Кіріспе

Энергия тогы – бұл заряд ағынына (қалыпты токқа) қарама-қарсы, Пойнтинг векторымен (E × H) анықталатын энергия ағыны. Оны алғаш рет Оливер Хевисайд ұсынған. Бұл сонымен қатар Энергия ағынының бейресми атауы болып табылады.

Түсіндірме

"Энергия тогы" – энергия ағыны ретінде қарастырылатын жағдайларда энергияның берілу процесін сипаттау үшін кейде қолданылатын шамалы бейресми термин. Егер энергияны беру процесінен гөрі берілген энергияның мөлшері талқылау үшін маңыздырақ болса, осы терминді қолдануға болады. Мысалы, құбыр арқылы мұнай өнімдерінің ағыны энергия тогы ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ бұл сақтау ыдыстарының толуын көрнекі түрде бейнелеудің қолайлы тәсілі емес. Энергия тогының өлшем бірліктері қуаттың өлшем бірліктерімен (Вт) өрнектеледі. Бұл энергия ағынымен тығыз байланысты, ол бірлік уақытта бірлік аудан арқылы берілетін энергия (Вт/м-де өлшенеді).

Электромагнетизмдегі энергия ағыны

Энергия ағыны тұжырымдамасының нақты қолданылуын 19 ғасырдың соңғы тоқсанында Оливер Хевисайд жариялады. Инженерлік қауымдастықтың күшті қарсылығына қарамастан, Хевисайд телеграф, телефон және теңіз асты кабельдеріндегі сигнал жылдамдығы/кедергісі/бұрмалану физикасын жасады. Ол индуктормен жүктелген "бұрмалаусыз желіні" ойлап тапты, кейіннен оны АҚШ-та Майкл Пупин патенттеді. Пойнтинг векторының тұжырымдамасына сүйене отырып, бұл вектор көлденең электромагниттік толқындағы энергия ағынын электр және магнит өрістерінің векторлық көбейтіндісі (E × H) ретінде сипаттайды, Хевисайд осыны өткізгіштегі электр тогына байланысты энергия беруді ұқсас тәсілмен қарастыру арқылы кеңейтуге тырысты. Осылайша ол токқа қатысты қазіргі заманғы көзқарасты өзгертіп, электр және магнит өрістерін ток тудырған "басты қозғаушы күштер" деп қарастырды, олардың пайда болуы зарядтың өткізгіштегі қозғалысының нәтижесі емес. Хевисайдтың бұл ұстанымы сол кезде жақтастары болды – «дәстүршілдермен» пікірталасқа түсуге жеткілікті. Алайда, «энергия ағыны» көзқарасы бірқатар қиындықтар тудырды, ең бастысы, энергия өткізгіштің айналасындағы электр және магнит өрістерінде ағылады деп мәлімдегенде, теория неге зарядтың өткізгіште ағып жатқанын түсіндіре алмайды. Тағы бір маңызды кемшілік – электр ғылымы мен инженериясы Максвелл теңдеулерінің шешімдеріне негізделген, онда ток тығыздығы векторы J арқылы көрсетілген электр тогы негізгі шама болып табылады, ал «энергиялық ток» кездеспейді. Сонымен қатар, энергия ағыны тұжырымдамасы негізделген Пойнтинг векторының физикалық мінез-құлқын сипаттайтын эквивалентті теңдеулер жоқ. 1897 жылы электронды ашқаннан кейін металдардағы электр өткізгіштігін сипаттайтын Друд моделі тез дамыды. Қозғалыстағы зарядтың абстрактілі тұжырымдамасын зарядталған электрондардың нақты қозғалысымен байланыстыра отырып, Друд моделі дәстүрлі «зарядтық ток» және Хевисайдтың «энергиялық ток» көзқарастарын бір мезгілде тиімді түрде қарастырады. «Бірлестіруге» қол жеткізгеннен кейін энергия ағыны әдісі көбіне қолдануын жоғалтты, өйткені өткізгіштікке қатысты ұғымдарды жою арқылы Ом заңының тікелей моделі болмайды. Нәтижесінде, оны пайдалану «дәстүрлі» зарядтық ток әдісіне қарағанда ыңғайлы емес, ол электр жұмысында кеңінен қолданылатын ток, кернеу, кедергі және т.б. ұғымдарын анықтайды. Пойнтинг ағынының схемалары E&M инженериясының, беріліс желісі теориясының және антенна дизайнының құрамында болады, бірақ электроникалық мәтіндерде сирек кездеседі.