Кіріспе

Католик әскери ордені, 1119–1312 жылдар

Мәсіхтің және Сүлеймен ғибадатханасының кедей серіктері, көбінесе Темплиерлер деп танылатын, француздық католик әскери ордені және Батыс христиандықтағы ең бай және ең танымал әскери ордендердің бірі болды. Олар шамамен 1119 жылы құрылған, штаб-пәтері Иерусалимдегі Храм тауында орналасқан және Орта ғасырларда шамамен екі ғасыр бойы өмір сүрген. Рим-католик шіркеуінің ресми қолдауымен, Рим папасы Иннокентий II-нің "Omne datum optimum" атты бұйрығы сияқты жарлықтар арқылы, Темплиерлер бүкіл христиан әлемінде ізгілікке ие болып, мүшелері мен билігі тез өсті. Темплиерлердің шапандыларындағы қызыл крест оларды Крест жорықтарының ең дағдылы жауынгерлерінің бірі етті. Олар христиандық қаржы саласында маңызды рөл атқарды; орденнің 90%-ын құраған жауынгер емес мүшелері, банктік жүйенің алғашқы нысандарының бірі болған жаңа қаржылық тәсілдерді жасады, Еуропа және Киелі жерде 1000-ға жуық командариялар мен бекіністер желісін құрды және, мүмкін, әлемдегі ең алғашқы көпұлтты корпорациялардың бірін құрды. Темплиерлер Крест жорықтарымен тығыз байланысты болды. Киелі жердегі иеліктерін сақтап қалуға шамалары келмегенде, орденге қолдау азайды. Темплиерлердің құпия қабылдау рәсімі туралы қауесеттер күмән тудырды, ал Франция королі Филипп IV орденге үлкен қарыз болғандықтан, бұл күмәннен өзіне тиімді пайдаланды. 1307 жылы ол папа Климент V-ті Францияда орденнің көптеген мүшелерін тұтқындауға, жалған жақындықтарға мәжбүр етуге және содан кейін бағанада өртеуге мәжбүр етті. Папа Климент V одан әрі қысым көрсеткеннен кейін, 1312 жылы орденді таратып жіберді. Орта ғасырлық Еуропаның маңызды инфрақұрылымының күрт жоғалуы болжамдар мен аңыздарға әкелді, бұл "Темплиер" есімін бүгінгі күнге дейін сақтап қалды.

Аттар

Мәсіхтің және Сүлеймен ғибадатханасының кедей серіктері (Pauperes commilitones Christi Templique Salomonici және) Сүлеймен ғибадатханасының ордені ретінде де белгілі, және көбінесе Темплерлер рыцарлары немесе жай ғана Темплерлер деп аталады.

Олардың штаб-пәтері орналасқан ғибадатхана тауының мистикалық құпиясы болды, себебі ол Сүлеймен ғибадатханасының қираған орындары деп есептелген жерде салынған. Сондықтан крестшілер Аль-Ақса мешітін Сүлейменнің ғибадатханасы деп атады, және осы орыннан жаңа орден Мәсіхтің кедей рыцарлары және Сүлеймен ғибадатханасы, немесе "Темплер" рыцарлары деген ат алды.

Көтеріліңіз

1099 жылы бірінші крест жорығында франктар Фатимид халифатынан Иерусалимді жаулап алғаннан кейін, көптеген христиандар қасиетті жердегі түрлі қасиетті орындарға қажылық жасады. Иерусалим қаласы христиандық билікте салыстырмалы түрде қауіпсіз болғанымен, Аутремердің қалған бөлігі солай емес еді. Бандиттер мен қарақшылар осы христиан қажыларын қудалап, олар көбінесе, кейде жүздеген адам, Жаффадағы жағалаудан қасиетті жердің ішкі аймақтарына саяхаттауға тырысқанда өлтірілді. 1119 жылы француз рыцары Хью де Пайен Иерусалим патшасы Балдуин II және Иерусалим патриархы Вармундқа жүгініп, осы қажыларды қорғау үшін католиктік монахтық діни орден құруды ұсынды. Патша Балдуин мен патриарх Вармунд осы өтінішті қабылдады, мүмкін 1120 жылғы қаңтардағы Наблус соборында, патша Тамплиерлерге ғибадатхана тауындағы патша сарайының бір бөлігінде штаб-пәтер берді. Орденде, Годфри де Сен-Омер мен Андре де Монбар сияқты тоғыз рыцарь болды, олардың қаржылық ресурстары шектеулі болды және күнкөріс үшін қайырымдылыққа тәуелді болды. Олардың эмблемасы – бір атта отырған екі рыцарь, бұл орденнің кедейлігін көрсетеді. Тамплиерлердің кедейлік жағдайы ұзаққа созылмады. Олардың ықпалды қолдаушысы – Сен-Бернар де Клерво, шіркеудің жетекші тұлғасы, цистерциандық монахтар орденін құруға жауапты француз аббаты және Андре де Монбардың, негізін қалаушы рыцарьлардың бірінің туысы болды. Бернар оларға қолдау көрсетіп, «Жаңа рыцарлық орденді мақтау» атты хатында олардың пайдасына сөз сөйледі. 1129 жылы Троя соборында ол шіркеу атынан орденді ресми түрде бекіту үшін жетекші шіркеу қайраткерлерінің тобын басқарды. Осы ресми қолдаумен Тамплиерлер бүкіл христиан әлемінде сүйікті қайырымдылық ұйымына айналды, олар ақша, жер, бизнес және қасиетті жердегі шайқасқа көмектесуге ниетті отбасылардан асыл ұлдар алды. 1135 жылы Пиза соборында Папа Иннокентий II орденге алғашқы ақшалай қайырымдылық жасады. Тағы бір маңызды артықшылық 1139 жылы болды, Иннокентий II-нің «Omne Datum Optimum» атты паптық бұйрығы орденді жергілікті заңдарға бағынудан босатты. Бұл шешім Тамплиерлерге барлық шекарадан еркін өтуге, салық төлеуден босатылуға және тек Папаның билігіне ғана бағынуға мүмкіндік берді. Алайда, іс жүзінде, олар көбінесе өздерінің базалары орналасқан еуропалық патшалықтардың билеушілерінің тілектерін тыңдауға мәжбүр болды, әсіресе олардың банктерінде сақталған ақсүйектердің ақшасы мен мүлкін күзетуге келгенде. Нақты миссиясы мен мол ресурстарымен орден тез өсті. Тамплиерлер крест жорықтарының маңызды шайқастарында көбінесе алдыңғы қатардағы соққы күштері болды, өйткені ауыр қаруланған рыцарьлар жауға қарсы шабуыл жасау үшін негізгі әскердің алдында шығатын. Олардың ең әйгілі жеңістерінің бірі 1177 жылы Монгисар шайқасында болды, онда 500-ге жуық Тамплиер рыцарлары бірнеше мың жаяу әскерге Саладиннің 26 000-нан астам сарбаздан тұратын армиясын жеңуге көмектесті. Орденнің негізгі миссиясы әскери болғанымен, оның салыстырмалы түрде аз мүшелері жауынгерлер болды. Көпшілігі рыцарьларға көмек көрсету және қаржылық инфрақұрылымды басқару үшін қолдаушы қызметтерде болды. Тамплиер ордені, мүшелері жеке кедейлікке ант бергенімен, тікелей қайырымдылықтан басқа байлықты басқару құқығына ие болды. Крест жорығына қатысуға қызығушылық танытқан дворян барлық мүлкін ол жоқ кезде Тамплиерлердің басқаруына тапсыруы мүмкін. Осылайша христиан әлемінде және Аутремерде байлық жинақтап, 1150 жылы орден қасиетті жерге саяхаттайтын қажыларға несиелік хаттар беруді бастады: қажылар өздерінің құнды заттарын жергілікті Тамплиер прецепториясына жөнелтуден бұрын тапсырады, олардың депозитінің құнын көрсететін құжатты алады, содан кейін бұл құжатты қасиетті жерге келгеннен кейін қолданады. Бұл инновациялық шара банктік қызметтің алғашқы түрі болды және чектерді қолдануды қолдаған алғашқы ресми жүйе болуы мүмкін; ол қажылардың қауіпсіздігін жақсартты, өйткені оларды ұрылар үшін тартымды мақсат етті, сонымен қатар Тамплиерлердің қаржысына ықпал етті. Осы қайырымдылық пен сауда-саттық негізінде Тамплиерлер бүкіл христиан әлемінде қаржы желілерін құрды. Олар Еуропа мен Таяу Шығыста үлкен жер учаскелерін сатып алды; олар фермалар мен жүзімдіктерді сатып алып, басқарып жүрді; олар тас соборлар мен қамалдар салды; олар өндіріспен айналысты, импорт пен экспортқа қатысты; олардың өз кемелері болды; тіпті бір кезде олар Кипр аралының барлығына ие болды. Рыцарь-Тамплиерлер ордені әлемдегі алғашқы көпұлтты корпорация деп санауға болады. 12 ғасырдың ортасынан бастап Тамплиерлер (Госпитальдық рыцарьлармен бірге) Иберия түбегінде мұсылмандарға қарсы әскери іс-қимылдарға белсенді түрде қатысуға мәжбүр болды. Бұрын адам ресурстары Латын Шығысына ресурстарды жөнелтуге толығымен бағытталған. Кастилия және Леон патшалықтарында олар бірнеше маңызды бекіністерге (мысалы, Калатрава ла Вьеха немесе Кория) ие болды, бірақ олардың шекарадағы позицияларының осалдығы Альмохад шабуылы кезінде ашық көрінді. Арагонда Тамплиерлер 12 ғасырдың соңында Маунтджой орденінің мүлкін тартып алды, шекарадағы маңызды күштерге айналды, ал Португалияда олар Тагус желісі бойындағы бірнеше қамалдарды басқаруға міндеттелді. Олардың бірі Томар болды, ол 1190 жылы Альмохад халифатымен сәтті қоршауға алынбады. Шығысқа кірістерінің үштен бірін жұмсаудан туындаған экономикалық қиындықтарға байланысты, Тамплиерлер мен Госпитальдық рыцарьлардың Иберия түбегіндегі іс-қимылдары испандық әскери ордендерімен салыстырғанда кемістікке ұшырады, олар өз ресурстарын толығымен аймаққа жұмсай алды.

Құлдырау

12 ғасырдың ортасында крест жорықтарының бағыты өзгерді. Ислам әлемі Саладин сияқты тиімді басшылардың және Мысырдағы қайта жанданған сүнни үкіметінің бірігуімен нығайды. Қасиетті жерде және оның төңірегіндегі христиандық топтар арасында келіспеушіліктер туды. Темплиерлер рыцарлары кейде басқа екі христиандық әскери ордендермен – Госпитальдық рыцарлармен және Тевтондық рыцарлармен қарым-қатынаста болды, ал ондаған жылдар бойы араздықтар христиандық позицияларды саяси және әскери тұрғыдан әлсіретті. Темплиерлер бірнеше сәтсіз жорықтарға қатысқаннан кейін, оның ішінде Хаттин шайқасына дейін, 1187 жылы Иерусалимді Саладин бастаған мұсылман әскерлері қайтарып алды. Киелі Рим императоры Фридрих II 1229 жылғы Алтыншы крест жорығында Темплиерлердің көмегінсіз қаланы христиандарға қайтарды, бірақ оны он жылдан астам уақытқа дейін ұстап тұрды. 1244 жылы Әйюбидтер династиясы Хорезмдік жалдамалы әскерлермен бірге Иерусалимді қайта басып алды, ал қала 1917 жылға дейін Батыс бақылауына қайта оралмады, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар оны Осман империясынан басып алды. Темплиерлер өздерінің штаб-пәтерін солтүстіктегі басқа қалаларға, мысалы, Акра портына көшіруге мәжбүр болды, оны келесі ғасырға дейін сақтап қалды. 1291 жылы Акра жаулап алынды, содан кейін олардың материктегі соңғы бекіністері – Тортоса (қазіргі Сириядағы Тартус) және Атлит (қазіргі Израильде) құлады. Олардың штаб-пәтері Кипр аралындағы Лимассолға көшірілді, сондай-ақ Тортосадан жағалауда орналасқан шағын Арвад аралында гарнизон ұстауға тырысты. 1300 жылы Арвадта жаңадан келген әскерлер арқылы моңғолдармен бірлесіп әскери әрекеттер жасауға әрекет жасалды. Алайда, 1302 немесе 1303 жылы Темплиерлер Арвадты Египеттік Мамлюк сұлтандығына Арвадты қоршауда жоғалтты. Арал жойылғаннан кейін крестшілер Киелі жердегі соңғы бекінісінен айырылды. Орденнің әскери миссиясының маңыздылығы төмендегендіктен, ұйымға қолдау азая бастады. Дегенмен, жағдай күрделі болды, өйткені екі жүз жыл бойы өмір сүрген Темплиерлер бүкіл христиан әлемінде күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Ұйымның жүздеген Темплиер үйлері Еуропа мен Таяу Шығыста орналасқан, олар жергілікті деңгейде кең таралғандықтарын қамтамасыз етті. 13 қазан 1307 жылы, жұма күні таңертең – бұл күн ырымға әсер етті, бірақ 13 жұма туралы танымал әңгімелердің пайда болуына себеп болмады – Филипп IV де Молайды және көптеген басқа француз Темплиерлерін бір уақытта тұтқындауға бұйрық берді. Тұтқындауға алу ордері: "Дье не контю, у нас есть враги веры в Царство" ("Құдай риза емес, Патшалықта біздің діннің жаулары бар") деген сөздермен басталды. Темплиерлерді қабылдау рәсімдері кезінде жаңадан қабылданғандарды айқышқа түкіруге, Мәсіхтен бас тартуға және ұятты сүйісуге мәжбүр еткендері айтылды; бауырластар жалған құдайларға табынуда айыпталды, ал орден гомосексуалистік әрекеттерге шақырады деп есептелді. Бұл айыптаулардың көбі еврейлер, еретиктер және айыпталған сиқыршылар сияқты қуғынға ұшыраған басқа топтарға қатысты айыптаулармен ұқсас троптарды қамтиды. Алайда, бұл айыптаулар ешқандай нақты дәлелсіз саяси сипатта болды. Дегенмен, Темплиерлер көптеген басқа да қылмыстармен айыпталды, мысалы, қаржылық сыбайлас жемқорлық, алаяқтық және құпиялылық. Көптеген айыпталушылар азаптау кезінде осы айыптауларды мойындады (Темплиерлер жазбаша мойындауларында азапталғанын мойындамады), ал олардың мойындаулары, тіпті мәжбүрлеумен алынған болса да, Паристе үлкен дау тудырды. Тұтқындар айқышқа түкіргендерін мойындауға мәжбүр болды. Бірі: "Мен, 21 жасар Рэймонд де Ла Фэр, үш рет Крестке түкірдім, бірақ аузымнан, жүрегімнен емес" деді. Темплиерлер жалған құдайларға табынуда айыпталды және Бафомет деп аталатын тұлғаға немесе олардың штаб-пәтеріндегі Темпл тауынан табылған мумияланған кесілген басқа табынуда айыпталды. Кейбіреулер бұл бас, басқа нәрселермен қатар, шомылдыру рәсімін жасаған Жақияның басы деп сенді. Филипп патшаның талаптарына мойынсұнып, 22 қараша 1307 жылы папа Климент Pastoralis praeeminentiae паптық бұқасын шығарды, ол Еуропадағы барлық христиан монархтарына барлық Темплиерлерді тұтқындап, олардың мүлкін тартып алуға нұсқау берді. Климент Темплиерлердің кінәлі ме, әлде кінәсіз ме екенін анықтау үшін паптық тыңдауларды шақырды, ал инквизиторлардың азаптарынан босағаннан кейін көптеген Темплиерлер өздерінің мойындауларынан бас тартты. 26 ақпан 1310 жылы орденді қорғау үшін Гизордан келген бірнеше Темплиерлер: Анри Заппелан немесе Шапелен, Ансо де Рошерия, Энард де Вальденсия, Гийом де Руа, Жофруа де Сера немесе де Ла Фэр ан Шампань, Роберт Харле немесе де Эрменонвиль, және Дрё де Шеврю тізімделген. Кейбіреулері сотта өзін-өзі қорғау үшін жеткілікті құқықтық тәжірибеге ие болды, бірақ 1310 жылы Филипп Сена архиепископы Филипп де Мариньиді тергеуді жетекшілік етуге тағайындағаннан кейін, Филипп бұл әрекетке кедергі келтірді, бұрынғы мәжбүрлеу мойындауларын Парижде ондаған Темплиерлерді өртеу үшін пайдаланды. Папаның тілектерін орындамаған жағдайда әскери шаралар қолдануы мүмкін екенін мәлімдеген Филипп, Климентті орденді таратуға келісуге мәжбүр етті, мойындаулардың тудырған қоғамдық дауды атап өтті. 1312 жылы Виенн кеңесінде ол бірқатар паптық бұқаларды шығарды, оның ішінде Vox in excelso орденді ресми түрде таратып, Ad providam Темплиерлердің мүлкін Госпитальдық рыцарларға берді. Орденнің басшыларына келсек, ағасы, жасы үлкен бас Темплиер Жак де Молай, азаптау кезінде мойындағандарын қайтарып алды. Нормандияның прецепторы Жофруа де Шарни де өз мойындауларынан бас тартты және өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді. Екеуі де корольдің қысымымен қайтадан еретиктер деп жарияланды және 18 наурыз 1314 жылы Парижде тірідей өртеуге үкім шығарылды. Де Молай соңына дейін қарсылық көрсеткенін айтады, оны Нотр-Дам соборына қарап, қолын дұғаға жинап тұруға мүмкіндік беретіндей етіп байлап беруді сұрады. Аңызға сәйкес, ол өрттен "Құдай кімнің дұрыс екенін және кімнің күнәсі бар екенін біледі. Бізді өлімге кескендерге жақын арада апат келмек" деп айғайлады. Оның нақты сөздері парчментке мынадай жазылды: "Dieu sait qui a tort et a péché. Il va bientôt arriver malheur à ceux qui nous ont condamnés à mort". Еуропадағы қалған Темплиерлер тұтқындалды және Паптық тергеуге тартылды (іс жүзінде ешқайсысы сотталған жоқ), басқа католик әскери ордендеріне сіңірілді немесе зейнетақы алып, қалған өмірін бейбіт түрде өткізуге рұхсат етілді. Паптық жарлық бойынша Темплиерлердің мүлігі Кастилия, Арагон және Португалия корольдықтарынан басқа Госпитальдық рыцарларға берілді. Португалия орденнің құрылғаннан кейін екі-үш жыл өткен соң Еуропада алғаш рет қоныстанған ел болды, тіпті Португалияның құрылу кезінде де қатысқан. Португалия королі Денис I бұрынғы рыцарларды Филипп пен тәждің ықпалымен басқа мемлекеттерде болғандай қуғынға түсірмейтін болды. Оның қорғауымен Темплиер ұйымдары жай ғана өздерінің атын өзгертті, "Темплиер рыцарларынан" жаңадан құрылған Христиандық орденіне және сондай-ақ Әулие Тақтың Параллель Жоғары Христиандық орденіне айналды; екеуі де Темплиер рыцарларының мұрагерлері саналады.

Хинон пергаменті

2001 жылдың қыркүйегінде Барбара Фрале Ватикан мұрағатында 1308 жылдың 17-20 тамызымен датырланған, «Шинон пергаменті» деп белгілі бір құжатты тапты, ол 1628 жылы қате орналасқаннан кейін табылған болып көрінеді. Бұл құжат Темплерлердің сот процесінің тізімі болып табылады және 1312 жылы орден ресми түрде таратылғанға дейін 1308 жылы Климент Темплерлерді барлық дінсіздіктерден босатқанын көрсетеді. Сондай-ақ, Франция королі Филипп IV-ке арналған 1308 жылдың 20 тамызымен датырланған тағы бір «Шинон пергаментінде» дінсіздікке мойынсұнған барлық Темплерлер «Құдайға сыйынған қасиетті рәсімдерге және Шіркеу бірлігіне қайта оралды» деп жазылған. Бұл басқа «Шинон пергаменті» тарихшыларға жақсы белгілі, оны 1693 жылы Этьен Балуз және 1751 жылы Пьер Дюпуй жариялаған. Қазіргі Рим-католик шіркеуінің позициясы бойынша, орта ғасырлардағы Темплерлерге жасалған қуғын-сүргін әділетсіз болды, орденнің өзінде немесе оның ережелерінде ешқандай кемшілік болған жоқ, ал Папа Климентке қоғамдық даудың ауқымы және Клименттің туысы болған король Филипп IV-тің үстемдік етуі оның әрекеттеріне қысым жасады.

Ұйым

Темплиерлер Бернардтың цистерциандық ордені сияқты монахтар ордені ретінде ұйымдастырылды, ол Еуропадағы алғашқы тиімді халықаралық ұйым деп есептелді. Ұйымдық құрылымда биліктің мықты тізбегі болды. Темплиерлердің ірі қатысуы бар елдердің әрқайсысында (Франция, Пуату, Анжу, Иерусалим, Англия, Испания, Португалия, Италия, Триполи, Антиохия, Венгрия және Хорватия) сол аймақтағы Темплиерлер орденінің шебері болды. Олардың барлығы өмір бойы тағайындалған Ұлы шеберге бағынышты болды, ол Шығыстағы орденнің әскери әрекеттерін және Батыстағы қаржылық иеліктерін қадағалады. Ұлы шебер өз билігін орденнің бас визиторлары арқылы жүзеге асырды, олар әртүрлі провинцияларды аралап, бұзушылықтарды түзетуге, жаңа ережелерді енгізуге және маңызды дауларды шешуге Ұлы шебер мен Иерусалим конвенімен арнайы тағайындалған рыцарьлар болды. Бас визиторлар рыцарьларды қызметтен шеттетуге және тиісті провинция шеберін уақытша тоқтатуға құқылы болды. Нақты сандар жоқ, бірақ орденнің өркендеген кезінде 15 000 мен 20 000 арасында Темплиерлер болды, олардың шамамен оннан бірі нағыз рыцарьлар болды. Сержанттар қара немесе қоңыр киім киді. Барлық үш санаттағы бауырлар орденнің қызыл крестін тақты. Рыцарьлар орденнің ең көрінетін бөлімі болды. Олар үш-төрт жылқы және бір-екі шақырушымен жабдықталған ауыр кавалерия болып табылды. Шақырушылар әдетте орденнің мүшелері емес, белгілі бір мерзімге жалданып алынған сырттан келгендер болды. Темплиерлер рыцарьлыққа иелену рәсімдерін өткізбеді, сондықтан Темплиер орденінде рыцарь болғысы келген әркім алдын ала рыцарь болуы керек еді. Рыцарьлардан төмен және ақсүйек емес отбасылардан шыққан сержанттар болды. Олар теміршілер мен құрылысшылар сияқты маңызды дағдылар мен кәсіптерді алып келді, соның ішінде орденнің көптеген еуропалық мүліктерін басқару да бар еді. Крестшілер мемлекеттерінде олар жеңіл кавалерия ретінде, бір жылқымен рыцарьлармен бірге шайқасты. Орденнің бірнеше жоғары лауазымдары сержанттарға берілді, соның ішінде Акры қамалының командирінің лауазымы, ол Темплиер флотының де-факто адмиралы болды. 1139 жылдан бастап капелландар үшінші Темплиер шеніне ие болды. Олар Темплиерлердің рухани қажеттіліктерін қамтамасыз ететін дін қызметкерлері болды.

Үлкен шеберлер

Орденнің ең жоғары лауазымы, негізін қалаушы Хью де Пайенспен басталған, Ұлы шеберлік болды. Бұл лауазым өмір бойы сақталды, бірақ орденнің соғысқа дайындығын ескеретін болсақ, оның мерзімі қысқа болуы мүмкін еді. Барлық Ұлы шеберлердің ішінде тек екеуі ғана лауазымынан кеткен, ал қалғандары қызмет барысында немесе әскери жорықтарда қаза тапты. Мысалы, 1153 жылы Аскалонды қоршау кезінде Ұлы шебер Бернард де Тремелай 40 тамплиерден тұратын топты қала қабырғасындағы бұзылыс арқылы бастап кірді. Крестшілер армиясының қалған бөлігі олардың соңынан ермегендіктен, тамплиерлер, оның ішінде олардың Ұлы шебері қоршалып, басы кесілді. Ұлы шебер Жерар де Ридефорт 1189 жылы Акрыны қоршау кезінде Саладиннің қолынан басы кесілді. Ұлы шебер орденнің барлық іс-қимылдарын қадағалап отырды, оның ішінде қасиетті жерлердегі және Шығыс Еуропадағы әскери операцияларды, сондай-ақ Темплиерлердің Батыс Еуропадағы қаржылық және коммерциялық мәмілелерін. Кейбір Ұлы шеберлер сонымен қатар шайқас алаңында қолбасшылар ретінде де қызмет етті, бірақ бұл әрқашан дұрыс шешім болмады: де Ридефорттың жауынгерлік басшылығындағы бірнеше қателіктер Хаттин шайқасындағы ауыр жеңіліске әкеп соқты. Соңғы Ұлы шебер – Жак де Моле, ол 1314 жылы король Филипп IV-нің бұйрығымен Парижде өртке берілді.

Жүріс-тұрысы, киім-кешегі және сақал

Бернард де Клерво және оның негізін қалаушы Гуг де Пейенс заманауи тарихшыларға Латын Ережесі деп белгілі Темплер ордені үшін ерекше мінез-құлық кодексін жасады. Оның 72 бабында рыцарьлардың өмір салты, киімдерінің түрлері және қанша жылқыға ие болуға болатыны туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Рыцарьлар тамақ ішу кезінде үнсіз болуға, аптасына үш реттен артық ет жемеуге және тіпті өз отбасы мүшелерімен болсын, әйелдермен кез келген физикалық байланысқа түспеуге міндетті болды. Орденнің Мастеріне "төрт жылқы, бір капеллан бауырлас және үш жылқысы бар бір кеңсе қызметкері, екі жылқысы бар бір сержант бауырлас және қалқан мен найзасын бір жылқымен алып жүретін бір жолсерік" тағайындалған. Орден өскен сайын, қосымша нұсқаулар енгізілді, ал бастапқы 72 баптан тұратын тізім соңғы нұсқасында бірнеше жүз бапқа дейін ұзартылды. Орденнің күнделікті кестесі Әйіргі Святой Бенедикт Ережесіндегі канондық сағаттарға сәйкес келіп, күн бойы белгілі бір уақытта ортақ дұғалар оқылатын. Қатыса алмаған мүшелер сол уақытта Әкеміз дұғасын оқуға міндетті болды. Рыцарьлар қызыл крестпен ақ плащ, ал сержанттар алдыңғы жағында қызыл крестпен қара туника және қара немесе қоңыр плащ киеді. Ақ плащ 1129 жылы Троя кеңесінде Темплирлерге тағайындалды, ал крест, басылымдарға сәйкес, 1147 жылы Екінші крест жорылының басталғанда киімдеріне қосылған болуы мүмкін, онда Папа Евгений III, Франция королі Людовик VII және тағы да көптеген беделді тұлғалар француз Темплирлерінің Париждегі штаб-пәтерінде өткен жиналысқа қатысты. Ереже бойынша, рыцарьлар әрқашан ақ плащ киюге міндетті болды: тіпті тамақ жеуге немесе ішуге оны кимейынша рұқсат етілмейтін. Темплирлердің киімдеріне салынған қызыл крест шейіттік символы болды, ал шайқаста қаза табу – жұмақтың орнын қамтамасыз ететін үлкен құрмет саналды. Орденнің жауынгерлерінің ең басты ережесі – Темплир туы құлағанша ешқашан қарсылық көрсетпеу, тіпті сонда да христиандық ордендердің бірімен, мысалы, Госпитальерлермен қайта топтасуға тырысу керек еді. Барлық тулар құлағаннан кейін ғана майданнан кетуге рұқсат етілді. Бұл келісімсіз принцип, олардың батылдығы, тамаша дайындығы және ауыр қару-жарағы олардың абыройын арттырып, Темплирлерді орта ғасырдағы ең қорқынышты жауынгерлік күштердің біріне айналдырды. Темплир Ережесінде бұлай талап етілмесе де, кейінірек орден мүшелерінің ұзын және айқын сақал тағуы әдетке айналды. 1240 жылы Труа-Фонтендегі Альберик Темплирлерді "сақалды бауырластардың ордені" деп сипаттады, ал 1310-1311 жылдары Париждегі папа комиссарлары жүргізген тергеу кезінде сұраққа тартылған 230-ға жуық рыцарь мен бауырластардың 76-сы сақалды болған, кейбір жағдайларда "Темплирлер стилінде" екені нақтыланды, ал 133-і сақалдарын қырқып, орденнен бас тартқандары немесе анықталмай қалуды үміттенгендері анықталды. Орденге қабылдану (receptio) – бұл терең міндеттеме және салтанатты рәсім. Сырттан келушілерге рәсімге қатысуға тыйым салынды, бұл кейінгі сот процестерінде ортағасырлық инквизиторлардың күдігін оятты. Жаңа мүшелер өздерінің барлық байлықтары мен мүлкін орденге ерікті түрде беруге және "Құдайға және біздің Ханымға" (Исаның анасы) кедейлікке, пәктілікке, құлшынысқа, орден Мастеріне бағынуға және Иерусалимнің Киелі жерін бағындыруға ант беруге міндетті болды. Оларға "үйдің наны мен суы және көптеген азап-қайғы" уәде етілді. Көптеген бауырластар өмір бойы мүше болып қалатын, бірақ кейбіреулеріне белгілі бір мерзімге мүше болуға рұқсат берілді. Әйелінің рұқсаты болған жағдайда, үйленген еркекке де мүше болуға рұқсат етілетін, бірақ оған ақ плащ киюге рұқсат етілмейтін.

Мұра

Әскери миссиясы және кең қаржылық ресурстарымен Темплер рыцарлары Еуропа мен Киелі жерде көптеген құрылыс жобаларын қаржылады. Осы құрылыстардың көптегені бүгінге дейін сақталған. Көптеген орындар ғасырлар бойы Темплерлермен байланысы болғандықтан "Храм" деген атауды сақтап келеді. Мысалы, Лондондағы Темплерлерге тиесілі жерлер кейін заңгерлерге жалға берілді, соның нәтижесінде Темпл Бар қақпасы мен Темпл метро станциясы деген аттар пайда болды. Соттың төрт палатасының екеуі – Ішкі ғибадатхана мен Орта ғибадатхана – өз мүшелерін адвокаттар ретінде қызмет етуге шақыруға құқылы, және бұл аймақ тұтастай "Лондонның ғибадатханасы" деп аталады. Темплерлердің ғимараттарының ерекше сәулеттік элементтерінің қатарында "бір атта екі салт атты" бейнесі бар, ол рыцарлардың қарапайымдылығын көрсетеді, сондай-ақ Иерусалимдегі Киелі қабір шіркеуіне ұқсас дөңгелек пішінді ғимараттар бар.

Қазіргі заманғы ұйымдар

1309 жылы католик шіркеуінің тізімінде Тамплиерлер ордені таратылды. Орден жойылғаннан кейін, көптеген Тамплиерлер жаңадан құрылған Мәсіх орденіне қосылды, ол 1319 жылы, әсіресе Португалияда, Тамплиерлерді және олардың мүліктерін тиімді түрде қайта сіңіріп алды. Құпия болғанымен күшті ортағасырлық Тамплиерлердің қуғынға ұшырауы және күрт тарауы туралы әңгіме көптеген басқа топтарды олармен байланысы бар деген жорамалдарды өз беделін және құпиясын арттыру үшін пайдалануға итермеледі. Мәсіх орденінен басқа,

Мәсіхтің ордені

Темплер ордені таратылғаннан кейін, 1319 жылы Мәсіх ордені құрылды және Португалиядағы Темплер орденінің мүліктерімен бірге көптеген Темплерлерді өз қатарына қосты. Португалдықтар Мәсіх орденін Конго мен Бразилияға алып келді, онда Мәсіх орденімен марапаттау жалғастырылуда; Ватикан да Мәсіхтің Жоғарғы орденін табыстады.

Тынығу қозғалысы

Көптеген ұстамдылық ұйымдары өздерін Мәсіхтің және Сүлеймен ғибадатханасының кедей серіктері деп атады, алғашқы Темплиерлердің "қоңыр сүт ішкеніне және алкогольдің 'қорқынышты жаман әдетіне' қарсы 'үлкен крест жорығы' жүргізгеніне" сенетіндіктерін айтты. Олардың арасындағы ең ірісі – Халықаралық Жақсы Тамплиерлер Ордені (IOGT), 19 ғасырда құрылғаннан кейін бүкіл әлемге тарады және алкоголь мен басқа да есірткілерді пайдаланбауды қолдайды; осы дәстүрдегі басқа ордендерге Скандинавияда кең таралған Ар-намыс және Ұстамдылық Тамплиерлері (Tempel Riddare Orden) кіреді.

Өзіндік үлгідегі бұйрықтар

Иерусалим ғибадатханасының егемендік әскери ордені (французша: Ordre Souverain et Militaire du Temple de Jérusalem, OSMTJ; латынша: Ordo Supremus Militaris Templi Hierosolymitani, OSMTH) – 1804 жылы жарияланған және БҰҰ-да 2001 жылы үкіметтік емес ұйым (ҮЕҰ) ретінде аккредиттелген өзіндік орден. Ол экуменикалық, яғни қатарына түрлі конфессиялардың христиандарын қабылдайды. Католик шіркеуінің билігін мойындаудан бас тартқан жоханнит Бернард Реймонд Фабре Палапрат OSMTJ-ны құрды (қазіргі заманғы схизмалар SMOTJ-ге әкелді). Фабре Палапрат өзін тамплиерлердің Бас ұстазы және өз шіркеуінің Жоғарғы Папасы деп жариялады. Ал Templari Cattolici d'Italia өз тамырларын Фабре Палапратты ұстанған француз тамплиерлерінен бөлінген итальяндық тамплиерлерге жегізеді. Италия тамплиерлері католицизмге адалдығын сақтады. 1815 жылдың 1 наурызында Италияның Ұлы Приориясы Фабре Палапрат пен оның француз тамплиерлерінен тәуелсіздігін жариялады, себебі француз Приориясы тамплиер дәстүрінен ауытқуда деп саналды. 1816 жылдан 1866 жылға дейін Италия ғибадатханасы 1848-1849 жылдары Пьемонт пен австриялықтар арасындағы соғыста Италияның тәуелсіздігі үшін күрестің ортасында болды. 1867 жылы Италия Корольдігі құрылғаннан кейін, Италия ғибадатханасы жаңа дәуірді ескере отырып, жаңа әлемде өзінің дәстүрін орнатты. Дегенмен, Италия ғибадатханасының ішінде Гастоне Вентура сияқты кейбір тұлғалар католик шіркеуінен шығып, мартинизмге өткендіктен туындаған ішкі даулар болды.

Фримасондық

Фримесондық кем дегенде 18 ғасырдан бері бірнеше ортағасырлық әскери ордендердің символдары мен рәсімдерін масондық ұйымдардың құрамына енгізді. Бұл "Константиннің Қызыл Кресті" мысалында көрінеді, ол Әскери Константиний орденінен, "Мальта ордені" – госпитальерлер рыцарларынан, ал "Храм ордені" – тамплиерлер рыцарларынан шабыттандырылған. Мальта және Храм ордендері Йорк ритуалында ерекше орын алады. Фримесондықтың пайда болуына қатысты бір теория, тарихи тамплиер рыцарларының 14 ғасырдың соңындағы мүшелерінен тікелей туындағанын айтады, олар Шотландияға паналап, Баннокберн шайқасында Роберт Брюске жеңіске жетуге көмектескен деп есептеледі. Бұл теорияны кейбір фримесондық өкілдері де, кейбір тарихшылар да қабылдамайды, бірақ мәселе әлі де толық шешілмеген.

Қазіргі заманғы халықтық мәдениет

Темплиерлер өз замандарында тараған аңыздармен байланысты болған. Көптеген ордендер, мысалы, масондар, темплиерлерден эзотерикалық білім алғанын немесе олардың тікелей ұрпақтары екенін мәлімдеді. Масондық жазушылар 18-ғасырда өз болжамдарын қосты, ал танымал романдарда, мысалы, «Иванхо», «Фуконың маятнигі» және «Да Винчи коды»; «Ұлттық қазына», «Соңғы темплиер», «Индиана Джонс және соңғы крест жорығы» сияқты қазіргі заманғы фильмдерде; «Knightfall» телесериалында; сондай-ақ «Сынған семсер», «Deus Ex», «Assassin's Creed» және «Данте тозағы» сияқты бейнеойындарда одан әрі ойдан шығарылған көркемдеулер қосылды. Темплиерлер туралы көптеген теориялар мен аңыздар бар. Аңыз бойынша, Людовик XVI өлім жазасына кесілгенде, масон бір матаны патшаның қанына малып, «Жак де Моле, сенің құдайыңа жете алдың!» деген. Бұл идеяның негізінде Франция патшасы сол кезде Темплиерлер орденін жоюға жауапты болды. Тағы бір теория бойынша, олар әлі де бар және Исаның әулетін сақтау үшін құпия жоспарды іске асырып жүр. Иерусалимдегі Храм тауына орденнің ертедегі қатысы туралы және темплиерлердің онда қандай жәдігерлер тапқаны туралы болжамдық жарияланымдар болды. Қасиетті Граальды темплиерлермен байланыстырудың тіпті 12-ғасырдағы әдебиетте де мысалдары бар; Вольфрам фон Эшенбахтың «Парциваль» шығармасында Грааль Патшалығын күзеткен рыцарлар «templeisen» деп аталады, бұл, әрине, темплиерлердің саналы көркемдеуі.