Кіріспе

Дивизионизм, сондай-ақ хромолюминаризм деп те аталады, неоимпрессионистік суреттегі түстерді жеке нүктелерге немесе дақтарға бөлу арқылы ерекшеленетін стиль. Дивизионистер, көрерменге пигменттерді физикалық араластырудың орнына түстерді көзбен араластыруды ұсыну арқылы, ғылыми тұрғыдан мүмкін ең жоғары жарықтылыққа жететініне сенді. Жорж Серат бұл стильді 1884 жыл шамасында хромолюминаризм ретінде қалыптастырды, бұл үшін Мишель Эжен Шевроль, Огден Руд және Шарль Бланк сияқты ғалымдардың теорияларын зерттеді. Дивизионизм тағы бір стильмен – пуантилизммен бірге дамыды. Пуантилизм бояу нүктелерін қолдану арқылы анықталады, бірақ түстерді бөлуге міндетті түрде назар аудармайды.

Теориялық негіздер мен дамуы

Дивизионизм – көрерменнің қабылдауында оптикалық түрде өзара әрекеттесіп, жарық түстерді құратын, бір-біріне жақын орналасқан әртүрлі түсті нүктелер немесе дақтарды салу әдісі. Бояулар іс жүзінде араластырылмайды, бірақ жақын орналасқандықтан, бояулардың шағылыстырған жарығының жеке-жеке түстері көзге және миға бірге еніп, араласады; бұл процесс аддитивті араластыру деп аталады және компьютерлік мониторларда да қолданылады. Бұл әртүрлі бояуларды араластырып жаңа түс алу арқылы жасалатын субаддитивті араластырудан өзгеше, осы принцип лазерлік принтерлерде де қолданылады. Импрессионизм 1870 жылдары Францияда пайда болды және сыртқы ортадағы жарық пен атмосфераның әсерін дәл бейнелеу үшін жылдам, қысқа, үзіліспен жасалған соққылармен сурет салумен сипатталады. Импрессионистер көрерменнің сезімі бойынша сәттегі көріністің «әсерін» жасауға тырысты, көріністің механикалық түрде нақты көшірмесін емес. Дивизионизм, сондай-ақ Пойнтиллизм деп те аталады, 1880 жылдары импрессионизмнен дамыды. Дивизионистер палитрада түстерді араластырудың орнына, кенепке шағын, ерекше түсті нүктелерді біріне-бірі жақын орналастыру әдісін қолданды. Бұл одан күшті әрі динамикалық эффектіні тудырды, бірақ сонымен қатар жоғары деңгейдегі шеберлік пен нақтылықты қажет етті. Неоимпрессионизм 19 ғасырдың соңында пайда болды, композиция құру үшін толыққандырақ және геометриялық пішіндерді пайдаланды және түс теориясы мен оптикалық түс эффектілерінің ғылыми зерттеулеріне күшті ықпал етті, бұл одан үйлесімді және жарқын сурет жасауға мүмкіндік берді. Дивизионизмнің дамуына әсер еткен жарық немесе түс теорияларының ғалымдары немесе суретшілері: Чарльз Генри, Чарльз Бланк, Дэвид Пьер Джиотино Юмберт де Супервиль, Дэвид Саттер, Мишель Эжен Шеврёль, Огден Руд және Герман фон Гельмгольц. 1884 жылы өзінің алғашқы маңызды туындысы «Асниердегі шомылушылар» және «Иль-де-ла-Жатт аралының крокетондары» көрмесінде оның стилі импрессионизмге деген сезімімен қалыптаса бастады, бірақ ол 1886 жылы «Ла Гранд Жаттты» аяқтағанға дейін ғана өзінің хромолюминаризм теориясын қалыптастырды. Шындығында, «Ла Гранд Жатт» бастапқыда дивизионист стилінде салынбаған, бірақ ол 1885-86 жылдардың қысында картинаны қайта өңдеп, түс және жарық туралы ғылыми теорияларды түсінуіне сәйкес оның оптикалық қасиеттерін арттырды.

Түс теориясы

Шарль Бланктың "Сурет өнерінің грамматикасы" еңбегі Сеуратты түс және көру теорияларымен таныстырды, бұл хромолюминаризмге әсер етті. Бланктың Мишель Эжен Шевроль мен Эжен Делакруаның теорияларына негізделген жұмысы, пигменттерді дәстүрлі әдіспен араластыруға қарағанда, оптикалық араластыру арқылы жарық және таза түстердің пайда болатынын көрсетті. 1907 жылы сыншы Луи Вокселл Метцингер мен Делонейді дивизионистер ретінде атап көрсетті, олар үлкен, мозаикаға ұқсас "кубтарды" пайдаланып, кішкентай, бірақ терең символдық композициялар құрастырды. Екі суретші де осыдан кейін кубистік туындыларының аясында маңызды рөл атқан жаңаша стильді жасады. Нидерландыда Пит Мондриан, Ян Слюйтерс және Лео Гестель шамамен 1909 жылы осы дивизионистік техникаға ұқсас мозаикалық әдісті дамытты. Кейін футуристер (1909–1916) бұл стильді, Джинно Северинидің Париж тәжірибесінен (1907 жылдан бастап) әсер алып, өздерінің динамикалық картиналары мен мүсіндерінде пайдаланды.

Италиядағы дивизионизм

Серат пен Сигнақтың кейбір итальяндық суретшілерге әсері 1891 жылы Миланда өткен Бірінші Триенналеде анық байқалды. Грубици де Драгон бастамасымен және кейіннен Гаэтано Превиати 1906 жылы жариялаған «Principi scientifici del divisionismo» еңбегінде қалыптасқан дивизионизм әдісімен, негізінен Солтүстік Италиядағы бірқатар суретшілер түрлі деңгейде тәжірибе жасады. Пеллиза да Вольпедо осы әдісті әлеуметтік (және саяси) тақырыптарда қолданды, оған Морбелли мен Лонгони қосылды. Пеллизаның дивизионизмдегі еңбегінің ішінде «Speranze deluse» (1894) және «Il sole nascente» (1904) туындылары бар. Алайда, дивизионизм ландшафттар тақырыбында күшті жақтастар тапты, олардың қатарында Джованни Сегантини, Гаэтано Превиати, Анджело Морбелли және Маттео Оливеро болды. Сурет өнерінің жанрлық тақырыптарында Плинио Номеллини, Рубальдо Мерелло, Джузеппе Коминетти, Камилло Иноченти, Энрико Лионне және Артуро Ночи одан әрі осы бағытты дамытты. Дивизионизм футуристердің жұмысына да маңызды ықпал етті, олардың ішінде Джино Северини («Souvenirs de Voyage», 1911), Джакомо Балла («Arc Lamp», 1909), Карло Карра («Leaving the scene», 1910) және Умберто Боччони («The City Rises», 1910) есімдерін атауға болады.

Сын-пікірлер мен даулар

Дивизионизм тез арада өнер сыншыларының керісінше және мақтауын алды, олар негізінен неоимпрессионистік техникаға ғылыми теорияларды енгізуді қабылдады немесе айыптады. Мысалы, Йорис Карл Гюйсманс Сераның суреттерін жағымсыз бағалап: «Оларды жамылған түсті биттерден ажыратыңыз, астында ештеңе жоқ, ой жоқ, жан жоқ, ештеңе жоқ» деді. Импрессионизмнің жетекшілері, мысалы Моне мен Ренуар, Сератпен көрмеге қатысудан бас тартты, тіпті бастапқыда дивизионизмді қолдаған Камил Писсарро да кейіннен бұл техника туралы жағымсыз пікір білдірді. Мысалы, осындай қате түсініктердің бірі дивизионистік бояу әдісі бұрынғы әдістерге қарағанда жарық беруге мүмкіндік береді деген жалпы сенімде көрінеді. Қосымша жарық шығару тек түсті жарыққа қатысты қолданылады, жанындағы пигменттерге емес; шындығында, екі пигменттің жарық беруі олардың жеке жарық беруінің орташа шамасы ғана. Сонымен қатар, физикалық араластыру арқылы жасалмайтын оптикалық араластыруды қолдану арқылы түс жасау мүмкін емес. Логикалық қайшылықтар дивизионистердің қараңғы түстерді жоюында және олардың бір мезгілдегі контрастты түсіндіруінде де кездеседі.