Кіріспе

Жылан түрлері

Кейп кобрасы (Naja nivea), сонымен қатар сары кобра деп аталады, орташа мөлшердегі, жоғары уытты кобраның түрі. Ол Оңтүстік Африканың құрғақ саванна, финбос, бушвельд, шөл және жартылай шөлді аймақтары сияқты әртүрлі биомдарында қоныстанады. Бұл түр күндіз белсенді және тамақтануда көпкелек, түрлі жануарлар мен өлекселермен қоректенеді. Бұл түрдің жануарларға жыртқыш құстар, бал барс және мангусттардың әртүрлі түрлері жатады. Оңтүстік Африкада Кейп кобрасын гельсланг (сары жылан) және брюинкапель (қоңыр кобра) деп те атайды. Африкаанс тілінде сөйлейтін Оңтүстік Африкалықтар оны сары түсінің әртүрлілігіне байланысты koperkapel (мыс кобра) деп те атайды. Бұл түрде белгілі бір қосалқы түрлер жоқ.

Этимология

Наджа нивеа алғаш рет 1758 жылы швед зоологы Карл Линней сипаттаған. "Қар ақ" деген мағынаны білдіреді. Қармен байланысы түсініксіз, бірақ бұл Еуропадағы таксономистерге жеткен алғашқы сақталған үлгілердің түсінің өзгеруінен туындаған болуы мүмкін.

Таксономия

Наджа – Elapidae тұқымдасына жататын туыс. Линей 1758 жылы алғаш рет Naja nivea түрiн сипаттады.

Сипаттама

Кейп кобрасы – орташа мөлшердегі кобра түрі. Ересек жекелеулер әдетте ұзын, бірақ ұзындығы шамамен дейін жетеді. Аталықтары аналықтарынан сәл ірілеу. Рекордтық ең ұзын жекелеу – Намибияның Аус аймағынан табылған аталық, ұзындығы шамамен құрады. Тағы бір өте ірі жекелеу де Де Хоуп табиғат қорығында табылған аталық болды, оның жалпы ұзындығы құрады. Кейп кобраларының түсі сарыдан бастап, алтын қоңыр, қара қоңыр және тіпті қараға дейін кең ауқымда өзгереді. Бұдан өзге, жекелеулерде қара немесе ақшыл ұсақ дақтар мен жамылғылардың әртүрлі деңгейде болуы мүмкін. Түсі мен бедері географиялық байланысқа ие болғанымен, бір жерде барлық түс түрлерін кездестіруге болады. Мысалы, Боцвана мен Намибиядағы Калахари шөліндегі жекелеулер оңтүстіктегі популяцияларға қарағанда көбінесе сары түсті болады.

Мінез-құлық және экология

Кейп кобрасы күндіз белсенді болып, күні бойы азықтанады. Өте ыстық ауа райында ол көбінесе кешкілікке көшуі мүмкін, бірақ қараңғыда сирек немесе ешқашан байқалмайды. Бұл кобра түрі тамақтануда көпжақты. Екеуі де жол апатынан өлген жыландар, біріншісі – ересек *Psammophylax rhombeatus*, екіншісі – ересек кару үлпесі (*Psammophis notostictus*). Сонымен қатар, ол әлеуметтік тоқушылардың (*Philetairus socius*) ұяларын тонаумен де белгілі. Кейбір ет жейтін сүтқоректілер, мысалы, сурикаттар және мангусттардың бірнеше түрі Кейп кобрасын жемдейді және оның негізгі жауы болып табылады.

Уыт

Кейп кобрасы Африкадағы ең қауіпті кобра түрлерінің бірі саналады, себебі оның қуатты уы және үйлер маңында жиі кездесуі осыған себеп. Бұл жыланның уы тығыз және құрт сиропы тәрізді болады, ал кепкен кезде сары қантқа ұқсас, жылтырап, ақшыл қабыршықтарға айналады. Кейп кобрасының уы күшті постсинаптикалық нейротоксиндерден тұрады, сондай-ақ жүрекке әсер ететін кардиотоксиндер де болуы мүмкін, олар тыныс алу жүйесіне, жүйке жүйесіне және жүрекке әсер етеді. Бұл түрдің уының егешкілердегі (SC) көрсеткіші 0,4 мг/кг-нан 0,72 мг/кг-ға дейін, ал ішек және қуыс ішкі қабаттарындағы көрсеткіштері тиісінше 0,4 мг/кг және 0,6 мг/кг құрайды. Митонға сәйкес, бір тістеген кездегі удың орташа мөлшері 100-150 мг-ды құрайды. Емделмеген тістеулердің өлім-жітім көрсеткіші нақты белгісіз, бірақ жоғары, шамамен 50% деп есептеледі, бұл удың мөлшері, тістелген адамның психологиялық жағдайы, бір немесе екі тістің тереңдігі сияқты әр түрлі факторларға байланысты болуы мүмкін. Көбінесе, жасанды тыныс алдыру және симптомдарды басқару құрбанның өмірін сақтауға жеткілікті, бірақ Кейп кобрасының ауыр улану жағдайларында уға қарсы сарысу қажет. Егер өлім орын алса, әдетте бір (ауыр жағдайларда) он сағатқа дейін (немесе одан да көп) созылады, көбінесе сал қабынуынан туындаған тыныс алу жеткіліксіздігінен болады.