Кіріспе

Акация меланоксилон, көбінесе Австралия қара ағашы деп аталады, Австралияның оңтүстік-шығысына тән Акация түрі. Бұл түр қара ағаш, хиккори, муджераба, Тасмания қара ағашы немесе қара ағаш акациясы деп те белгілі. Ағаш Акацияның Plurinerves бөліміне жатады және шығыс Австралиядағы ең кең таралған ағаш түрлерінің бірі болып табылады, көбінесе филлодаларының мөлшері мен пішіні бойынша айқын айырмашылықтарға ие.

Сипаттама

Ағаштың биіктігі шамамен 5 метрге дейін жетеді және диаметрі шамамен 50 сантиметрге жуық. Оның терең жарылған, қара сұрдан қара түске дейін боялған қабығы бар, ол ескі ағаштарда өте қабыршақты болып көрінеді. Бұрышты және қабырғалы бұтақтары бар. Ересек ағаштардың қабығы қара-сұр, қара түсті, терең жарылып, біршама қабыршақты болады. Жас бұтақтары жасыл түсті ұштарына қарай тегіс, қабырғалы және бұрышты немесе жазық болады. Жас өсімдіктердің сабақтары кейде түкті болады. Акациялардың көпшілігі сияқты, оның да нағыз жапырақтары емес, филлодалары болады. Тегіс, жылтыр, былғары, қара-жасылдан сұрғылт-жасылға дейінгі филлодалардың ұзындығы мен ені өзгермелі пішінді болады. Олардың көбінесе тар эллипстік-ланцет тәрізді пішіні бар және тік немесе сәл иілген, көбінесе негізіне қарай тартылып, үштен беске дейін көрнекті бойлық тамырлары бар. Туған жерінде ол шілде мен желтоқсан аралығында гүлдейді, қолтық шоғырларда екіден сегізге дейін гүлшоғыры пайда болады. Сфера тәрізді гүлшоғырларының диаметрі 10 сантиметрге жуық, және 30-50 шақты ашық сары немесе ақ түсті тығыз орналасқан гүлдері болады. Гүлденгеннен кейін тегіс, берік қағаз тәрізді және тегіс тұқымдық қабықшалар пайда болады. Иілген, бұрмаланған немесе оралған қабықшалар екі жақты дөңгелек пішіндес, ұзындығы 10 сантиметрге дейін, ені 2 сантиметрге дейін жетеді және бойлық бағытта орналасқан тұқымдарды қамтиды.

Таксономия

Бұл түрді алғаш рет 1813 жылы ботаник Роберт Браун Уильям Эйтонның "Hortus Kewensis" еңбегінің бір бөлігі ретінде ресми түрде сипаттады. 1986 жылы Лесли Педли оны Racosperma melanoxylon деп қайта жіктеді, ал 2006 жылы оны қайтадан Acacia туысына қосты. Басқа да бірнеше синонимдер белгілі, олардың ішінде Acacia arcuata, Mimosa melanoxylon және Acacia melanoxylon var. obtusifolia.

Тарату

Оның туған жерінде бұл ағаш Австралияның шығыс жағалауында, солтүстікте Квинслендтен бастап, шығыс жағалауымен Жаңа Оңтүстік Уэльске дейін, Виктория арқылы және батыста Оңтүстік Австралияның оңтүстік жағалауында табады. Сондай-ақ, Тасманияның шығыс жағалауында да кездеседі. Батыс Австралияда жабайыланған. Жаңа Оңтүстік Уэльсте ол жағалау аймағынан және Ұлы Бөлу жотасынан кеңінен таралған, бірақ ішкі аймақтарда кездеспейді. Ол көбінесе Нандевар жотасы, Ливерпуль жотасы және батыстағы Оранж маңындағы жоғары биіктіктерде өседі, әдетте ылғалды склерофилл ормандарының немесе салқын ылғалды ормандардың құрамында кездеседі. Ағаштың аты ағаш өңдеушілердің қолындағы қара дақтармен байланысты болуы мүмкін, бұл ағаштағы жоғары танин деңгейінен туындайды.

Қасиеттері

Акация меланоксилон ағашының тығыздығы шамамен 660 кг/м3 құрайды, ол қысымға берік, соққыға төзімді және орташа қаттылыққа ие. Оны құралдармен өңдеу орташа деңгейде қиындық тудырады, бірақ жақсы иіліп тұрады. Оны шегелеу немесе бұрандау оңай, бірақ желімдеу әр түрлі нәтижелер беруі мүмкін. Ағаш оңай боялады және жоғары сапалы жабын жасауға мүмкіндік береді. Австралиялық қара ағаш, тақталар жеткілікті түрде бекітілмеген жағдайда, кейбір қисайюларға ұшырауы мүмкін. Кептірілгеннен кейін ағаштың қозғалысы азаяды. Ағашқа жиһаз қоңыздары, термиттер және ұнтақ қоңыздары (сапыру ағашы) зиян келтіруі мүмкін. Ол тиімді сақтау шараларына төзімді.

Инвазивті түрлер

Көптеген елдерде орман отырғызу және сәндік ағаш ретінде таралған. Қазір Африка, Азия, Еуропа, Үнді мұхиты, Тынық мұхиты, Оңтүстік Америка және АҚШ-та өседі. Оңтүстік Африкада зиянды арамшөп деп жарияланған, ал Португалияның Азор аралдарында зиянкес өсімдік саналады. Калифорнияның инвазивті өсімдіктер кеңесі (Cal IPC) оны шектеулі зиян келтіруі мүмкін инвазивті арамшөп ретінде тізімге енгізді (Knapp 2003). Кейбір аймақтарда оны көше бойына отырғызу тоқтатылуда, себебі ол тротуарлар мен жер асты коммуникациясына көптеген зақымдар келтіреді. Тасманияның кейбір өңірлерінде қара ағаш зиянкес деп есептеледі.

Қолданылуы

Австралияның жергілікті халқы осы ағаштың әртүрлі бөліктерін көптеген мақсаттар үшін пайдаланады. Тұқымы жеуге жарамды, ал жапырақтары сабын немесе балық аулауға қолданылатын у ретінде қолданылады. Қабығынан жіп немесе дәстүрлі құралдар жасауға болады. Қатты ағашынан шұңғыр таяқ, найза тастағыш және қалқандар жасалады. Ағаштан әртүрлі мақсаттарда пайдаланылады, оның ішінде ағаш панельдер, жиһаз, әсем шкафтар, құрал-жабдықтар, қайықтар, инкрустацияланған қораптар және ағаш бөшкелер жасауға қолданылады. Оның сапасы жаңғаққа шамамен тең келеді және бумен өңдеуге өте ыңғайлы. Қабығында шамамен 20% танин бар. Оны сәндік қаптама жасау үшін де қолдануға болады. Бұл ағаш, басқа өсімдіктермен қатар, ауылдық жерлерде өрттен қорғау үшін де пайдаланылуы мүмкін. Австралиялық қара ағаштан (көлемді және әсем өрнекті) музыкалық аспаптар (әсіресе гитаралар, барабандар, гавайилік укулелелер, скрипка доғалары және орган құбырлары) жасалады және соңғы жылдары коа ағашына балама ретінде құнды болып табылады.

Жалпы сілтемелер

Cal IPC өсімдік бағалау формасы (https://web. мұрағат. org/web/20070927131037/http://portal. calipc.org/files/PAFs/Acacia%20melanoxylon.pdf)