалған бөлігі 1837 жылдың 10 сәуірінде Трентон қаласына қосылды. Чемберсбург, Уилбур, Стейси Милл және Стьювесант Хайтс сияқты қаланың бөліктері дербес ауылдар немесе қалалар болып, ақырында Трентонға сіңірілді немесе қосылды. 1875-1900 жылдар аралығында қаланың халқы мен экономикалық негізі өсіп, оның шекараларын қайта қарау және консолидациялау қажеттігі туды. 1901 жылы Нью-Йорк қаласының үлгісімен ұқсас "Аймақ" жүйесі қабылданды, ол қаланы төрт бөлек аймаққа (Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс және Батыс аймақтары) бөлді, олардың әрқайсысы өз өкілдерін сайланған қалалық кеңестегі бір мэрдің басшылығымен қызмет ететін болды.
Ғимараттар
ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығына дейін Солтүстік Трентонның көп бөлігі жұмыс істейтін фермалар, бау-бақшалар және ірі жеке меншіктерден тұратын. Бірақ 1910 жылдан кейін өнеркәсіптік даму мен халық санының өсуі нәтижесінде қарқынды даму орын алды. 1920 жылы Солтүстік округі қала халқының шамамен төрттен бірін құрады. Солтүстік Трентон орта тапқа жататын, кәсіби білімі бар көптеген адамдарды тартты, бұл саябақтар мен жасыл аймақтардың маңындағы қазіргі заманғы, жоспарланған аудандардың салынуымен бірге жүрді. Бес бұрыш (немесе Соғыс ескерткіші алаңы) сияқты бірнеше сауда орталықтары құрылып, 1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін гүлденді. Нью-Джерси штатының тарихи сәулеттік ескерткіштеріне сәйкес, Солтүстік Трентондағы қазіргі үйлер мен ғимараттардың шамамен жетпіс пайызы 1919 және 1940 жылдар аралығында салынған. Десямдаған жылдар бойы экономикалық құлдырауға қарамастан, Солтүстік Трентон әлі де ерекше сәулет өнерінің алуан түрлі үлгілерін сақтап тұр – олардың көпшілігі де 1919 мен 1940 жылдар аралығында салынған. Осы 21 жылдық кезең аймақтың «алтын ғасыры» деп есептеледі. Осы кезеңде Солтүстік Трентон орта тапқа жататын көптеген адамдарды, сондай-ақ Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген түрлі иммигранттарды тартты. Брансуик және Принстон даңғылдары арасындағы аудандағы көптеген үйлерді британдық шебер Сэмюэл Хилтон салған, және олар сәулеттік маңызы бар деп саналады. 1930 жылдары Брансуик даңғылы мен Перри көшесі арасында Нью-Йорк қаласындағы сияқты мемлекеттік қолдауға ие болған тұрғын үйлер немесе жобалық ғимараттар салынды. Солтүстік Трентонның орталық бөлігі – Трентон шайқасы ескерткіші маңында бұрынғы кезде әсем саналған Анна патшайым және Эдвард стиліндегі қатарлап салынған үйлердің блогы әлі де сақталған. Трентон ортопедиялық ауруханасы, ол әлі де Брансуик және Кавелл даңғылдарының бұрышында тұр, 1920 жылдары салынған және арт-деко стилінің көрнекті үлгісі болып табылады. Аурухана 1930, 40 және 50 жылдары полиомиелитті емдеудің маңызды орталығы болды және 1970 жылы жабылғанға дейін осылай жұмыс істеді. Соғыс ескерткіші ауданындағы көптеген ғимараттар 1960 жылдары тасталып, кейіннен бұзылды.
Адамдар
20 ғасырдың бірінші жартысында Трентон қаласының көп бөлігі этникалық топтар бойынша бөлінген немесе анықталған болса, Солтүстік Трентон қаланың қара және ақ халықтың барлық этникалық топтары бірге тұратын сирек аудандарының бірі болды. Солтүстік Трентон орта таптың "қосылатын қазан" ретінде қарастырылды, онда белсенді кәсіби топ өмір сүрді, бұл қаланың маңызды экономикалық және мәдени негізін құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Солтүстік Трентон поляк және сицилиялық иммигранттар үшін тартымды орынға айналды. Сонымен қатар, ол өркендеген афроамерикалық орта тапты да қызықтырды. Брансуик даңғылының ең солтүстік бөлігі "Кіші Польша" ауданының орталығына айналды, ал итальяндық аудандар Соғыс монументінің солтүстігінде пайда болды. Спринг-стрит және Пеннингтон даңғылы сол кездегі ерекше орта тапты құраған қара кәсіпқойлардан тұратын өркендеген афроамерикандық қауымның ядросын құрады. Солтүстік Трентонның әртүрлі тұрғындарының қатарында орыстар, Таяу Шығыс халқы, еврейлер және ағылшын және шотланд тегіндес англолар да болды. 1939 жылы үкіметтік зерттеу Солтүстік Трентонды елдегі ең табысты және үйлесімді "біріктірілген" қалалық аймақтардың бірі деп мойындады және оны экономикалық және әлеуметтік өркендеудің "үлгісі" деп атады. 1930 жылдары бейсболшы Вилли Мейс және жазушы Харриет Ли сияқты көптеген маңызды афроамерикандықтар Солтүстік Трентонда тұрды. Эдна Кэтберт, афроамерикандық киім дизайнері, 1922 жылдан 1954 жылға дейін Солтүстік Трентонда сәтті студияны басқарды және сол кездегі көптеген қара халыққа танымал болған Лена Хорн сияқты атақты тұлғалардың стилисі және дизайнері ретінде өзін таныстырды. Афроамерикандық суретшілер, ақындар мен жазушылар Солтүстік Трентон дөңгелек үстелін құрды, бұл өнер қоғамы өз журналын жариялады және 1920 жылдардың ортасынан 1950 жылдардың басына дейін театрлық қойылымдар ұйымдастырды. Актер, әнші және қоғамдық белсенді Пол Робсон көптеген жылдар бойы Дөңгелек үстел жұмысына үлес қосты. 1928 жылы итальяндық театр тобы "Бонд-стрит қоғамы" және бірнеше итальяндық музыкалық қоғамдар құрылды. 1930 жылы Солтүстік Трентонда Фанзини би мектебі құрылды және 1950 жылдарға дейін жұмыс істеді. Оның көптеген студенттері Бродвей мен Голливудта сәтті бишілерге айналды. Бірнеше поляк және идиш өнер және театр топтары да 1920 жылдардан бастап 1960 жылдардың басына дейін Солтүстік Трентонда өркендеді. АҚШ Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы Сэмюэл Алито және бірінші шығанақ соғысындағы (1991) АҚШ күштерінің қолбасшысы Норман Шварцкопф Солтүстік Трентонда туып өскен. Алайда, 1960 жылдардың соңында экономикалық және әлеуметтік өзгерістер Солтүстік Уордтан орта таптың отбасыларының үнемі көшіп кетуіне әкелді, ал Оңтүстік штаттардан келген кедейлер бұл орынды толтырды. Расалық шиеленістер мен экономикалық құлдырау Солтүстік Трентонның бағытын өзгертті. Орта таптың көшіп кетуі 1968 жылы, расалық тәртіпсіздіктер Батальдік монумент аймағын қамтыған кезде, ең жоғарғы шегіне жетті. 1970 жылдары Солтүстік округтің халқы қырық пайыздан астамға азайды, ал бір кезде өркендеген аудандар мен бизнес аудандары тасталып кетті. Бүгінде бұл аудан қаланың ең экономикалық және әлеуметтік қиын жағдайларының бірі болып саналады және 1960 жылдардың соңындағы құлдырау мен дүрбелеңнен қалпына келу үшін күресіп жатыр. Отанда әлі де ірі медициналық мекеме, Капитал денсаулық сақтау жүйесі – Фулд кампусы орналасқан. Солтүстік Трентонда сақталған бірнеше маңызды орындар 1968 жылға дейінгі аймақтың гүлдену кезеңін көрсетеді, мысалы, Ұлы Жеңіс монументі (Лондондағы Нельсон бағанасының үлгісі бойынша биік граниттік тіреу), ол Вашингтон әскерлерінің британдықтарға қарсы революциялық соғыстағы жеңісін еске алады. Көптеген тарихшылар бұл шайқасты Американың тәуелсіздік күресінің шешуші нүктесі деп санайды. Солтүстік Трентонда бірнеше ерекше шіркеулер бар. 1940 жылы салынған "Илаһи Бағушы әйелінің" шіркеуінің дизайнын француздық сәулетші Пол Нис жасаған. Ол 2002 жылы Blessed Sacrament Parishпен біріктірілгенге дейін Трентондағы жалғыз афроамерикандық католик шіркеуі болды. 1910 жылы салынған Польшалық сокольник залын поляк сәулетшісі Фредерик Поцки жобалаған, ол коммунистік революция қарсаңында Ресейден қашқан патшалық сәулетші болды. Әлі тұрған бұл ғимарат қазір поляк иммигранттары үшін қоғамдық орталық ретінде қызмет етеді. Солтүстік Трентон Лоренс қалашығымен шектесетін үлкен поляк-американдық ауданын сақтайды. Солтүстік Трентон тарихи Шило Баптист шіркеуіне үйірмек, ол Трентон қаласындағы ең ірі шіркеулердің бірі және 1888 жылы құрылған Жаңа Жерси штатындағы ең көне афроамерикандық шіркеулердің бірі. 1920 жылдардың Медитерраниялық жаңарту сәулетінің маңызды мысалы болып табылатын Линкольн мектебі 1929 жылдан 1955 жылға дейін афроамерикандық студенттер үшін жоғары мектеп ретінде қызмет етті және қазір орта мектеп ретінде жұмыс істейді. 1880 жылдан 1950 жылға дейін Солтүстік Трентон көптеген поляк иммигранттарын тартты. 1919 жылы поляк иммигранттары Брансуик даңғылында поляк шіркеуін құрды, Әйелі Хедвиг шіркеуі, қаланың ең әдемі құлшынып тұратын үйлерінің бірі саналады және қазір де өркендеп дамып жатқан католик шіркеуі болып табылады. Солтүстік Трентон Трентон католик діоцезінің тақтасы болып табылатын Әйелі Мария шіркеуіне де үйірмек. Қазіргі шіркеу 1959 жылы 1956 жылы өрттен қираған түпнұсқа готикалық құрылысты алмастыру үшін аяқталды. 1899 жылдан 1955 жылға дейін Солтүстік Трентон Жаңа Жерси штатындағы жалғыз жұмыс істеп тұрған ислам мешіттерінің біріне үйірмек болды, ол Осман империясынан келген иммигранттар құрған. 1899 жылдан 1959 жылға дейін Солтүстік Трентонда еврей синагогы да жұмыс істеді. Солтүстік Трентонның мұсылман және еврей халқы 1960 жылдары қаланың көршілес қалаларына тарап, көшіп кетті.