Кіріспе
Қазаа Медиа Үстелі (/k//ə/'/z//ɑː/ kaZAH) – файлдарды бір-бірімен бөлісуге арналған теңдес қолданба. (алғашқыда "KaZaA" деп жазылған, бірақ кейін көбінесе "Kazaa" деп жазылады) Joltid Ltd. лицензиясымен берілген FastTrack протоколын пайдаланатын және Sharman Networks Kazaa ретінде басқаратын бір-бірімен теңдес файлдарды бөлісуге арналған қолданба. Кейіннен Kazaa Atrinsic, Inc. лицензиясы бойынша, оның ішінде Jaan Tallinn қатысуымен заңды музыкалық жазылым қызметі ретінде швед кәсіпкері Niklas Zennström және даниялық бағдарламашы Janus Friis-ке сатылды (кейіннен олар Skype, содан кейін Joost және Rdio құрды). Kazaa-ны 2001 жылдың наурызында голланд компаниясы Consumer Empowerment ұсынды, бұл 2001 жылдың шілдесінде Napster-дің жабылуымен сипатталатын P2P желілерінің бірінші буынының соңына жақын болды. Өзінің кезегінде, Skype Kazaa-ның P2P серверлік бөлігіне негізделген, бұл пайдаланушыларға бір-бірімен тікелей байланыс арқылы қоңырау шалуға мүмкіндік берді. Бастапқыда Kazaa желісінің бір бөлігі MusicCity бұрын ұсынған Morpheus клиенттік бағдарламасын пайдаланған пайдаланушылар болды. Бірақ ақырында Kazaa-ның ресми клиенті кеңінен таралды. 2002 жылдың ақпанында Morpheus әзірлеушілері лицензиялық төлемдерді төлемегендіктен, Kazaa әзірлеушілері протоколды өзгерту арқылы Morpheus клиенттерін автоматты жаңарту мүмкіндігін пайдаланып тоқтатты. Кейіннен Morpheus Gnutella желісінің клиентіне айналды.
Kazaa Media Desktop (/k//ə/'/z//ɑː/ kaZAH). (once stylized as "KaZaA", but later usually written "Kazaa") was a peer to peer file sharing application using the FastTrack protocol licensed by Joltid Ltd. and operated as Kazaa by Sharman Networks. Kazaa was subsequently under license as a legal music subscription service by Atrinsic, Inc., including Jaan Tallinn and sold to Swedish entrepreneur Niklas Zennström and Danish programmer Janus Friis (who were later to create Skype and later still Joost and Rdio). Kazaa was introduced by the Dutch company Consumer Empowerment in March 2001, near the end of the first generation of P2P networks typified by the shutdown of Napster in July 2001. Skype itself was based on Kazaa's P2P backend, which allowed users to make a call by directly connecting them with each other. Initially, some users of the Kazaa network were users of the Morpheus client program, formerly made available by MusicCity. Eventually, the official Kazaa client became more widespread. In February 2002, when Morpheus developers failed to pay license fees, Kazaa developers used an automatic update ability to shut out Morpheus clients by changing the protocol. Morpheus later became a client of the gnutella network.
Сот іс-әрекеттері
2001 жылы Нидерландыда Consumer Empowerment компаниясын Нидерландының Buma/Stemra музыкалық баспасы сотқа берді. Сот Kazaa иелеріне пайдаланушылардың авторлық құқықты бұзуына жол бермеу үшін шаралар қабылдауды немесе ауыр айыппұл төлеуді бұйырды. 2001 жылдың қазан айында АҚШ-та музыка және кино индустриясының мүшелері Consumer Empowerment компаниясына қарсы сотқа шағым түсірді. Жауап ретінде Consumer Empowerment Kazaa қосымшасын Австралияда орналасқан және Вануатуда тіркелген Sharman Networks компаниясына сатты. 2002 жылдың наурыз айының соңында Нидерланды апелляциялық соты бұрынырақ шығарылған шешімді қайтарып, Kazaa өзінің пайдаланушыларының әрекеттеріне жауапты емес деп мәлімдеді. Buma/Stemra компаниясы 2003 жылдың желтоқсан айында Нидерландтың Жоғарғы сотында апелляциялық шағымда жеңіліске ұшырады. 2003 жылы Kazaa Altnet және Streamwaves компанияларымен келісімге келді. Kazaa-да іздеушілерге іздеген әндерінің тегін 30 секундтық үлгісі ұсынылды және толық сипаттағы Streamwaves қызметіне жазылуға бағытталды. Алайда, Kazaa жаңа иесі Sharman Лос-Анджелесте ірі жазба компаниялары мен киностудиялармен, сондай-ақ музыкалық баспалармен сотқа түсті. Бұл іс бойынша басқа да жауапкерлер (Grokster және MusicCity, Morpheus файл алмасу бағдарламасын жасаушылар) бастапқыда шағымданушыларға қарсы қысқаша шешім шығарды (Шарман бұл шешімді пайдаланып қалу үшін іске тым кеш қосылды). Қысқаша шешімді Тоғызыншы апелляциялық сот бекітті, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты "MGM Studios, Inc. v. Grokster, Ltd." деген шешіммен бірауыздан бұзды. Бұл шешімді қабылдағаннан кейін Grokster компаниясы ісін бірден шешті. Көп ұзамай, 2006 жылдың 27 шілдесінде Sharman сонымен қатар жазба индустриясымен және киностудиялармен келісім жасағаны туралы хабарланды. Бұл келісімнің бір бөлігі ретінде компания төрт ірі музыка компаниясына - Universal Music, Sony BMG, EMI және Warner Music - 100 миллион доллар және студияларға белгісіз сома төледі. Sharman сонымен қатар Kazaa-ны заңды музыка жүктеу қызметіне айналдыруға келісті. Осындай өнімдерді жасаушылар сияқты Kazaa иелері де авторлық құқықты материалдарды қолдануды шектеу үшін музыкалық баспалармен сотқа жүгінді. АҚШ-тың ісі әлі де қаралмағанымен, жазба индустриясы Sharman-ға қарсы өз аумағында іс қозғады. 2004 жылдың ақпан айында Австралиялық жазба индустриясы қауымдастығы (ARIA) авторлық құқықтарды бұзғаны үшін Kazaa-ға қарсы өз іс-әрекетін жариялады. Сот 2004 жылдың 29 қарашасында басталды. 2005 жылдың 6 ақпанында Sharman Networks екі басшысының үйіне және Sharman Networks-тің Австралиядағы кеңсесіне сот үкімімен ARIA сотқа дәлелдемелер жинау үшін рейд жасады. 2005 жылдың 5 қыркүйегінде Австралияның Федералды соты Sharman авторлық құқықтарды бұзуға кінәлі емес екеніне қарамастан, Kazaa пайдаланушыларына авторлық құқықпен қорғалған әндерді заңсыз алмасуға "рұқсат бергеніне" қатысты маңызды шешім шығарды. Сот алты айыпталушыны - соның ішінде Kazaa-ның иесі Sharman Networks, Sharman-ның Сиднейдегі басшысы Никки Хеминг және серіктесі Кевин Бермейстерді - Kazaa пайдаланушыларына авторлық құқықпен қорғалған әндерді заңсыз алмасуға әдейі рұқсат еткен деп тапты. Компанияға екі ай ішінде бағдарламалық жасақтаманы өзгертуді тапсырды (тек Австралияда ғана орындалатын шешім). Sharman және басқа бес тарап сот ісін қозғаған жазба компанияларына миллиондаған долларлық зиянды өтеуді талап етті. 2005 жылдың 5 желтоқсанында Австралияның Федералды соты Sharman Networks 5 желтоқсан мерзімінде бағдарламалық жасақтамасын өзгертпегеннен кейін Австралияда Kazaa жүктеуін тоқтатты. Австралиялық IP-адресі бар пайдаланушылар Kazaa веб-сайтына кіргенде "Маңызды ескерту: Австралиядағы пайдаланушыларға Kazaa Media Desktop-ты жүктеуге рұқсат етілмейді" деген хабарламамен қарсы алынды. Sharman Австралияның шешіміне шағымдануды жоспарлады, бірақ ақыр соңында бұл істі АҚШ-тағы жазба компанияларымен және киностудиялармен әлемдік келісімнің бөлігі ретінде шешті. 2003 жылдың қыркүйегінде Американың жазба индустриясы қауымдастығы (RIAA) Kazaa-мен көптеген файлдарды бөліскен бірнеше жеке тұлғаларға қарсы азаматтық сотқа шағым берді; бұл шағымдардың көпшілігі орташа есеппен 3000 доллар ақшалай төлеммен шешілді. Sharman Networks RIAA-ға қарсы сотқа жауап беріп, желі пайдалану шарттары бұзылған және жеке файлдарды бөлісушілерді іздеу үшін тергеу кезінде рұқсат етілмеген клиент бағдарламалық жасақтамасы (мысалы, Kazaa Lite) қолданылған деп мәлімдеді. 2004 жылдың қаңтар айында бұл талаптан бас тарту туралы өтініш қабылданбады. Алайда, бұл талап 2006 жылы да шешілді (жоғарыда қараңыз). Соңғы кезде Дулутта, Миннесота штатында жазба индустриясы 30 жастағы жалғыз ана Жамми Томас Рассетке сот қозғады. 2007 жылдың 5 қазанында Томас алты жазба компаниясына (Sony BMG, Arista Records LLC, Interscope Records, UMG Recordings Inc., Capitol Records Inc. және Warner Bros. Records Inc.) осы істе назар аударған 24 ән үшін әрқайсынан 9250 доллар төлеуге міндеттелді. Ол Kazaa арқылы барлығы 1702 әнді бөліскеніне айыпталды. Әкімшілік шығындармен қоса, бұл Томасқа жарты миллион долларға дейін түсуі мүмкін еді. Томас Kazaa есебінің болмағанын куәландырды, бірақ оның куәлігі компьютердің қатты дискісін жүктеу болғаннан кейін ауыстырғаны және сотқа дейінгі жауапта айтқаннан кейін кешіккенімен күрделенді. Томас Рассет сот шешіміне шағымданып, жаңа сот отырысын өткізді. 2009 жылдың маусымында ол сот алдында жазба индустриясына әр ән үшін 80 000 доллар, немесе 1,92 миллион доллар төлеуге міндеттелді. Бұл заңмен бекітілген 150 000 доллар сомасынан екі есе аз. Федералды сот бұл соманы "қорқынышты және таң қалдыратын" деп танып, оны 54 000 долларға дейін төмендетті. Жазба индустриясы музыканттарды қолдайтын қайырымдылық ұйымдарына ақшаны берумен 25 000 долларлық келісімді қабылдауға ұсыныс жасады. Көрінетіндей, Томас Рассет зақымдар мәселесі бойынша үшінші сот отырысын өткізуге қол жеткізді. 2010 жылдың қараша айында ол өзінің бұзушылығы үшін тағы да төлеуге міндеттелді, бұл жолы әр ән үшін 62 500 доллар, барлығы 1,5 миллион доллар. Оның адвокаттары айқын залал мөлшеріне конституциялық жарамдылыққа наразылық білдірді, онда нақты залал 24 доллар болар еді. Бірақ бұл наразылық 2013 жылы Жоғарғы сот тарапынан қабылданбады. Томас Рассетке қарсы соңғы сот шешімі 222 000 долларды құрады.
Қосылған зиянды бағдарлама
2006 жылы StopBadware.org Kazaa бағдарламасын шпиондық бағдарлама ретінде анықтады. Олар келесі компоненттерді анықтады:
Cydoor (шпиондық бағдарлама): Компьютердің интернеттегі әрекеттерін жинап, Cydoor Desktop Media-ға жібереді. B3D (жарнамалық бағдарлама): Компьютер B3D кодын іске қосатын веб-сайтқа кірген кезде жарнамалық хабарламаларды шығаратын қосымша. Altnet (жарнамалық бағдарлама): Ақылы «алтын» файлдарды таратуға арналған желі. The Best Offers (жарнамалық бағдарлама): Пайдаланушының шолу әдеттерін және интернет қолдануын қадағалап, олардың қызығушылықтарына сәйкес жарнамаларды көрсетеді. InstaFinder (бағыт өзгертуші): URL-ді дұрыс теру қатесін стандартты іздеу бетінің орнына InstaFinder веб-бетіне бағыттайды. TopSearch (жарнамалық бағдарлама): Kazaa арқылы іздеу нәтижесіне қатысты ақылы әндер мен медиа файлдарды көрсетеді. RX Toolbar (шпиондық бағдарлама): Бұл құралдар панелі Microsoft Internet Explorer арқылы қаралатын барлық сайттарды бақылап, бәсекелес веб-сайттарға сілтемелер ұсынады. New.net (бағыт өзгертуші): Пайдаланушыларға өзінің бірнеше ресми емес жоғарғы деңгейлі домендеріне, мысалы, чат пен дүкенге кіруге мүмкіндік беретін браузер плагині. Оның басты мақсаты – www.record.shop сияқты домендік атауларды сату, бірақ шындығында ол www.record.shop.new.net болып табылады (ICANN 2012 жылға дейін үшінші тараптарға жалпы домендерді тіркеуге рұқсат бермеді). Осыған жауап ретінде Kazaa Lite сияқты «таза» үшінші тарап клиенттері (олар да біршама кеңейтілген мүмкіндіктерді ұсынды) Kazaa пайдаланушылары арасында танымал болды. 2002 жылдың сәуірінде алғаш рет шығарылған Kazaa Lite 2005 жылдың ортасына қарай ресми Kazaa клиентінен кем емес деңгейде қолданыс тапты. Ол FastTrack желісіне қосылғандықтан, барлық Kazaa пайдаланушыларымен файл алмаса алатын болды.
Cydoor (spyware): Collects information on the PC's surfing habits and passes it on to Cydoor Desktop Media. B3D (adware): An add on which causes advertising popups if the PC accesses a website which triggers the B3D code. Altnet (adware): A distribution network for paid "gold" files. The Best Offers (adware): Tracks user's browsing habits and internet usage to display advertisements similar to their interests. InstaFinder (hijacker): Redirects URL typing errors to InstaFinder's web page instead of the standard search page. TopSearch (adware): Displays paid songs and media related to a Kazaa search. RX Toolbar (spyware): The toolbar monitors all sites visited with Microsoft Internet Explorer and provides links to competitors' websites. New. net (hijacker): A browser plugin that allowed users to access several of its own unofficial Top Level Domain names, e. g., chat and shop. The main purpose of this was to sell domain names such as www. record. shop which is actually www. record. shop. new. net (ICANN did not allow third party registration of generic top level domains until 2012). In response, "clean" third party clients such as Kazaa Lite (which also provided slightly extended functionality) gained popularity with Kazaa users. First released in April 2002, by mid 2005 Kazaa Lite was almost as widely used as the official Kazaa client itself. As it connected to the same FastTrack network, it could exchange files with all Kazaa users.
Өтпелі кезең
Kazaa-ның заңдық мәселелері жазба индустриясына 100 миллион долларлық өтемақы төленгеннен кейін шешілді. Атап айтқанда, студенттер басты нысанаға алынып, көпшілігі әр ән үшін 750 доллар көлемінде айып төлеумен қорқытылды. Сот процестері көбінесе АҚШ-та болғанмен, басқа елдер де осы үрдіске қосыла бастады. Бірақ 2008 жылдан бастап RIAA жеке сот процестерін тоқтатуды жариялады. Napster үш жыл ғана өмір сүрсе, Kazaa одан әлдеқайда ұзаққа созылды. Дегенмен, сот процестері (және Napster сияқты заңды, ай сайынғы музыкалық жазылым қызметіне қадам басудағы сәтсіздік) компанияның қызметін тоқтатты.