Гастон Планте: Аккумулятордың изобретательі және ғылыми еңбектері
Gaston Planté
Гастон Планте – француз физигі, 1859 ж. аккумуляторды (қорытынды батареяны) ойлап тапты. Автомобильдерде кең қолданылады, алғашқы коммерциялық батарея!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гастон Планте (22 сәуір 1834 – 21 мамыр 1889) – француз физигі, 1859 жылы қорғасын қышқыл аккумуляторын ойлап тапқан. Бұл типтегі аккумулятор коммерциялық қолданысқа сатылған алғашқы қайта зарядталатын электр аккумуляторы болып табылады және автомобильдерде кеңінен қолданылады. Планте 1834 жылғы 22 сәуірде Францияның Ортез қаласында дүниеге келген. 1854 жылы Париждегі Өнер және қолөнер консерваториясында физика пәнінен көмекші оқытушы болып жұмыс істей бастады. 1860 жылы ол Халықтық білім беруді дамыту политехникалық қауымдастығында физика профессоры болып тағайындалды. Сол институттағы амфитеатр оның құрметіне аталды. 1855 жылы Планте Париж маңынан Gastornis parisiensis (оның атымен аталған) – тарихта бұрын өмір сүрген, ұша алмайтын құстың алғашқы қазба қалдықтарын тапты. Бұл алып жануар Солтүстік Американың танымал диатрималарымен тығыз байланысты болған. Сол кезде Планте ғалымдық жолын бастаған кезеңде, А. Э. Беккерельдің (Нобель сыйлығының лауреаты Анри Беккерельдің әкесі) оқытушысының көмекшісі қызметін атқарды. Бұл ерте жақтағы ашылу 1855 жылы үлкен қызығушылық тудырғанмен, көп ұзамай Планте жасаған келесі ашылулармен қабылдануын жоғалтты. Ол 1882 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Gaston Planté (ʁɛmɔ̃ lwi ɡastɔ̃ plɑ̃te; 22 April 1834 – 21 May 1889) was a French physicist who invented the lead–acid battery in 1859. This type battery was developed as the first rechargeable electric battery marketed for commercial use and it is widely used in automobiles. Planté was born on 22 April 1834 in Orthez, France. In 1854 he began work as an assistant lecturer in physics at the Conservatory of Arts and Crafts in Paris. In 1860 he was promoted to the post of Professor of Physics at the Polytechnic Association for the Development of Popular Instruction. An amphitheatre at that institute is named after him. In 1855, Planté discovered the first fossils of the prehistoric flightless bird Gastornis parisiensis (named after him) near Paris. This gigantic animal was a very close relative of the famous diatrymas of North America. At that time, Planté was at the start of his academic career, serving as a teaching assistant to A. E. Becquerel (father of Nobel laureate Henri Becquerel). This early discovery—although it created considerable excitement in 1855—was soon to be overshadowed by Planté's subsequent discoveries. He was elected as a member to the American Philosophical Society in 1882.
Қорғасын қышқыл аккумуляторы
1859 жылы Планте қорғасын қышқыл аккумуляторын, яғни алғашқы қайта зарядталатын батареяны ойлап тапты. Оның алғашқы үлгісі таза қорғасыннан жасалған екі жапырақтан тұратын спиральді орамнан құралды, олар ақ бәтес матамен бөлініп, күкірт қышқылының ерітіндісіне батырылған шыны ыдысқа орналастырылды. Келесі жылы ол Ғылым академиясына тоғыз элементтен тұратын қорғасын қышқыл аккумуляторын ұсынды. 1881 жылы Камил Альфонс Форе бастапқы электр көліктерінде үлкен жетістікке жеткен, тиімді әрі сенімді модельді жасады. Планте сонымен қатар статикалық және динамикалық электр энергиясының (яғни батареядан алынатын) арасындағы айырмашылықты зерттеді. Осы зерттеудің бір бөлігі ретінде Планте "Реостатикалық машина" деп аталатын механикалық құрылғыны ойлап тапты. Реостатикалық машина мика конденсаторларының жиынтығын, айналмалы коммутаторды және конденсаторлардың жиынтығын параллель (жоғары кернеулі батарея көзінен) кезекпен зарядтау үшін, содан кейін конденсаторларды тізбектей қосу үшін пайдаланды. Бұл құрылым батарея кернеуін конденсатор сатыларының санына көбейтіп, өте жоғары кернеуге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Шафтты жылдам айналдыру арқылы бірнеше сантиметрге жететін жоғары кернеулі ұшқындарды жылдам жасауға болады. Бұл құрылғы қазіргі заманғы Маркс генераторының механикалық алдағысы болды. Осы құрылғыны пайдаланып, Планте ауаның электрлік түзілуін, Лихтенберг фигураларының пайда болуын және жоғары электр тогымен импульстелген жұқа сымдардың қасиеттерін зерттеді.
In 1859, Planté invented the lead acid cell, the first rechargeable battery. His early model consisted of a spiral roll of two sheets of pure lead, separated by a linen cloth and immersed in a glass jar of sulfuric acid solution. The following year, he presented a nine cell lead acid battery to the Academy of Sciences. In 1881, Camille Alphonse Faure would develop a more efficient and reliable model that saw great success in early electric cars. Planté also investigated the differences between static electricity and dynamic electricity (i. e., from batteries). As part of this investigation, Planté invented a mechanical device that he called the Rheostatic Machine. The Rheostatic Machine used a bank of mica capacitors, a clever rotating commutator, and a series of contacts to alternately charge a bank of capacitors in parallel (from a high voltage battery source) and then connect the capacitors in series. This arrangement multiplied the battery voltage by the number of capacitor stages to obtain very high voltages. By rapidly rotating the shaft, a series of high voltage sparks many centimetres long could be rapidly generated. This device was a mechanical predecessor of the modern day Marx generator. Using this device, Planté explored the electrical breakdown of air, the formation of Lichtenberg figures, and the behaviour of thin wires when pulsed by high electric currents.
Өлім және мұра
1889 жылғы 21 мамырда Париждегі Медон қаласының Беллвью ауданында дүниеден өтті. 1989 жылы Болгария Ғылым академиясы Гастон Планте медалін тағайындады, ол қорғасын қышқылы аккумулятор технологиясын дамытуға маңызды үлес қосқан ғалымдарға бірнеше жылда бір рет табыс етіледі.
He died on 21 May 1889 in the Bellevue part of Meudon, near Paris. In 1989 the Bulgarian Academy of Sciences established the Gaston Planté Medal, which is awarded every few years to scientists who have made significant contributions to the development of lead acid battery technology.