Кіріспе

Шотландиялық либерал-демократтар (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h Alba, ) - Шотландиядағы либералдық, федералистік саяси партия, Ұлыбритания либерал-демократтарының бір бөлігі. Партия қазіргі уақытта Шотландия парламентінде 129 орынның 4-ін және Ұлыбритания парламентінің (Палаталар палатасы) 59 шотландиялық орынның 4-ін иеленеді. Шотландиялық либерал-демократтар - федералды либерал-демократтар құрамындағы үш аймақтық партияның бірі, қалғандары – Уэльс либерал-демократтары және Англия либерал-демократтары. Либерал-демократтар Солтүстік Ирландияда сайлауға қатыспайды.

Тәрбие және алғашқы жылдары

Шотландиялық либералды-демократиялық партиясы 1988 жылдың 3 наурызында Либералдық партия мен Социал-демократиялық партияның (СДП) бірігуінің бөлігі ретінде, Шотландиядағы Шотландиялық либералдық партиясы мен СДП-нің бірігуі арқылы құрылды. Партия федералды Ұлыбританияның жалпы саясатының бір бөлігі ретінде Шотландия парламентін құруды қолдады. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдары партия және оның өкілдері Шотландияның Конституциялық конвенциясына Шотландияның Лейбористер партиясымен, Шотландияның «Жасылдар» партиясымен, кәсіподақтармен және шіркеулермен бірге қатысты. Сондай-ақ, партия 1997 жылғы референдумда «Иә, иә» деп дауыс беруді қолдады.

1999-2007: лейбористермен коалициялық үкімет

Шотландия парламентіне 1999 жылы өткен алғашқы сайлауда шотланд либерал-демократтары 17 орын жеңіп алды. Осыдан кейін, олар Шотландияның атқарушы органында шотланд лейбористерімен коалициялық үкімет құрды. Партияның сол кездегі төрағасы Джим Уоллес Шотландияның бірінші вице-премьері және әділет министрі болды. Ол сондай-ақ, бірінші премьер-министр Дональд Дьюардың ауруы және кейіннен қайтысы, сондай-ақ оның орнын басушы Генри МакЛиштің отставкаға кетуі кезінде үш рет премьер-министр міндетін атқарушы болды. Бұл серіктестік 2003 жылы жаңаланды, ал Уоллес бірінші вице-премьер және кәсіпкерлік және өмір бойы білім беру министрі болды. 23 маусым 2005 жылы Никол Стивен Уоллес партия төрағасы болып сайланды және 2007 жылғы сайлауға дейін атқарушы органда оның лауазымдарын иеленді. 1999 жылы серіктестік үкіметі құрылғанға дейін Ұлыбританияда коалициялық үкіметтің тәжірибесі шектеулі болды. Либерал-демократтардың қатысуы олардың бағалаған саясатынан кейбір ұступтар жасауға келісімдер жасауын қамтыды, бірақ олардың сайлау алды бағдарламасының бірнеше уәделері үкіметтік саясат немесе заңнама ретінде қабылданды. Оларға студенттердің жоғары білім алу шығындарына жарна төлеу шараларын өзгерту (бірақ оқу ақысын жою туралы мәлімделген жетістікке жеткені күмәнді болды), қарттарға тегін жеке күтім көрсету және (екінші коалициялық үкімет кезінде) Шотландияның жергілікті билік органдарына сайлау жүйесін бір ауыстырылатын дауысқа өзгерту, бұл либерал-демократтардың ұзақ жылдар бойы қолдаған саясаты болды.

2007-2011 жж.: Оппозиция

2007 жылғы Шотландия парламенті сайлауында партия екі алдыңғы шотландтық сайлаудан бір орын кем алды: бұл 28 жылдан бері партияның Шотландиядағы парламенттік өкілдігі азайған алғашқы парламенттік сайлау болды. Бұл оқиға партияның сайлау стратегиясы мен оның басшысына сын тудырды. Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) және Шотландия Жасыл партиясымен көпшілікті құруға математикалық мүмкіндік болғанымен, партия SNP-нің Шотландия тәуелсіздігі бойынша референдум өткізу саясатындағы келіспеушілікке байланысты коалициялық келіссөздерге қатысудан бас тартты және парламентте оппозициялық партия ретінде отырды. 2 шілде 2008 жылы Никол Стивен жұмыстың "қиындықтары мен кернеулері" себепті партия басшысы лауазымынан кетті. Бұрынғы орынбасары Майкл Мур, 26 тамыз 2008 жылы Тавиш Скотт парламенттік әріптестері Росс Финни және Майк Рамблзбен сайыста дауыстардың 59% алып, партия басшысы болып сайланғанға дейін партияның уақытша басшысы болды.

2011-2021: Сайлаудағы төмендеу

2011 жылғы Шотландия парламенті сайлауында партия материктік барлық сайлау округтерін жоғалтып, тек Оркни мен Шетландтың екі сайлау округін сақтап қалды; сонымен қатар үш Тізімдік депутатты иеленді. Бұл партияның 1999 жылы Шотландия парламенті қайта құрылғаннан бергі ең нашар сайлау көрсеткіші болды. Бұл сәтсіз нәтижелер Либерал-демократтардың Консервативтік партиямен жасаған коалициясына наразылықтың нәтижесі деп саналды. 7 мамырда Скотт партия басшысы лауазымынан кетті, ал одан кейін өткен сайлауда он күннен соң Уилли Ренни жеңіске жетті. 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партия өзінің жалғыз Еуропарламент депутатын жоғалтты, нәтижесінде 1994 жылдан бері алғаш рет өкілдігі болмады. 2015 жылғы жалпы сайлауда партия 11 депутатының 10-ын жоғалтты, тек Алистер Кармайкл 3,6% көпшілікпен Оркни мен Шетландтағы өкілдігін сақтап қалды. 2016 жылғы Шотландия парламенті сайлауында партия тағы да бес депутатты сайлады, бірақ Шотландия жасылдары партияны 5-орынға ықтырды. Эдинбургтың Батыс және Солтүстік Шығыс Файф округтерін SNP-ден қайтарып алғанымен, партияның дауыс үлесі аздап төмендеді. 2017 жылғы жалпы сайлауда партия Оркни мен Шетландтағы өкілдігін сақтап, көпшілігін арттырды, сондай-ақ 2015 жылы SNP-ге жоғалтқан үш орынды қайтарып алды – Кейтнесс, Сазерленд және Шығыс Росс, Шығыс Данбартоншир және Эдинбург Батысы. Шотландиялық либерал-демократтар Солтүстік Шығыс Файф округінде Стивен Геттинске SNP-ден бар болғаны екі дауыспен жеңіліп, сол жылы өткен жалпы сайлауда Ұлыбританиядағы ең шағын айырмамен жеңілген нәтижеге қол жеткізді. 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында олар Шотландия аймағынан Шейла Ричиді Еуропарламент депутаты ретінде қайта сайлады, бірақ 2020 жылдың басында Ұлыбритания Еуропалық Одақтан шыққанға дейін ол лауазымда қалды. Екі жылдан кейін, 2019 жылғы жалпы сайлауда Ұлыбритания либерал-демократтарының жетекшісі Джо Свинсон Шығыс Данбартонширде SNP-нің Эми Каллаганынан 150 дауыспен жеңіліп, басшылық лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Алайда, либерал-демократтар Солтүстік Шығыс Файфты қайтарып алып, Шотландиядағы төрт орынды сақтап қалды. 2019 жылғы жалпы сайлауда Шотландиялық либерал-демократтар орын саны бойынша Шотландиядағы үшінші ірі партия ретінде Шотландияның Еңбек партиясын ығыстырды, бұл партияның бүкіл ел бойынша тарихи сәтсіздігі болды. 2021 жылғы Шотландия парламенті сайлауында либерал-демократтар үшін тек 4 депутат сайланды, олар 4 сайлау округіндегі өкілдігін сақтап, Солтүстік Шығыс Шотландиядағы жалғыз аймақтық орынды жоғалтты. Партияның дауыс үлесі де одан әрі төмендеді, Шотландия парламенті сайлауында сайлау округі және тізімдік дауыс үлесі бойынша жаңа төмен деңгейге жетті, сондай-ақ 73 сайлау округінің 50-сінде кепілдік ақшасы жоғалды. Нәтижесінде партия парламенттік партия ретінде танылу үшін қажетті бес орындық шегінен төмен түсіп, парламенттік құқықтарының кейбіреулерінен айырылды, мысалы, Бірінші министрдің сұрақтарында сөз сөйлеуге кепілдік берілді. Сайлаудан кейін Ренни басшылық лауазымынан кетті және 2021 жылдың тамызында қарсылығы жоқ болғандықтан Алекс Коул Гамильтон оны алмастырды.

2022 қазіргі заман

2022 жылғы Шотландияның жергілікті сайлауында 87 кеңес мүшесінің мандатын жеңіп алғаннан кейін, бұл көрсеткіш 2017 жылғы 67-ден артық, партия жетекшісі Алекс Коул Гамильтон 2027 жылға қарай 150 кеңесшіге жетуді мақсат ететінін жариялады.

Басшы

Жоқ. Сурет атауы Мерзімнің басталуы Мерзімнің аяқталуы 1 Малкольм Брюс 3 наурыз 1988 18 сәуір 1992 2 Джим Уоллес 18 сәуір 1992 23 маусым 2005 3 Николь Стивен 23 маусым 2005 2 шілде 2008 Әрекеттік тағайындама Михайл Мур 2 шілде 2008 26 тамыз 2008 4 Тавиш Скотт 26 тамыз 2008 7 мамыр 2011 5 Уилли Ренни 17 мамыр 2011 20 шілде 2021 Әрекеттік тағайындама Алистер Кармайкл 20 шілде 2021 20 тамыз 2021 6 Алекс Коул Гамильтон 20 тамыз 2021 Қызметте

Басшы орынбасарлары

Жоқ. Сурет атауы Мерзімнің басталуы Мерзімнің аяқталуы 1 Майкл Мур 2 қараша 2002 20 қыркүйек 2010 2 Джо Свинсон 20 қыркүйек 2010 23 қыркүйек 2012 3 Алистер Кармайкл 23 қыркүйек 2012 3 желтоқсан 2021 4 Венди Чемберлен 3 желтоқсан 2021 Қызметте.

Құрылымы

Шотландия партиясы ұйымдар федерациясы ретінде құрылғандықтан, оған қатар жергілікті партиялар да кіреді (көпшілігі Шотландия кеңес аймақтарының шекараларымен сәйкес келеді), және олардың әрқайсысы 2000 жылғы «Саяси партиялар, сайлаулар және референдумдар» заңына сәйкес дербес есептік бірлік болып табылады. Жергілікті партиялар негізінен партияның саяси науқанын жүргізуге және парламенттік және жергілікті билік сайлауларына кандидаттарды іріктеуге жауапты. Бұдан өзге, сегіз өңірлік партия да бар (олар сегіз Шотландия парламенті сайлау округтерінің шекараларына сүйенеді).

Әкімшілік

Партияның штаб-пәтері Эдинбургте орналасқан. Конференция – партияның саяси және стратегиялық мәселелер бойынша ең жоғары шешім қабылдау органы. Партияның күнделікті ұйымдастыру жұмысына партияның Атқару комитеті жауапты, оған партия төрағасы төрағалық етеді және партия басшысы, басшының орынбасары, президенті, сондай-ақ партия қазынашысы мен үш төраға орынбасары кіреді. Барлық партия мүшелері әр екі жыл сайын ішкі сайлауда дауыс береді, басшы мен басшының орынбасарынан басқа, төменде көрсетілген барлық лауазымдарға өкілдер сайлайды.

Конференциялар

Федералды партия сияқты, Шотландия партиясы да жылына екі рет конференция өткізеді: Көктемгі конференция және Күзгі конференция.

Шотландиялық либералды демократиялық кеңесшілер мен науқаншылар қауымдастығы

Шотландиялық либерал-демократ кеңесшілерінің қауымдастығы (ASLDC) – Шотландиядағы либерал-демократ кеңесшілері мен жергілікті үгітшілердің желісі болып табылады және Шотландияның жергілікті басқару органдарында либерал-демократтардың қатысуын қолдау және дамытуға жұмыс істейді. 2017 жылғы мамырда өткен жергілікті кеңес сайлауында, бірыңғай ауыстырылатын дауыс (STV) жүйесі бойынша 67 либерал-демократ сайланды, бұл 2012 жылғы мамырдағы жергілікті кеңес сайлауымен салыстырғанда 3-ке кем. Ұйымды басқару үшін ерікті атқару комитеті жылына бірнеше рет жиналады. ASLDC Шотландияның жергілікті билік органдарының конвенциясында (CoSLA) либерал-демократтармен бірлесіп жұмыс істейді, онда Питер Барретт Либерал-демократтар тобының жетекшісі болып табылады.

Ұлыбританияның Төменгі палатасы

Парламент мүшесі Сайлау округі Алғаш сайланған Ескермелер Алистер Кармайкл Оркни және Шетланд 2001 Ұлыбритания Либералды демократтар партиясы Ішкі істер, Әділет және Солтүстік Ирландия жөніндегі өкілі. 2015 жылғы Шотландиядағы жалпы сайлауда Либералды демократтар партиясынан сайланған жалғыз депутат. Венди Чемберлен Солтүстік-Шығыс Файф 2019 Шотландиялық либералды демократтардың төрағасының орынбасары және Ұлыбританиялық либералды демократтардың парламенттік фракция жетекшісі және Жұмыс пен зейнетақы жөніндегі өкілі. Либералды демократтар партиясының 2019 жылғы жалпы сайлауда Шотландиядағы жалғыз жеңісі. 2017 жылы бүкіл Ұлыбританиядағы ең тартысты округ болған. Кристин Жарддин Эдинбург Батыс 2017 Ұлыбритания Либералды демократтар партиясы Кабинет кеңсесі, Әйелдер және теңдік, сондай-ақ Шотландия жөніндегі өкілі. Джейми Стоун Кейтнес, Сазерленд және Истер Росс 2017 Ұлыбритания Либералды демократтар партиясы Мәдениет, БАҚ және спорт жөніндегі өкілі. 1999-2011 жылдары Шотландия парламентінің депутаты.

Шотландия Парламенті

Сайлау жетекшісі Сайлау округінің аймақтық жалпы орын саны +/– Поз. (Позиция) Үкімет Дауыстар % Орын саны Дауыстар % Орын саны 1999 Жим Уоллес 333,179 14,2 290,760 12,4 4-ші 2003 294,347 15,4 225,774 11,8 4-ші 2007 Николь Стивен 326,232 16,2 230,651 11,3 1-ші 4-ші 2011 Тавиш Скотт 157,714 7,9 104,472 5,2 11-ші 4-ші 2016 Вилли Ренни 178,238 7,8 119,284 5,2 5-ші 2021 187,816 6,9 137,152 5,1 1-ші 5-ші

Төменгі палата

Бұл кесте Шотландиялық либерал-демократтардың 1992 жылы тұңғыш рет сайлауға қатысқаннан бастап сайлау нәтижелерін көрсетеді. Орын саны, дауыс саны және дауыс үлесі тек Шотландия бойынша есептелген. 1992 жылға дейінгі нәтижелер үшін Шотландия Либералдық партиясына жүгініңіз. Сайлау Лидері Шотландия +/– Позиция Үкімет Дауыстар % Орын 1992 Малкольм Брюс 383,856 13.1 3-орын 3-орын 1997 Джим Уоллес 365,362 13.0 1-орын 2-орын 3-орын 2001 380,034 16.3 2-орын 3-орын 2005 528,076 22.6 1-орын 2-орын 3-орын 2010 Тавиш Скотт 465,471 18.9 2-орын 3-орын 2015 Вилли Ренни 219,675 7.5 10-орын 4-орын 4-орын 2017 179,061 6.8 3-орын 4-орын 4-орын 2019 263,417 9.0 3-орын 4-орын

Жергілікті сайлау

Сайлау жетекшісі 1-ші таңдау дауысы. (1-ші басымдық дауыстар) % Кеңесшілер +/– Орын (Позиция) 1992 Jim Wallace 140,697 9.5% 10 4-ші 1995 166,141 9.79% 34 4-ші 1999 289,236 12.7% 35 4-ші 2003 272,057 14.5% 18 3-ші 2007 Nicol Stephen 266,693 12.7% 9 3-ші 2012 Willie Rennie 103,087 6.62% 95 4-ші 2017 128,821 6.82% 3 4-ші 2022 Алекс Коул Гамильтон 159,815 8.6% 20 4-ші

Еуропалық Парламент

Шотландия +/– Дауыстар % Орындықтар 1994 7.2 1999 96,971 9.8 2004 154,178 13.1 2009 127,038 11.5 2014 95,319 7.1 1 2019 218,285 13.8 1

Лордтар палатасы

Peer Ennobled Notes Патрик Бойл, Глазгоудың 10-шы графы 1984 (Тұқым қуалаушылық) Бойл кланының қазіргі басшысы Элизабет Баркер, Баронесса Баркер 1999 Малколм Брюс, Беннахидің бароны Брюс 2015 Мензис Кэмпбелл, Питтенвеймнің бароны Кэмпбелл 2015 Джеймс Эрскин, Мар графының 14-ші ұрпағы 2000 2017 жылы Лордтар палатасынан зейнеткерлікке шықты. Арчи Кирквуд, Киркхоп бароны Кирквуд 2005 Роксбург пен Бервикшир округтерінің 1983-2005 жылдар аралығындағы депутаты Джереми Пурвис, Твид бароны Пурвис 2013 Твиддейл, Эттрик және Лаудердейл округтерінің МСП (2003-2011 жылдар) Дэвид Стил, Айквуд бароны Стил 1997 Либерал партиясының және Социал-либерал демократтар партиясының жетекшісі (1976-1988 жылдар) Никол Стивен, Барон Стивен 2011 Шотландия Либерал-демократтар партиясының жетекшісі (2005-2008 жылдар) Элисон Сатти, Баронесса Сатти 2013 Премьер-министрдің орынбасары Ник Клеггтің штаб бастығының орынбасары (2010-2011 жылдар) Джон Синклер, Тёрсоның 3-ші виконты 2016 (Тұқым қуалаушылық) Иайн Валанс, Туммель бароны 2004 Джим Уоллес, Танкернесс бароны 2007 Шотландия Либерал-демократтар партиясының жетекшісі (1992-2005 жылдар)